Hutoba ya Ijumaa

Wajibu wa Mwalimu na Mwanafunzi

Mwenyezi Mungu atawainua walio amini miongoni mwenu, na walio pewa ilimu daraja za juu. Na Mwenyezi Mungu anazo khabari za mnayo yatenda.

Na ninashuhudia ya kwamba hakuna mungu mwingine anaestahiki kuabudiwa kwa haki isipokuwa Mwenyezi Mungu Mtukufu, asiye na Mshirika wake, Mjzu na Mwenye Hekima, na ninashuhudia kwamba Bwana wetu Muhammad S.A.W, ni Mja wake na ni Mjumbe wake. Ewe Mola wetu tunakuomba umswalie, umrehemu na umbariki Mtume wetu, yeye na Jamaa zake, na Maswahaba wake, wenye kung’aa mapaji ya nyuso zao na waliobarikiwa, na kila mwenye kuwafuata mpaka siku ya Malipo.

Na baada ya utangulizi huu:

Sisi tunakaribia kuuanza mwaka mpya wa masomo, na tunamwomba Mwenyezi Mungu Mtukufu, mwaka huu uwe ni wa bidii na jitihada, na kufaulu kwa watoto wetu wote. Jambo lisilokuwa na Shaka ni kwamba Uislamu umeipa Elimu kipaumbele cha hali ya juu, na ukaipa nafasi maalumu kwani elimu ndio uhai wan yoyo za watu, na ni taa ya macho; kwani Elimu kwa mwenye nayo, humfikisha katika nafasi za walio juu kwa daraja, hapa Duniani na kesho Akhera. Na kwa Elimu, mja ana uwezo wa kuunganisha undugu na kujua Halali na Haramu, na Mwenyezi Mungu huyanyanyua mataifa kwa Elimu na kuyafanya yakawa na viongozi na wanachuoni walio bora, ambao tunatakiwa kuzifuata nyayo zao na kuiga vitendo vyao. Anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu:

‏‏}قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لاَ يَعْلَمُونَ{

Ati watakuwa sawa wale wanao jua na wale wasio jua?

     Uislamu ulionesha jinsi unavyoijali Elimu na kuisisitizia kwa watu, tangu mwanzoni mwa kuteremka kwa Qurani Tukufu: anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu:

 {اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الإِنسَانَ مِنْ عَلَقٍ * اقْرَأْ وَرَبُّكَ الأَكْرَمُ * الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ * عَلَّمَ الإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ}

Soma kwa jina la Mola wako Mlezi aliye umba, Amemuumba binaadamu kwa tone la damu, Soma! Na Mola wako Mlezi ni Karimu kushinda wote! Ambaye amefundisha kwa kalamu. Kamfundisha mtu aliyo kuwa hayajui. Kisha inakuja ishara ya kalamu baada ya hapo, kalamu ambayo ni njia ya kuandikia kuihamishia Elimu; na katika aya hizi kuna mzinduo kwa watu wote juu ya uwazi wa fadhila za Elimu na kuwatia utashi watu katika kuitafuta Elimu na kuihimiza.

Elimu ina nafasi ya juu, na wenye elimu wana hadhi zao za juu mno, na kama si elimu na wanachuoni, basi watu wangepotea. Kwa hivyo, Elimu ni nuru ambayo mtu aliyenayo huuona uhalisia na ukweli wa mambo mbali mbali, na wanachuoni kwa watu ni nyota mbinguni zinazowaongoza. Anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu:

 {أَفَمَن يَعْلَمُ أَنَّمَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ الْحَقُّ كَمَنْ هُوَ أَعْمَى إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُولُو الأَلْبَابِ}

Je! Anaye jua ya kwamba yaliyo teremshwa kwako kutoka kwa Mola wako Mlezi ni Haki ni sawa na aliye kipofu? Wenye akili ndio wanao zingatia.

Mwenyezi Mungu Mtukufu amewagawa watu katika aya hii kwa migawanyiko miwili: Mjuzi na Kipofu; na akakifanya kinyume cha elimu kuwa ni Upofu. Kwahiyo Macho hapa ni Elimu na Maarifa, na wala sio Macho ya kuonea vitu. Anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu:

 {فَإِنَّهَا لاَ تَعْمَى الأَبْصَارُ وَلَكِن تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ}

Kwani hakika si macho yanayo pofuka, lakini zinazo pofuka ni nyoyo ziliomo vifuani.

Na kwa hivyo, Qurani Tukufu imeinyanyua Elimu na kuiweka juu, na kuipa jina la Uthibitisho. anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu:

 {الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطَانٍ أَتَاهُمْ كَبُرَ مَقْتًا عِنْدَ اللَّهِ وَعِنْدَ الَّذِينَ آمَنُوا}

Hakika hao wanao bishana katika Ishara za Mwenyezi Mungu bila ya uthibitisho wowote uliyo wajia, ni chukizo kubwa mbele ya Mwenezi Mungu na mbele ya walioamini.

Na Mtume S.A.W, amebainisha nafasi ya Elimu na fadhila zake, akasema: Mtu yoyote atakayesafiri kwa ajili ya kutafuta Elimu, Mwenyezi Mungu atampeleka katika njia ya Pepo. Na kwamba Malaika wanaweza Mbawa zao kwa kumridhia Mtafuta Elimu, na kwamba vilivyomo Mbinguni na Ardhini, Nyangumi katika vina vya Baharini, vinamwombea Msamaha mwenye Elimu kwa Mwenyezi Mungu. Na tofauti ya Fadhila baina ya Mwenye Elimu na Mfanya ibada ni kama ni kama fadhila baina ya Mbala mwezi Usiku wa kuangaza kwake, na sayari zingine, na wanachuoni ni warithi wa Mitume, na Mitume hawakurithisha fedha bali walirithisha Elimu s, na yoyote atakayeichukua elimu basi atakuwa amechukua kitu bora cha kumtosha. Kutoka kwa Abu Dhari R.A: amesema: Anasema Mtume S.A.W: Ewe Abu Dhari, ukienda kufundisha aya moja ya Qurani ni boza zaidi kwako kuliko kuswali rakaa elfu moja.

Na anasema Imamu Ali R.A: Elimu ni bora kuliko Mali; Elimu inakulinda na wewe unailinda Mali, Elimu inaongoza na Mali inaongozwa, na Mali hupungua kwa kuitoa wakati ambapo Elimu huongezeka kwa kuitoa.

Na Elimu ina Maadili Makubwa mno na adamu nzuri ambazo Mwanafunzi na Mwalimu wanapaswa kuwa nazo na wote wanalingana katika hayo. Miongoni mwa muhimu katika hizo ni: Kuwa na nia njema kwa ajili ya Mwenyezi Mungu Mtukufu: Ni wajibu kwa Mwalimu na Mwanafunzi waitafute Elimu kwa ajili ya Mwenyezi Mungu Mtukufu tu, na wajiepushe n aria na kutaka umaarufu. Kwani hakika ya Elimu ina matamanio yaliyojificha na yanapofanikiwa kuingia moyoni, hudhibitiwa na kupenda kujionesha, kutaka kujulikana, na kuwa na utashi wa kuwa kimbele mbele, na huwenda hali hii ikaathiri mwenendo mzima wa mtu huyu mpaka anajikweza mbele za watu. Na Mtume S.A.W ametutahadharisha na yote hayo, akasema: Mtu yoyote atakayeitafuta Elimu kwa lengo la kujionesha kwa wajinga, au kujigamba kwa wanachuoni, au ili watu wamtazame yeye, basi ataingia Motoni.

Na miongoni mwayo ni: Unyenyekevu. Na Maliki alimwandikia Radhiid akasema: Unapoijua elimu yoyote, basi uonekane una elimu hiyo, una utulivu wake, una alama zake, una unyenyekevu wake na upole wake; na kwa ajili hiyo, anasema Omar R.A: Jifunzeni Elimu, na mjifunze utulivu na unyenyekevu kwa elimu hiyo. Kwani Elimu na Kiburi havitulizani pamoja, na wala Elimu haipatikani kwa Maasi, bali hupatikana kwa kutafutwa kwake na uchamungu huongezeka, ambapo anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu:

 }وَاتَّقُوا اللَّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ{

Na mcheni Mwenyezi Mungu. Na Mwenyezi Mungu anakufundisheni. Na Mwenyezi Mungu ni Mjuzi wa kila kitu.

Na wanasema wenye busara: Mwenye kuyafanyia kazi aliyojifunza, basi Mwenyezi Mungu Mtukufu: humfundisha Elimu ambayo alikuwa haijui. Kwa hiyo, kuitumia Elimu ni sharti la kuifikia Elimu ya kutoka kwa Mwenyezi Mungu Mtukufu, ambapo anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu kuhusu Mja Mwema katika Surat Alkahf:

 }فَوَجَدَا عَبْدًا مِنْ عِبَادِنَا آَتَيْنَاهُ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنَا وَعَلَّمْنَاهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْمًا{ ، وَيَقُولُ سُبْحَانَهُ:

Basi wakamkuta mja katika waja wangu tuliye mpa rehema kutoka kwetu, na tukamfunza mafunzo yaliyo toka kwetu.

Anasema Mweyezi Mungu Mtukufu kuhusu Mtume Suleiman A.S:

 }فَفَهَّمْنَاهَا سُلَيْمَانَ وَكُلاًّ آتَيْنَا حُكْمًا وَعِلْمًا{

Na tukamfahamisha Suleiman. Na kila mmoja wao tulimpa hukumu na elimu.

Na anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu kuhusu Bwana wetu Yahaya A.S:

 }يَا يَحْيَى خُذِ الْكِتَابَ بِقُوَّةٍ وَآَتَيْنَاهُ الْحُكْمَ صَبِيًّا وَحَنَانًا مِّن لَّدُنَّا وَزَكَاةً وَكَانَ تَقِيًّا{Ewe Yahaya! Kishike kitabu kwa nguvu! Nasi tulimpa hekima angali mtoto. Na tukampa huruma itokayo kwetu, na utakaso, na akawa mchamungu.

Na anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu kwa kauli ya Malaika:

 }سُبْحَانَكَ لاَ عِلْمَ لَنَا إِلاَّ مَا عَلَّمْتَنَا{.

Umetakasika Wewe, Hatuna ujuzi isipokuwa kwa uliyotufunza wewe.

(إِنَّ الْهَدْيَ الصَّالِحَ ، وَالسَّمْتَ الصَّالِحَ ، وَالاقْتِصَادَ ، جُزْءٌ مِنْ خَمْسَةٍ وَعِشْرِينَ جُزْءًا مِنَ النُّبُوَّةِ).

Na miongoni mwazo: kujipamba kwa unyenyekevu, ambapo Elimu ina utulivu wake, heba yake, na utukufu wake, na miongoni mwa alama za shime hiyo, ni kuujali mwonekano mzuri, usafi, manukato na kujiepusha na vikao vya mambo ya kipuuzi. Anasema Mtume S.A.W: (……………………………………na uchumi ni sehemu moja ya sehemu ishirini na tano za Utume)

Na mwanachuoni kwa muulizaji ni kama daktari kwa mgonjwa analazimika kuwa mpole kwake na amshike mkono na kumuongoza njia sahihi. Kutoka kwa Muawiya bin Hakiim R.A amesema: Nilipokuwa ninaswali na Mtume S.A.W, mtu mmoja miongoni mwetu akapiga chafya: na mimi nikasema: Mwenyezi Mungu akurehemu, watu wote wakanitupia macho yao, nikasema: Mama yangu wee! Mna nini nyinyi mbona mnaniangalia hivyo? Wakawa wanapiga mikono yao kwenye mapaja yao na nilipowaona wananinyamazisha nikanyamaza. Na Mtume wa Mwenyezi Mungu Mtukufu S.A.W, alipomaliza kuswali, hakika yeye ni mfano wa mzazi wangu, sijawahi kumuona mwalimu yoyote kabla yake au naada yake mbora wa kufundisha kama yeye S.A.W, Ninaapa kwa Mwenyezi Mungu Mtukufu, hajawahi kunitenza nguvu wala kunipiga au hata kunitukana.

Vile vile kuna mambo kadhaa ambayo Mwanafunzi anapaswa ajipambe nayo, na muhimu katika hayo ni:

* Kupupia katika kuitafuta Elimu, na kuendelea kuitafuta bila ya kuhisi uvivu au uzembe. Mwanafunzi hatakiwi kuupoteza muda wake kwa mambo yasiyokuwa na faida. Inasemwa kwamba: huwezi kuipata Elimu kamili kwa kuitumikia kidogo. Na Imamu Shafi Mo;a amrehemu, alipoulizwa: utashi wako wa Elimu ukoje? Akasema: Ninasikia katika kila neon kwa yale ambayo sijawahi kuyasikia, na viungo vyangu vinatamani viwe na masikio ili vineemeke na Elimu hiyo kama yanavyoneemeka masikio yangu. Akaambiwa: unaipupia vipi Elimu? Akasema: kama pupa ya makundi yaliyozuiliwa kukifikia kilele cha ladha ya mali zao. Akaambiwa: Na vipi unaitafuta Elimu? Akasema: kama mama mzazi anavyomtafuta mtoto wake pekee aliyepotea, na hana mtoto mwingine.

* Kumheshimu Mwalimu. Na mwanafunzi asithubutu kujikweza kwa maneno, au kitendo chochote mbele ya Mwalimu wake. Anasema Imamu Shafi Mola amrehemu: nilikuwa ninaufungua kila ukurasa wa Kitabu mbele ya Imamu Maliki Mola amrehemu, kwa utulivu na kwa kumuheshimu yeye; ili asisikie mteremko wa karatasi. Naye Rabiiu Mola amrehemu anasema: Ninaapa kwa Mwenyezi Mungu, kwa kumuheshimu, sijawahi kupatwa na kiu nikayanywa maji huku Imamu Shafi ananiangalia.

Anasema Shaukiy:

Simama kwa Mwalimu na umtukuze

                           Mwalimu anakaribia kuwa Mtume

Hapana shaka kuwa sisi tuna haja zaidi ya kuzipata elimu ambazo zitatusaidia kuijenga Dini yetu kwa kiasi cha mahitaji yetu ya elimu hizo ambazo kwazo Dini yetu itasimama imara. Hatuna muda wa kuupoteza kwa starehe, ambapo mchakato wa utafiti wa kisayansi, Ubunifu na Uvumbuzi, vimekuwa ni wajibu kwa wakati tulio nao, huwenda tukaliwahi Jahazi la Maendeleo, au hata tukafanikiwa kkuwahi kilichotupita katika njia ya kuyaelekea maendeleo. Kwa hiyo ni wajibu kwa kila mmoja wetu kuwa na moyo wa ubunifu, kutangulia, kiu cha maendeleo, au kwa uchache wa makadirio, tuwe angalau na utashi wa Umma wetu kurejea katika zama za Wakubwa zetu miongoni mwetu pamoja na Mababu zetu, ambao walisafiri kwa ajili ya kutafuta Elimu na wakajitahidi katika kuisaka mpaka wakachukua nafasi ya uongozi Duniani kielimu na wakawa wajuzi wa kila fani na sayansi ambazo walibobea ndani yake, na zikawa chimbuko safi la Elimu hizo, na nuru iangazayo mataifa yote ulimwenguni pamoja na staarabu mbali mbali baada yake, na ikawa ni alama yetu.

Tunajenga kama walivyokuwa waliotutangulia

                   Unajenga na unafanya kama walivyofanya wao

Kwa hivyo hapana budi kwa Mwanafunzi na Mwalimu wapambike kwa tabia njema, na matendo yao wote lazima yaendane na maneno yao mpaka jamii iathiriwe na hali hiyo. Umma wetu ulipofungamanisha baina ya Elimu na Maadili mema, uliishi katika hadhi ya juu baina ya Mataifa mbalimbali Duniani. Na ambapo Elimu na Maadili mema vilishamiri kwa kiwango cha juu mno pamoja na Maendeleo ya kiuchumi.

Ninaisema kauli yangu hii, na ninamwomba Mwenyezi Mungu anisamehe mimi pamoja nanyi.

****

Sifa zote ni zake Mwenyezi Mungu Mtukufu, Mola Mlezi wa Viumbe vyote, na rehma na amani ziwe juu ya Mwisho wa Mitume na Manabii, Bwana wetu Muhammad S.A.W, na Jamaa zake, na Maswahaba wake ni kila mwenye kuwafuata mpaka siku ya Malipo.

Ndugu zangu Waislamu:

Hakika Uislamu umeinyanyua juu hadhi ya Elimu na Wanazuoni bila kujali ubobezi wao. Elimu yenye manufaa inakusanya kila elimu ambayo inawanufaisha watu katika mambo ya Dini yao na Mambo ya Dunia yao, na kwa hivyo tunaona kwamba Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema: Hakika wamchao Mwenyezi Mungu katika waja wake ni wanazuoni. Imekuja kauli hii ya Mwenyezi Mungu katika kuonesha gumzo la elimu za kimazingira ambapo Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema:

 }أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ ثَمَرَاتٍ مُخْتَلِفًا أَلْوَانُهَا وَمِنَ الْجِبَالِ جُدَدٌ بِيضٌ وَحُمْرٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهَا وَغَرَابِيبُ سُودٌ * وَمِنَ النَّاسِ وَالدَّوَابِّ وَالأَنْعَامِ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ كَذَلِكَ إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ غَفُورٌ{

 Huoni kwamba Mwenyezi Mungu ameyateremsha maji kutoka mawinguni na tumeyaotesha matunda yenye rangi mbali mbali. Na katika milima imo mistari myeupena myekundu yenye rangi mbali mbali, na myeusi sana. Na katika watu, na wanyama, na mifugo, pia rangi zao zinakhitalifiana. Kwa hakika wanao mcha Mwenyezi Mungu miongoni mwa waja wake ni wanazuoni. Hakika Mwenyezi Mungu ni Mwenye nguvu, Mwenye kusamehe. .

Na anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu:

 }إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَاخْتِلاَفِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لآَيَاتٍ لأُولِي الأَلْبَابِ الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَاماً وَقُعُوداً وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ{

Hakika katika kuumbwa mbingu na ardhi na kuhitalifiana usiku na mchana ziko ishara kwa wenye akili. Ambao humkumbuka Mwenyezi Mungu Mtukufu wakiwa wima na wakikaa kitako na wakilala. Na hufikiri kuumbwa mbingu na ardhi…

Vile vile maana ya Elimu yenye manufaa ni kila kinachowanufaisha watu katika maisha yao ya Duniani na Akhera, katika Elimu za Dini au za Kilugha au za Tiba, Madawa, Fizikia, Kikemia, Anga, Uhandisi, Nishati, na aina zingine mbali mbali za elimu na maarifa yenye manufaa kwa watu. Elimu ni msingi wa Mwananchi Mbunifu na Mvumbuzi mwenye Uzalendo, na dalili ya hayo ni kauli yake Mwenyezi Mungu Mtukufu:

}فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ{

Basi waulizeni wenye ukumbusho kama nyinyi hamjui.

Neno kukumbuka lina maana pana zaidi kuliko kuishia katika elimu yenyewe, kwani suala hapa ni lenye kuihusu kila aina ya elimu yenye manufaa. Jambo ambalo halina shaka yoyote ndani yake ni kwamba sisi tunazihitaji mno elimu zote ambazo zinaijenga Duniani yetu kama tunavyohitaji elimu zote ambazo zitaifanya Dini yetu isimame imara.

Na huwenda wajibu wa wakati huu na faradhi yake kwa Wanazuoni wa zama hizi ni kusahihisha Mieleweko na Maana mbali mbali zilizopotoshwa, pamoja na kurekebisha na kusahihisha sura ya Uislamu na Waislamu iliyopo akilini na iliyovurugwa mno, na kufanya kazi ya kueneza Fikra Sahihi ya Uislamu Ulio Sahihi. Tunamwomba Mwenyezi Mungu Mtukufu atujaalie tuwe waaadilifu kwa watu hawa, na atufundishe tusio yajua, na atukumbushe tunayoyasahau, na atujaalie uongofu katika Dini yetu.

 

Miongoni mwa Mafunzo yatokanayo na Hijra ya Mtume S.A.W, ni Ujenzi wa Dola

Sifa zote njema ni zake Mwenyezi Mungu Mtukufu, Mola Mlezi wa Viumbe vyote, anaesema katika Kitabu chake Kitukufu:

{ إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولَئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ}

Hakika wale walioamini na wale waliohama na wakapigania Njia ya Mwenyezi Mungu Mtukufu, hao ndio wanaotaraji rehema za Mwenyezi Mungu Mtukufu. Na Mwenyezi Mungu Mtukufu ndiye mwenye kusamehe na mwenye kurehemu.

Na ninashuhudia ya kwamba hakuna mungu mwingine anaestahiki kuabudiwa kwa hali isipokuwa Mwenyezi Mungu Mtukufu, peke yake asiye na mshirika wake, yeye ndiye, Mfunguzi wa milango ya neema kwa waja wake, na ni Mjuzi, na ninashuhudia ya kuwa Bwana wetu Muhammad, ni mja wake na ni mjumbe wake, mwenye maadili matukufu. Ewe Mwenyezi Mungu Mtukufu mswalie na umrehemu na umbariki yeye na jamaa zake na Maswahaba wake, Wenye kung’aa mapaji ya nyuso zao na waliobarikiwa, na kila mwenyekuwafuata mpaka siku ya Malipo.

Na baada ya utangulizi huu,

Hakika Hijra ya Mtume S.A.W, kutoka Makkah na kuelekea Madina ni tukio la kihistoria lililo kubwa na ambalo limeibadilisha historia ya Binadamu, na sisi tuna haja ya kuyapokea kutoka katika Hijra hiyo, kila aina ya maana ambazo zinaweza kuchangia katika makuzi ya Jamii yetu na kujenga Ustaarabu wake. Hijra hii ilikuwa na inaendelea kuwa ni kitenganishaji kikuu cha baina ya Haki na Batili, na mageuzi mazuri kuelekea katika ujenzi wa Nchi ya kiraia kwa misingi imara ya uadilifu, usawa, uhuru wa kuabudu, ulinzi wa Heshima ya binadamu, na kuweka misingi imara ya Fiqhi ya kuishi kwa pamoja na kwa amani, na kuweka msingi wa maisha ya kibinadamu ya kushirikiana na kuwa na mfungamano wa kijamii baina ya wananchi wa nchi moja na kushiriki katika changamfu za kiuchumi kwa sura zake mbali mbali. Na Mtume S.A.W amejenga nchi kwa misingi mingi na nyenzo za aina mbali mbali, na muhimu miongoni mwazo ni: Ujenzi wa Msikiti: Ujenzi wa Msikiti ulikuwa ndio jambo la kwanza alilolifanya Mtume S.A.W baada tu ya kuwasili Madina; kwa kuwa uhusiano wa binadamu na Mola wake Mlezi ndio kinga ya Usalama wa kila kitu. Kuwa na Dini sahihi ni moja katika ya njia muhimu za ujenzi wa Utu uliokamilika na ambao unajenga na wala haubomoi, na unaimarisha na wala hauharibu. Na kwa kiasi cha kukengeuka na Dini sahihi au kiasi cha ufahamu potovu wa Dini, husababisha mianya katika uundaji wa Utu, kama ambavyo Msikiti una risala yake muhimu ya kielimu na kijamii ambayo inayajenga na kuyaimarisha yaliyo thabiti pamoja na Maadili mema katika Jamii, na kuchangia pia katika kuitumikia jamii hiyo.

Jambo lingine ni ujenzi wa Uchumi: Hakika mambo yalivyo, Uchumi wenye nguvu ni katika Nguzo imara zinazoisaidia nchi, na ni katika misingi yake mikuu ambayo nchi kamwe haiwezi kusimama au kujenga isipokuwa kwayo; kwa hivyo uchumi wenye nguvu na utulivu unaiwezesha nchi kutekeleza majukumu yake ipasavyo, yawe majukuu hayo ni ya ndani au ya kimataifa, ukiongezea na kwamba huleta maisha mazuri kwa wananchi wake. Na pale uchumi wan chi unapodhoofika, basi ufukara huenea pamoja na magonjwa, na maisha kukosa utulivu pamoja na kuzuka kwa migogoro isiyokwisha, na kupelekea kuharibia kwa Tabia za watu na kuongezeka kwa uhalifu wa aina mbali mbali. Na hii huwa ni fursa nzuri kwa maadui wanaozinyemelea nchi, ambao lengo lau kubwa ni kuziangusha na kuingiza machafuko yasiyomalizika.

Mtume S.A.W alikuwa na shime ya kuifanya Jamii ya Madina iwe na nguvu za kiuchumi zinazoiwezesha kutelekeza mahitaji ya wananchi wake, na kujilinda na kutuma ujumbe wa amani na usalama kwa wote na kuujenga ulimwengu ulioletewa Dini ya Uislamu iliyo tukufu. Mtume S.A.W alifanya juhudi pevu ya kuunda soko kubwa la Madina ili liwe chanzo kikuu cha uchumi halali na biashara, ma kituo kikuu cha wakuu wa viwanda na kazi mbali mbali za mikono, na soko hili alilolianzisha Mtume S.A.W, linaitwa soko la Manakha. Kutoka kwa Atwaau bin Yasaar amesema: Mtume S.A.W alipotaka kuanzisha soko la Madina alienda katika soko la Banuu Qainukaa, kisha akaja katika soko la Madina na akapiga kwa miguu yake na akasema: hili ni soko lenu hakuna wa kukunyanyaseni. Maswahaba wakubwa walishiriki katika changamfu mbali mbali za biashara, na hawakukubali kuishi kwa kutegemea misaada ya kifedha kutoka kwa ndugu zao wa Madina. Kutoka kwa Abdulrahman bin Aufi R.A, amesema: Walipoenda wao Madina, Mtume S.A.W aliwaunganisha undugu baina ya Abdulrahman bin Aufi na Saad bin Rabiiu, ambapo alimwambia Abdulrahma: Mimi ni Answaar niliye na mali nyingi mno, ninaweza kuigawa mali yangu mara mbili… akasema: Mwenyezi Mungu akubariki katika watu wako na mali yako. Soko lenu liko wapi?

Kwa hiyo, umma wowote usioweza kumiliki chochote wala kuzalisha chakula chake cha kutosha, nguo zake, madawa yake na silaha zake, basi haujiwezi kwa lolote, na hauna amri, utashi, tamko, hadhi na utukufu wake. Wanasema wenye busara: Mtendee wema umtakae, utakuwa kwake bwana kwake, na jitosheleze na uepuke cha mtu yoyote utakuwa kama yeye, na muhitaji umtakae utakuwa mtumwa wake. Na Dini yetu Tukufu imetufundisha ya kuwa; Mkono ulio juu ni bora kulliko mkono ulio chini, ambapo anasema Mtume S.A.W: Mkono ulio juu ni bora kuliko mkono ulio chini. Na anasema Mtume S.A.W: Mkono unaotoa ndio ulio juu, na mkono unaoomba ndio mkono ulio chini. Na hakuna shaka yoyote kwamba kipimo hiki kinatumika pia kwa Umma, Taasisi mbali mbali, Familia na kwa kila mtu. Kwa hiyo hakuna anayeweza kuukana umuhimu wa mali katika kurahisisha maisha kwa ujumla, na kumuinua kila mtu pamoja na umma, ili kuzifikia njia bora za maisha mazuri, na kupanda ngazi mbali mbali za maendeleo.

Anasema Mshairi, Ahmad Shauki:

Kwa elimu na Mali, watu huujenga ufalme wao

                            Haujengwi ufalme kwa ujinga na umasikini.

Mtume S.A.W ameweka masharti yaliyopangika katika Miamala mbali mbali, na akatuasa tuwe na usamehevu na roho safi katika kuuza na kununua, akasema S.A.W: Mwenyezi Mungu anamrehemu mja msamehevu pale anapouza, anaponunua na anapotoa hukumu. Na akatuamrisha Mtume S.A.W, tuwe wakweli na waaminifu, akasema:  Mfanyabiashara Mkweli, Mwanifu, atakuwa pamoja na Manabii na Mashahidi. Na Mtume S.A.W ameuharamisha ulanguzi akasema: Mtu yoyote atakaefanya ulanguzi wa chakula kwa muda wa siku arubaini basi atakuwa amejiepusha na Mwenyezi Mungu, na Mwenyezi Mungu atakuwa amejiepusha nae. Bali Mtume S.A.W alikuwa yeye mwenyewe akipita pita sokoni na kufuatilia Uuzaji na ununuaji, na alikuwa akiwaelekeza watu kwa yale yanayowanufaisha. Kutoka kwa Abu Huraira R.A, kwamba Mtume S.A.W alipitia katika sehemu ya nafaka iliyowekwa mezani, kisha akaingiza vidole vyake katika nafaka hiyo na kuhisi unyevunyevu akasema S.A.W: Ewe Muuza chakula, hiki ni kitu gani? Akasema: nafaka hii ilinyeeshewa na mvua ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu. Akasema Mtume S.A.W: kwanini usikiweke juu ili watu waone? Kisha akasema S.A.W: mtu yoyote atakaetudanganya sio mwenzetu.

Mkataba wa Madina: Mtume S.A.W alijenga nchi yenye nguvu baada ya Hijra, na akaweka misingi yake katika Mkaraka wa Madina, na Mtume wetu hakuishia katika kuwaunga undugu watu wa Makkaha na wa Madina (Muhajirina na Answaar) kutokana ni hitilafu walizokuwa nazo, bali alihamia katika maana ya kiutu zaidi kupitia uundaji wake wa Waraka wa Madina na amabao unazingatiwa kuwa ni Waraka Bora mno kuwahi kuundwa na binadamu katika Historia ya yote; ambapo ulizipitisha na kuzikubali haki na majukumu kwa watu wote, na na kuweka misingi ya kuishi pamoja kwa amani baina ya wanachi wote kwa upande mmoja, na kati ya Utu kwa upande mwingine, kwa namna inayoufanya waraka huo uwe bora zaidi kihistoria na wa kipekee katika nyaraka za kibinadamu katika Fiqhi ya kuishi pamoja. Na alama ya hayo: ni Mkataba alioupitisha Mtume S.A.W na Mayahudi wa Madina na wengine wao, ambapo aliwapa mayahudi haki zote  za waislamu katika Usalama na amani, uhuru na ulinzi wa pamoja. Na miongoni mwa vipengele muhimu, ni: Mayahudi watoe pamoja na waislamu kama wataendelea kuwa wanashambuliwa, na kwamba mayahudi wa Banu Aufi ni umma ulio pamoja na Waumini, mayahudi wana Dini yao na Waislamu wana Dini yao, watumwa wao na nafsi zao isipokuwa atakaedhulumu au kufanya madhambi. Na ndani ya Waraka huo, kuna kuhakikishiwa uhuru kamili wa Dini, Usalama, Ulinzi wa pamoja dhidi ya adui yoyote anayeishambulia Madina.

    Na hii inamaanisha kuwa nchi ya kiraia katika Uislamu inatosha kwa wote, waislamu na wasio kuwa waislamu. Wote wana haki na majukumu na kila mmoja wao ana juu ya mwingine wajibu kamili. Kwa sharti la kufuata kikamilifu Masharti ya Kijamii yanayozilinda haki za watu wote na Majukumu yao, na katika yaliyo mbele ni: Amani na kutomshambulia mtu, na kutovunja katiba inayopangilia Uhusiano baina ya watu wote.

Hakika mambo yalivyo, kuishi pamoja na kwa amani baina ya watu wote ni faradhi ya kidni, na jambo muhimu kijamii linaloulazimu uhalisia anaouishi mwanadamu. Na haiwezekani kulifikia lengo hili isipokuwa watu wote watakapohisi kuwa wao ni wananchi wan chi moja pekee, wana haki sawa na majukumu yanayolingana, bila ya kuwepo ubaguzi wa aina yoyote iwayo, kwa misingi ya kidini au kikabila au vinginevyo. Anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu:

{لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ}

Hakuna kulazimisha katika dini kwani uongofu umekwisha pambanuka na upotovu.

Mtume S.A.W na Maswahaba wake waliyatekeleza haya kivitendo na hawakuwahi kumlazimisha mtu yoyote kuingia katika Dini hii ya Mwenyezi Mungu, na hawajawahi kulibomoa kanisa lolote au hekalu au jumba lolote la ibada, bali maeneo yote ya ibada yaliheshimika na kulindwa na waislamu ipasavyo. Ni kwa sababu Uislamu unaulinda Uhuru wa kuabudu wa watu wote, na hakuna yoyote aliye miliki au anaemiliki uwezo wa kubadilisha uaina huu na tofauti hii; kwa kuwa kufanya hivyo ni kinyume na utashi wa Mwenyezi Mungu. Anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu:

{وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعًا أَفَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ}

Angelitaka Mola wako Mlezi wangeliamini wote waliopo katika ardhi. Je wewe utawalazimisha watu kwa nguvu mpaka wawe waumini?

Kwa hiyo, kuheshimu Itikadi, Haki na Wajibu wa kila mtu, ni nguzo kuu ya ujenzi wa Dola, na ina athari yake ya mfungamano wa mahusiano baina ya Mataifa na Jamii. Kwani kila taifa lina Itikadi yake na Misingi yake inayoheshimiwa na kufuatwa, na kuzingatiwa kuwa ni bora kuliko zingine zozote. Na Uislamu umetukataza kuwafanyia watu wa Dini zingine yale yanayowakashifu wao au Dini zao, kwani Dini zote zimekuja kwa ajili ya kumletea furaha mwanadamu. Anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu:

{ وَلَا تَسُبُّوا الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَيَسُبُّوا اللَّهَ عَدْوًا بِغَيْرِ عِلْمٍ كَذَلِكَ زَيَّنَّا لِكُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُمْ ثُمَّ إِلَى رَبِّهِمْ مَرْجِعُهُمْ فَيُنَبِّئُهُمْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ} .

Wala msiwatukane hao wanao waomba badala ya Mwenyezi Mungu, wasije na wao wakamtukana Mwenyezi Mungu kwa jeuri bila ya kujua. Namna hivyo tumewapambia kila umma vitendo vyao. Kisha marejeo yao yatakuwa kwa Mola wao Mlezi, naye atawaambia waliyo kuwa wakiyatenda. Vile vile Uislamu umeweka katika nafsi za wafuasi wake msingi imara wa Wema na Ujirani mwema na wasio kuwa waislamu. Na kuna aya iliyokuja kwa ajili ya kuusisitizia msingi huu. Anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu:

 {لَا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقَاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ} .

Mwenyezi Mungu hakukatazeni kuwafanyia wema na uadilifu wale ambao hawakukupigeni vita, wala hawakukutoeni makwenu. Hakika Mwenyezi Mungu huwapenda wafanyao uadilifu.

Uislamu umewaamrisha wafuasi wake kulinda mtangamano mwema na wasiokuwa waislamu na kuchunga hisia zao hata katika maongezi na mijadala, pamoja na kuhimiza maongezi yawekwa yale mambo mazuri zaidi. Anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu:

{وَلَا تُجَادِلُوا أَهْلَ الْكِتَابِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ وَقُولُوا آمَنَّا بِالَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْنَا وَأُنْزِلَ إِلَيْكُمْ وَإِلَهُنَا وَإِلَهُكُمْ وَاحِدٌ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ}

Wala msijadiliane na Watu wa Kitabu ila kwa njia iliyo nzuri kabisa, isipo kuwa wale walio dhulumu miongoni mwao. Na semeni: Tumeyaamini yaliyo teremshwa kwetu na yaliyo teremshwa kwenu. Na Mungu wetu na Mungu wenu ni Mmoja. Na sisi ni wenye kusilimu kwake.

Na kwa ajili hii, Mkataba wa Madina ulikuwa mfano wa kuigwa katika kulinda utukufu wa kibinadamu, mkataba ambao unafanya kazi ya kuungana na kuwa bega kwa bega kitaifa kwa ajili ya ujenzi wa Dolan a kujenga Staarabu mbali mbali, na kuyafikia masilahi ya binadamu wote.

Ninayasema haya, na nimamwomba Mwenyezi Mungu anisamehe mimi na nyinyi.

***

Sifa zote njema ni zake Mwenyezi Mungu Mola Mlezi wa viumbe vyote. Na ninashuhudia ya kwamba hakuna mungu mwingine anaestahiki kuabudiwa kwa haki isipokuwa Mwenyezi Mungu Mtukufu, yeye pekee asiye na mshirika wake. Na ninashuhudia ya kwamba Bwana wetu na Mtume wetu Muhammad S.A.W ni Mja na Mjumbe wake. Ewe Mola wetu tunakuomba umswalie, umrehemu na umbariki Mtume wetu S.A.W, yeye na Jamaa zake na Maswahaba wake wote, na kila atakaemfuata kwa wema hadi siku ya Mwisho.

Na baada ya utangulizi huu,

Hakika Taifa lina thamani kubwa mno na lina hadhi kubwa sana na nafasi ya juu. Kuipenda nchi na kuwa mzalendo kwa nchi yako pamoja na kuilinda ni jambo la kimaumbile ambalo nafsi ya binadamu iliyosalimika imeumbiwa kwalo, na ni wajibu uliowekwa kimsingi na Dini tukufu ya uislamu, na wajibu huu unawajibishwa na Utaifa na Uzalendo. Na Sheria zote za Mwenyezi Mungu zimeuthibitisha. Na Mtume S.A.W, ametoa mifano mingi mikubwa katika kuipenda nchi na kufungamana nayo pamoja na kuwa na uzalendo nayo, ambapo alisema S.A.W wakati alipokuwa katika Hijra yake ya kuelekea Madina, akiisemesha nchi yake ya kwanza ambayo ni Makkah Tukufu: Uzuri wako ulioje wan chi, na Mapenzi yaliyoje kwangu, kama watu wako wasingenitoa basi nisingetoka. Na Mtume S.A.W alipohamia Madina Munawara na kuishi huko, alimwomba Mwenyezi Mungu Mtukufu amjaalie mapenzi ya kuipenda nchi yake ya pili, na alete Usalama na Amani ndani ya nchi yake hiyo ya pili. Akasema S.A.W: Ewe Mola wetu Mlezi tunakuomba utupe mapenzi ya kuipenda nchi yetu ya pili, ya Madina, kama tunavyoipenda Makkah au zaidi yake.

Hakika uhusiano kati ya Dini na Nchi ni kukamilishana na wala sio wa kukinzana. Na kuzilinda nchi ni moja ya Makusudio Makuu nay a Muhimu ambayo tunapaswa kuyalinda na kuyahifadhi. Na hakuna uchumi tulivu bila ya usalama wa uhakika na endelevu. Na ulinzi wa nchi na kuilinda kwake pamoja na kujitolea, ni kwa ajili ya takwa la kisheria, na ni wajibu wa kitaifa kwa kila anaeishi na kutulizana ndani yak echini ya ardhi ya nchi hiyo na kivuli chake; kwa hivyo kuipenda nchi hakuishii katika hisia na mihemko pekee, bali kunatafirika kivitendo na kwa mwenendo mzuri wenye manufaa kwa kila mtu na kwa Jamii nzima; na kwa ajili hiyo, hapana budi kujitolea kwa ajili ya kuiendeleza nchi huku ikiendelea kuwa na nguvu na yenye kupendwa na wananchi wake.

Hakika uzalendo wa kweli sio tu alama zinazonyanyuliwa juu na watu, au maelezo yanayokaririwa na watu; bali uzalendo wa kweli ni Imani, Mwenendo na kujitolea, uzalendo ni mfumo wa Maisha na hisia zinazotokana na uhai wan chi na changamoto ambazo zinaielekea nchi hiyo, na kuhisi uchungu kwa machungu ya nchi hiyo, na kuwa na furaha kwa kuyafikia matumaini yake na kuwa tayari daima kwa ajili ya kujitolea kwa ajili ya nchi. Kongole kwa wanaume waliokuwa wakweli kwa ahadi walizotoa kwa Mwenyezi Mungu Mtukufu, na kujitolea kwa roho zao na nafsi zao katika njia ya Mwenyezi Mungu Mtukufu, na kwa ajili ya kuzinyanyua juu nchi zao.

      Ewe Mola wetu Mlezi tunakuomba uilinde nchi yetu, wananchi wake, majeshi yake ya Ulinzi na Usalama, kutokana na kila ovu, na tunakuomba ujibu vitimbi vya wenyekufanya vitimbi, na chuki za wenye chuki, na Husda ya wenye kuhusudu.

Maana ya Kuhama baina ya zama zilizotangulia na sasa

Sifa zote njema ni zake Mwenyezi Mungu Mtukufu Mola wa viumbe vyote, anaesema katika Kitabu chake Kitukufu:

 {إِلَّا تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ثَانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ وَأَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهَا وَجَعَلَ كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُوا السُّفْلَى وَكَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ}

Ikiwa nyinyi hamtamnusuru Mtume, basi Mwenyezi Mungu alikwisha mnusuru walipo mtoa walio kufuru, naye ni wa pili katika wawili walipo kuwa katika pango, naye akamwambia sahibu yake: Usihuzunike. Hakika Mwenyezi Mungu yu pamoja nasi. Mwenyezi Mungu akamteremshia utulivu wake, na akamuunga mkono kwa majeshi msiyo yaona, na akalifanya neno la walio kufuru kuwa chini, na Neno la Mwenyezi Mungu kuwa ndilo juu. Na Mwenyezi Mungu ndiye Mwenye nguvu Mwenye hikima.

Na ninashuhudia kuwa hakuna mungu mwingine anaestahiki kuabudiwa kwa haki isipokuwa Mwenyezi Mungu Mtukufu, peke yake asiye na mshirika wake, na ninashuhudia kuwa Bwana Wetu na Mtume wetu Muhammad S.A.W, ni Mja na Mjumbe wake. Ewe Mwenyezi Mungu Mtukufu, Mswalie, marehemu na umbariki yeye na Jamaa zake na Maswahaba wake na kila mwenyekuufuata mwongozo wake kwa wema mpaka siku ya Malipo.

Na baada ya utangulizi huu,

Maudhi yalipoongezeka dhidi ya Maswahaba wa Mtume S.A.W, huko Makkah, Mtume aliwaidhinisha Maswahaba mwaka wa tano tangu apewe utume, wahamie Uhabeshi, akisema: Hakika katika Ardhi ya Uhabeshi kuna mfalme asiyemdhulumu yoyote kwake, basi nendeni katika nchi yake, mpaka Mwenyezi Mungu atakapokuleteeni faraja na njia ya kutoka katika hali mliyonayo. Baadhi ya Maswahaba wakatoka na kuelekea Uhabeshi. Mpaka wakafika katika ardhi ya nchi hiyo, na wakaishi katika makazi bora zaidi, na wakiwa katika ujirani mwema, na wakawa na usalama wa Dini yao, na wakamwabudu Mola wao Mlezi, mpaka wakafikiwa na habari ya kwama watu wa Makkah wameingina katika Uislamu, wakaamua kurejea kwa mara nyingine nyumbani kwao. Na walioikuta hali iko tofauti na walivyoisikia, na wakakumbana na maudhi kwa mara nyingine tena, Mtume S.A.W akawaidhinisha tena wahamie Uhabeshi kwa mara ya pili, na katika Wahamiaji wa Uhabeshi alikuwepo Bwana wetu Jafari bin Abi Twalib R.A, katika safu ya mbele.

Makuraishi walipojua kuwa wahamaji hao wako katika amani, heshima na ulinzi pembezoni mwa mfalme mwadilifu, wakataka kuwarejesha kwa mara nyingine, wakamtuma mjumbe wao kwa mfamle Najashi wa uhabeshi wakimtaka awasalimishe kwao, akasema: Hapana kwa kweli, ninaapa kwa Mwenyezi Mungu Mtukufu, sitawasalimisha watu waliokimbilia katika nchi yangu, na wakachagua kuwa pembezoni mwangu na pembezoni mwa wengine, mpaka niwaite na niwasikilize, kisha Jafari bin Abu Twalib akasimama R.A, ili ayarudi madai ya Makuraishi na uzushi wao, akasema: Ewe Mfalme, Sisi tulikuwa watu tunaoabudu masanamu, na tunakula nyamafu na tunahalisha yaliyo haramu, na tunafanya machafu ya uzinzi, na tunaukata undugu, na tunawatendea uovu majirani zetu, na mwenye nguvu katika sisi anamdhulumu mnyonge, tulikuwa hivyo. Mpaka Mwenyezi Mungu Mtukufu akatuletea Mtume miongoni mwetu, tunaijua nasaba yake, ukweli na uaminifu wake, utu wake, akatulingania kwa ajili ya Mwenyezi Mungu Mtukufu, ili tumpwekeshe yeye na tuachane na vile tulivyokuwa tukiviabudu sisi na baba zetu kinyume na Mwenyezi Mungu Mtukufu, kama vile Mawe na Masanamu, na akatuamrisha tuwe wakweli katika maneno yetu na kufikisha amana, na kuunganisha undugu, na kuwa na ujirani mwema, na kujiepusha na yaliyoharamishwa na pia umwagaji damu, na akatuzuia kufanya uzinzi, kusema uongo na kula mali ya yatima, na kuwasingizia uzinifu wanawake wema,, na akatuamrisha tumuabudu Mwenyezi Mungu Mtukufu peke yake bila kumshirikisha na kitu chochote, na akatuamrisha tuswali, tutoe zaka, na tufunge. Bwana wetu Jafari R.A akazungumzia vitu vingi kuhusu Uislamu kisha akasema: tukamwamini, na tukamfuata kwa yale aliyokuja nayo, tukamwabudu Mwenyezi Mungu Mtukufuna hatukumshirikisha na kitu chochote, na tukayaharamisha yale aliyotuharamishia, na tukayahalalisha yale aliyotuhalalishia na watu wetu wakatufanyia uadui, wakatuadhibu na wakatufitini ili tuiache dini yetu, waturejeshe katika kuyaabudu masanamu badala ya kumwabudu Mwenyezi Mungu Mtukufu, na tuhalalishe yale tuliokuwa tunayahalisha katika machafu, na walipotutenza nguvu na wakatudhulumu na kutufanyia mazito, na wakatuwekea vizuizi baina yetu na Dini yetu, tuliamua kutoka na kukimbilia katika nchi yako, na tukakuchagua wewe tukawaacha wengine, na tukawa na utashi wa kuwa karibu yako, na tukawa na matumaini ewe Mfalme kwamba hatutadhulumiwa kwako. Mfalme Najashi akasema: Je una chochote katika alivyokuja navyo kutoka kwa Mwenyezi Mungu Mtukufu? Akamsomea mwanzo wa surat Maryam, Mfalme Najashi akalia mpaka ndevu zake zikaloana kwa machozi, na Maaskofu wake nao pia wakalia pale waliposikia kile walichosomewa katika Qurani Tukufu, kisha Mfalme Najashi akasema: hakika haya, ninaapa kwa Mwenyezi Mungu kuwa ni maneno ya Mwenyezi Mungu aliyokuja nayo Mtume Isa A.S, nendeni, ninaapa sitakusalimisheni kwao kamwe.

Hakika mzingativu wa kina katika Hijra mbili kuelekea Uhabeshi atatambua vyema ya kwamba Kuhama kwa Waislamu wa mwanzo hakukua kutoka katika nchi ya Ukafiri kuelekea katika nchi ya Imani, kwani asili ya jambo hili ni ulinzi wa nchi na kutoziacha chini ya mikono ya Mabeberu au maadui, bali uhamiaji huu wa kuelekea Uhabeshi ulikuwa ni kutoka katika nchi ya hofu na kuelekea katika nchi ya Amani, kwani Mfalme Najashi kwa wakati huo hakuwa mwislamu, lakini alikuwa kiongozi mwadilifu anayewapa usalama watu wanaokuwa karibu yake kwa Dini zao, Mali zao, na Nafsi zao, na kwa ajili hii, anasemwa kwamba Mwenyezi Mungu Mtukufu huinusuru nchi yenye uadilifu hata kama ni ya kikafiri, na huiacha nchi yenye dhuluma hata kama ni ya kiislamu. Kwa hivyo Mlfame anaweza kudumu pamoja na kuwa ni kafiri lakini hawezi kudumu akiwa ni mwenye kudhulumu. Kwa upande wa nchi yenye kudhulumu, haiwezi kudumu hata kama inaongozwa na kiongozi mwislamu.   Na Mtume wetu S.A.W amempa Imamu mwadilifu, naasi ya juu, na cheo kikubwa siku ya Kiama kwa kuwa kwake miongoni mwa watu saba ambao Mwenyezi Mungu Mtukufu atawafunika na kivuli cha Arshi yake Siku ambayo hakutakuwa na kivuli isipokuwa kivuli chake. Kwa hivyo, kwa uadilifu wake jamii yote inatengemaa na kwa ufisadi wa kiongozi, jamii yote inaharibika.

Na pindi Mwenyezi Mungu Mtukufu alipomwidhinisha Mtume wake S.A.W, kuhamia Madina Munawarah Mtume S.A.W alitoka akiwa anaungwa mkono na Mwenyezi Mungu Mtukufu, kwani uhamaji huo ulikuwa mageuzi makubwa mazuri ya kulijenga Dola la Uislamu, na kulifikia lengo la kuishi pamoja na kuwa ndugu, na kuleta umoja,ili Mtume S.A.W afanikiwe kuufikisha ujumbe wa Mola wake Mlezi kwa walimwengu wote, na kwa hayo, anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu:

{إِلاَّ تَنصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُواْ ثَانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لاَ تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا فَأَنزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ وَأَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَّمْ تَرَوْهَا وَجَعَلَ كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُواْ السُّفْلَى وَكَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ}

Ikiwa nyinyi hamtamnusuru Mtume, basi Mwenyezi Mungu alikwisha mnusuru walipo mtoa walio kufuru, naye ni wa pili katika wawili walipo kuwa katika pango, naye akamwambia sahibu yake: Usihuzunike. Hakika Mwenyezi Mungu yu pamoja nasi. Mwenyezi Mungu akamteremshia utulivu wake, na akamuunga mkono kwa majeshi msiyo yaona, na akalifanya neno la walio kufuru kuwa chini, na Neno la Mwenyezi Mungu kuwa ndilo juu. Na Mwenyezi Mungu ndiye Mwenye nguvu Mwenye hikima.

Na katika mwaka wa Nane wa atangu kuhamia Madina, Mwenyezi Mungu Mtukufu anampa ushindi Mtume wake kwa kuifungua Makkah, ushindi wa wazi. Na watu wanaingia katika Dini ya Mwenyezi Mungu Mtukfu makundi kwa makundi, na maana ya Hijra inabadilika kutoka katika maana yake finyu na kuelekea katika maana mbali mbali ukaribisho mpana usio na mipaka na ambao unakusanya pande zote za maisha. Baada ya ufunguzi wa Makkah, Hijra ya kutoka katika nchi kuelekea nchi nyingine ilifikia ukingoni baada ya kuwa Uhamaji ni takwa la wakati wa unyonge, ambapo anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu:

{إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ قَالُوا فِيمَ كُنْتُمْ قَالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ قَالُوا أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فِيهَا فَأُولَئِكَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَسَاءَتْ مَصِيرًا}

Hakika Malaika watawaambia wale ambao wamewafisha nao wamejidhulumu nafsi zao: Mlikuwa vipi? Watasema: Tulikuwa tunaonewa. Watawaambia: Kwani ardhi ya Mwenyezi Mungu haikuwa na wasaa wa kuhamia humo? Basi hao makaazi yao ni Jahannamu, nayo ni marejeo mabaya kabisa.

Hukumu ya Hijra au Uhamaji, ilibadilika baada ya Ufunguzi wa Makkah, kwa tamko lake Mtume S.A.W: Hakuna Hijra baada ya Ufunguzi wa Makkah, lakini kuna Jihadi na Nia.

Na aliposilimu Swafwaan bin Umayyah, akaambiwa huku akiwa katika maeneo ya juu ya Makkah: kwamba Mtu ambaye hakuhama hana Dini, akasema: Sifiki nyumbani kwangu mbapa niende Madina, na akaenda Madina, na kumwendea Bwana wetu Abaas bin Abdul Mutwalib R.A, kisha akaelekea kwa Mtume S.A.W, na akasema: Ni kipi kilichokuleta ewe Abu Wahab? Akasema: inasemekana: kuwa hana Dini asiyehama. Mtume S.A.W akasema: Ewe Abu Wahbi, rejea nyumbani kwako Makkah na kimbilieni katika Dini yenu. Hakika Hijrah imemalizika, lakini Jihadi na Nia bado vipo. Na anasema Mtume S.A.W: Mwislamu ni yule ambaye Waislamu wenzake wamesalimika na Ulimi wake na Mikono yake, na Mhamaji ni yule aliyeyahama yale aliyoyakataza Mwenyezi Mungu Mtukufu.

ingawa uhamaji wa kieneo, kutoka Makkah kwenda Madina umemalizika kwa Ufunguzi wa Makkah, maana zote nzuri za uhamaji bado zinaendelea kuwepo, nazo tunalazimika kuzitilia mkazo. Mtume S.A.W ametuwekea Misingi ya kwamba Uhamaji wa kweli ni mageuzi mazuri kuelekea katika ubora zaidi na uzuri kama vile mageuzi ya kutoka katika Ukosefu wa ajira na Uzembe kuelekea katika Bidii, Kazi na Utendaji wa uhakika, na kutoka katika kujipenda, uchoyo na Kasumba ya Kijahili, kuelekea katika kuwapendelea wengine na kuleta undugu wa kibinadamu ulio wa kweli, na kuamini uwepo wa wengine, na haki ya kibinadamu ya kujichagulia, na uhuru wa kuabudu, na mahusiano ya ujirani mwema, na kufanya kazi ya ujenzi wa Mwanadamu kiimani, kielimu, kifikra, kimwenendo, kitabia, kiuchumi na kijamii, kwa ujenzi ulio salama na wenye misingi imara, inayoijenga nchi na kutengeneza Staarabu, na inaleta masilahi ya kiutu kwa wote, na kuulinda utukufu wa ubinadamu, kama binadamu.

Hakika Maana sahihi ya Hijrah (Uhamaji) inaelekea kwamba Uhamaji usiomalizika katika zama zote ni mabadiliko ya kutoka katika Ujinga na kuelekea katika Elimu, kutoka katika Upotovu na kuelekea katika Uongofu, na kutoka katika Tabia chafu kuelekea katika Tabia njema, na kutoka katika Ufisadi na kuelekea katika Ubora na Ubora zaidi, kwa namna ambayo inachangia ujenzi wa Ustaarabu na Ulimwengu, kwa kuwa Dini yetu ni Dini ya Ujenzi na Uimarishaji wa Ulimwengu wote. Anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu:

 {هُوَ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا}

Yeye ndiye aliye kuumbeni katika ardhi, na akakuwekeni humo.

Kwa hiyo Umma wetu ni Umma wa kazi na wala sio Umma wa uzembe. Huu ni Umma wa kujenga sio kubomoa au kuharibu. Ni Umma wa Ustaarabu. Na kamwe kuchelewa kimaendeleo hakujawahi kuwa moja ya alama za Umma huu. Kwa hivyo, ni juu ya kila Mwislamu kuipenda Dini yake na kujigamba kwayo, na atende kwa ajili ya kuinyanyua Dni yake, na utukufu wa nchi yake, mbali na kila aina ya ukengeukaji, upotoshaji, na siasa kali, kama vile kuhamia kwenye makundi ya kigaidi kwa fikra potovu ya kupigania jihadi ya wongo,  chini ya bendera za uwongo, au kama vile uhamiaji kinyume cha sheria  ambao hupelekea kuangamia, au kudhalilishwa na kunyanyasika, na ambao humfanya mtu kuwa mkosa kisheria na mwenyekupata madhambi kidini; kwa kuwa heshima ya nchi ni kama vile ilivyo heshima ya nyumba, na kama ambavyo haijuzu kuingia nyumbani kwa mtu isipokuwa kwa idhini yake, vile vile haijuzu kuingia nchi yoyote isipokuwa kwa njia za kisheria zilizokubaliwa na nchi zote, na pia kama ambavyo mtu hapendi mtu kupenya na kuingia katika nchi yake au aingine kinyume na njia za kisheria zinazotambulika, basi na yeye pia analazimika asifanye hivyo kwa nchi nyingine.

Ninaisema kauli yangu hii na ninamwomba Mwenyezi Mungu Mtukufu anisamehe mimi na akusameheni nyinyi.

*        *        *

Sifa zote ni zake Mwenyezi Mungu Mola Mlezi wa walimwengu wote. Na ninashuhudia na kukiri kuwa hakuna mungu mwingine yoyote anayestahiki kuabudiwa isipokuwa Mwenyezi Mungu Mtukufu, hana mshirika wake, na ninakiri na kushuhudia kuwa Bwana wetu Muhammad na Mtume wetu, ni Mja wake na Mjumbe wake. Ewe Mola wetu msalie, mrehemu na umbariki yeye, na Jamaa zake, na Maswahaba wake wote, na kila atakayewafuata kwa wema hadi siku ya Malipo.

Ndugu zangu Waislamu.

Hatuachi kukumbuka katika Mnasaba huu mzuri kwamba Mwezi wa Mwenyezi Mungu Mtukufu ambao ni mwezi wa Muharram ni mmoja kati ya miezi mitakatifu, na husuniwa kufunga zaidi ndani yake kwa ujumla. Anasema Mtume S.A.W: Swala iliyo bora baada ya Swala za Faradhi ni Swala inayoswaliwa usiku wa manane. Na Swaumu iliyo bora baada ya ile ya mwezi wa Ramadhani ni ile ya Mwezi wa Mwenyezi Mungu wa Muharram, na Siku ya Ashura kwa sifa maalumu; kwa kauli yake Mtume S.A.W: Funga siku ya Ashura huwa ninatarajia kwa Mwenyezi Mungu anisamehe Mwaka wa kabla yake. Mtume S.A.W alipoenda Madina aliwakuta Mayahudi wakiifunga siku ya Ashura na akasema: Ni siku gani hii? Wakasema: Hii ni siku ya nzuri, hii ni siku ambayo Mwenyezi Mungu Mtukufu aliwaokoa wana wa Israeli kutokana na adui yao na Musa akaifunga. Mtume akasema: basi mimi nina haki zaidi kwa Musa kuliko nyinyi. Kisha akaifunga na akaamrisha ifungwe. Anasema bin Abas R.A: Mtume S.A.W alipofunga siku ya Ashura na akaamrisha ifungwe, wakasema: Ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu, hakika mambo yalivyo hii nisiku inayotukuzwa na Mayahudi na Manaswara, akasema S.A.W: Pindi utakapowadia mwaka ujao,  – kwa utashi wake Mwenyezi Mungu – tutaifunga siku ya tisa. Kwa maana ya siku ya tisa nay a kumi. Kwa hivyo basi katika Sunna ni kufunga siku ya kumi ya mwezi wa Muharram, na ukamilifu wake na utimilifu wake ni kufunga tarehe tisa na kumi za mwezi wa Muharam.

Tunamwomba Mwenyezi Mungu Mtukufu atuwafikishe kwa yale ayapendayo na kuyaridhia, na aujaalie Mwaka Mpya wa Hijiriya uwe mwaka wa Kheri na Baraka na nusura na Ushindi kwa nchi yetu na pia kwa nchi zote za Waislamu.

 

Urafiki na Athari zake katika Kuujenga Utu

Sifa zote njema ni zake Mwenyezi Mungu Mtukufu Mola wa viumbe vyote, anaesema katika Kitabu chake Kitukufu:

{الْأَخِلَّاءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا الْمُتَّقِينَ}

Siku hiyo marafiki watakuwa ni maadui  wao kwa wao isipokuwa wachamungu.

 Na ninashuhudia kuwa hakuna mungu mwingine anaestahiki kuabudiwa kwa haki isipokuwa Mwenyezi Mungu Mtukufu, peke yake asiye na mshirika wake, na ninashuhudia kuwa Bwana Wetu na Mtume wetu Muhammad S.A.W, ni Mja na Mjumbe wake. Ewe Mwenyezi Mungu Mtukufu, Mswalie, marehemu na umbariki yeye na Jamaa zake na Maswahaba wake na kila mwenyekuufuata mwongozo wake kwa wema mpaka siku ya mwisho.

Na baada ya utangulizi huu,

Hakika mwanadamu ni kiumbe wa kijamii kimaumbile, na anaishi maisha ya kijamii anaathirika kwayo na anaambatana nayo kupitia alama zake zinazotofautiana na wengine, kwa hakika kukaa pamoja na kulinganisha kuna athari zake za wazi zenye nguvu katika fikra ya mwanadamu na mwenendo wake na ni sababu ya kuainisha mwelekeo wake na furaha yake Duniani na Akhera.

Na wala hakuna hitilafu yoyote kwamba sisi tunahitaji utu ulio sawa na wenye maana za juu ya utu huo, na daraja za juu za kitaifa, ili tuweze kutoa kizazi kinachojenga na wala sio kubomoa, na kinachoyatanguliza masilahi makuu ya taifa juu ya masilahi mengine yoyote. Na sheria ya Uislamu imeamrisha ujenzi mzuri wa utu ili mtu awe na mwamko  akayatambua mambo ya hatari na akawa mbora wa kupambana na mazito ya maisha, na kuziogopa fitna na mambo yenye utata. Anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu:

{وَاتَّقُوا فِتْنَةً لَّا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنكُمْ خَاصَّةً }

 Na jikingeni na Fitna ambayo haitowasibu walio dhulumu peke yao kati yenu

Sheria pia imeelekeza mtu awe na utu wa kujiamini, sio kusitasita, utu ambao unatambua usawa wenye manufaa, na unafuata haki, na wala hauingii katika magomvi na wagomvi. Anasema Mtume S.A.W: Msiwe bendera fuata upepo; mkawa mnasema: Watu wakifanya vizuri na sisi tutafanya vizuri, na wakidhulumu nasi tutadhulumu. Bali bali zitulizeni nyoyo zenu, iwapo watu watafanya vizuri nanyi mfanye, na wakipotoka msizidhulumu nafsi zenu. Na hapana shaka kwamba katika mambo muhimu ambayo yana athari kubwa katika ujenzi wa utu wa mtu ni urafiki. Mtu huathiriwa na yule anaekaa nae na humuiga kifika, kiakida, kimwenendo na kikazi. Na hili limewekwa wazi na Sheria, Akili, Uzoefu, na Uhalisia pamoja na kuona.na urafiki mzuri una umuhimu wake mkubwa katika kuujenga utu wetu ulio sawa, wenye manufaa kwa dini yake na nchi na jamii yake. Na hivi ndivyo Mtume S.A.W alivyowalea Maswahaba wake R.A, akiwemo mwanzoni kabisa, Bwana wetu Abu Bakar Swiddiiq R.A, ambaye alipigiwa mifano bora wa urafiki mwema na jinsi alivyoupa haki yake, na hili lilitokea pale alipoambiwa na watu Makka: Hakika rafiki yako anadai kuwa alipelekwa Usiku hadi Nyumba tukufu ya Maqdis, kisha akarejea, akasema akiwa anajiamini na akiwa na yakini juu ya rafiki yake S.A.W, ikiwa yeye amesema hivyo basi amesema kweli; mimi ninamwamini kwa yaliyo makubwa kuliko hayo, nimawamini katika habari za Mbingu.

Na hivi ndivyo walivyokuwa wakifanya Maswahaba wa Mtume S.A.W, wao kwa wao. Nao ni mfano bora wa kuigwa katika Urafiki mwema na mzuri unaojengeka kwa undugu, kujaliana, uzalendo na umoja, pamoja na kufanya kazi nzuri inayonufaisha, na kupendana na kuhurumiana. Kutoka kwa Nuumani bin Bashiir R.A, anasema: amesema Mtume wa Mwenyezi Mungu Mtukufu S.A.W: Mfano wa Waumini katika kupendana kwao na kuhurumiana kwao, ni kama mfano wa waumini katika kupendana kwao na kuhurumiana ni kama mwili mmoja; kiungo kimoja kinapolalamikia maumivu basi mwili mzima huugulia kwa kukesha na kwa homa. Vile vile Urafiki na watu wema,Baraka zake na fadhila zake hupatikana Duniani na Akhera. Anasema Mtume wa Mwenyezi Mungu Mtukufu: Hakika ana Mwenyezi Mungu Mtukufu na Malaika wake waendao kwa kasi fadhila wanavifuatilia vikao vinavyotajwa Mwenyezi Mungu ndani yake, na wanapokuta kikao ndani yake kuna utajo wa Mwenyezi Mungu, huketi pamoja nao, na huwafunika wao kwa wao kwa mabawa yao, mpaka wakaijaza sehemu iliyo baina yao na umbingu wa Dunia, na wanapotawanyika, hupanda juu hadi mbinguni. Akasema: Na Mwenyezi Mungu Mtukufu huwauliza hali ya kuwa yeye anajua yaliyotokea: Mmekuja kutoka wapi? Watasema: tumekuja kutoka kwa waja wako Duniani, wanakusabihi, na wanatolea takbiir, na wanatamka hakuna mungu mwingine isipokuwa Mwenyezi Mungu Mtukufu, na wanasema sifa zote njema ni zako na wanakuomba. Anasema Mwenyezi Mungu: Wananiomba kitu gani? Watasema: wanakuomba Pepo yako, atasema: Na je wao wameiona Pepo yangu? Watasema: Hapana. Hawajaiona. Atasema: Inakuwaje kama wangeiona Pepo yangu? Watasema: na wanakuomba uwaepushe. Atasema: wanataka niwaepushe na kitu gani? Watasema: Uwaepushe na Moto wako ewe Mola Mlezi.atasema: Je wameuona Moto wangu? Watasema: Hapana. Atasema: Je itakuwaje kama wangeliuona Moto wangu? Watasema: Na wanakuomba msamaha wako, akasema: anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu: Hakika nimewasamehe wao, na nimewapa wanachokiomba, na nimewakinga na kile walichoomba kukingwa nacho. Akasema: watasema: Ewe Mola wetu Mlezi: ndani kuna Fulani ambaye ni mja mwenye kufanya makosa kwa wingi, hakika mambo yalivyo alipita na kuketi nao, anasema: atasema Mwenyezi Mungu: Naye pia nimemsamehe, wao ni watu ambao hawi mwovu mwenye kukaa nao.

Na katika matunda ya urafiki mwema ni kwamba urafiki huo ni sababu ya kupendwa na Mwenyezi Mungu Mtukufu na kufuzu pepo yake. Kutoka kwa Abu Huraira R.A, kutoka kwa Mtume S.A.W, amesema: Mtu mmoja alimtembelea nduguye katika kijiji kingine, Mwenyezi Mungu akampelekea malaika wa kumfuatilia katika safari yake, alipofika kwa huyo mtu akamuuliza: Unaelekea wapi? Yule mtu akajibu: ninaelekea kijijini kwa ndugu yangu, akasema: Je wewe una neema yoyote unayoifuata kwake? Akasema: Hapana. Mimi ninampenda kwa ajili ya Mwenyezi Mungu Mtukufu. Akasema: Hakika mimi ni mjumbe wa Mwenyezi Mungu Mtukufu kwako, kwamba Mwenyezi Mungu amekupenda kama ulivyompenda nduguyo

Na vile vile urafiki huwa ni sababu ya kufufuliwa pamoja Siku ya Kiama. Kutoka kwa Anas bin Malik R.A, anasema: Kwamba Mtu mmoja alimuuliza Mtume S.A.W, kuhusu Kiama, akasema: Kiama kitakuwa lini? Mtume S.A.W akasema: Umekiandalia kitu gani? Akasema: Sijakiandalia kitu chochote. Isipokuwa mimi ninampenda Mwenyezi Mungu na Mtume wake S.A.W.  akasema: Basi wewe utakuwa na wale uliowapenda. Anasema Anas: Hatujawahi kufurahia kitu kama tulivyoifurahia kauli hii ya Mtume S.A.W: “Wewe utakuwa na wale unaowapenda”. Akasema Anas: Mimi ninampenda Mtume S.A.W, na Abu Bakar na Omar, na ninatarajia niwe nao kutokana na penzi langu kwao, hata kama sikufanya mfano wa matendo yao.

Anasema Imamu Shafi katika Shairi lake:

Ninawapenda wema na mimi si miongoni mwao

Huwenda nikapata uombezi kutoka kwao

Na ninamchukia ambaye biashara yake ni maasi

Hata kama tunamiliki bidhaa zinazofanana

Na vile vile katika matunda ya urafiki wa wema ni kwamba urafiki huo hukumbusha kumtaja Mwenyezi Mungu Mtukufu, na huzaa matunda Duniani na Akhera.

Kutoka kwa bin Abas R.A, amesema: Palisemwa: Ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu ni wepi wazuri katika wale tunaokaa nao? Akasema: ni yule ambaye kumuona kwake hukukumbusheni Mwenyezi Mungu na huongeza uelewa katika elimu mliyonayo, na matendo yake hukukumbusheni Akhera.

Na rafiki wa kweli ni kioo cha ndugu yake, humhimiza kufanya kheri, na humkataza ya shari, na humpendelea yale anayoyapendelea kwa ajili ya nafsi yake.

Anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu:

 {وَالْعَصْرِ * إِنَّ الْإِنْسَانَ لَفِي خُسْرٍ * إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ}

Naapa kwa zama. Hakika binadamu bila ya shaka yumo katika khasara, ila wale walioamini, na wakatenda mema, na wakausiana kwa haki, na wakausiana kusubiri.

Na kutoka kwa Anas R.A, kutoka kwa Mtume S.A.W anasema: Mnusuru nduguyo aliyedhululmu au aliyedhulumiwa. Tukasema sisi kumwambia Mtume: Ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu, nitamnusuru akiwa amedhulumiwa, ni vipi ninaweza kumnusuru akiwa ni mwenye kudhulumu? Akaasema: Unamzuia asidhulumu; na huko ndiko kumnusuru kwenyewe. Na hivi ndivyo alivyofanya Rafiki Mwema ambaye alimkuta rafiki yake akienda kinyume na haki, na anakengeuka kwa kumfuata Shetani na Matamanio yake, akamnasihi na kumbainishia haki na akamuusia yanayotakiwa ayafanye na kumuonya kuhusu  mwisho mbaya wa kujiweka mbali na Mwenyezi Mungu Mtukufu.

Anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu:

 {قَالَ لَهُ صَاحِبُهُ وَهُوَ يُحَاوِرُهُ أَكَفَرْتَ بِالَّذِي خَلَقَكَ مِن تُرَابٍ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍ ثُمَّ سَوَّاكَ رَجُلًا * لَّكِنَّا هُوَ اللَّهُ رَبِّي وَلَا أُشْرِكُ بِرَبِّي أَحَدًا * وَلَوْلَا إِذْ دَخَلْتَ جَنَّتَكَ قُلْتَ مَا شَاءَ اللَّهُ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ إِن تَرَنِ أَنَا أَقَلَّ مِنكَ مَالًا وَوَلَدًا * فَعَسَى رَبِّي أَن يُؤْتِيَنِ خَيْرًا مِّن جَنَّتِكَ وَيُرْسِلَ عَلَيْهَا حُسْبَانًا مِّنَ السَّمَاءِ فَتُصْبِحَ صَعِيدًا زَلَقًا * أَوْ يُصْبِحَ مَاؤُهَا غَوْرًا فَلَن تَسْتَطِيعَ لَهُ طَلَبًا * وَأُحِيطَ بِثَمَرِهِ فَأَصْبَحَ يُقَلِّبُ كَفَّيْهِ عَلَى مَا أَنفَقَ فِيهَا وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا وَيَقُولُ يَا لَيْتَنِي لَمْ أُشْرِكْ بِرَبِّي أَحَدًا}

Mwenzake akamwambia kwa kubishana naye: Je! Unamkufuru aliye kuumba kutokana na udongo, tena kutokana na tone la manii, kisha akakufanya mtu kaamili? Lakini Yeye Mwenyezi Mungu ndiye Mola wangu Mlezi. Wala simshirikishi na yeyote. Na lau kuwa ulipo ingia kitaluni kwako ungeli sema: Mashaallah! Alitakalo Mwenyezi Mungu huwa! Hapana nguvu ila kwa Mwenyezi Mungu. Ikiwa unaniona mimi nina mali kidogo na watoto kuliko wewe,Basi huenda Mola wangu Mlezi akanipa kilicho bora kuliko kitalu chako, naye akapitisha kudra yake kutoka mbinguni kukilitea hicho chako, na kikageuka ardhi tupu inayo teleza. Au maji yake yakadidimia wala usiweze kuyagundua. Yakateketezwa matunda yake, akabaki akipindua pindua viganja vyake, kwa vile alivyo yagharimia, na miti imebwagika juu ya chanja zake. Akawa anasema: Laiti nisingeli mshirikisha Mola wangu Mlezi na yeyote!

Anasema Mshairi:

Hakika nduguyo wa kweli ni yule anayekuwa nawe

Na anayejidhuru kwa ajili ya kukunufaisha wewe

Na yule ambaye unapokumbwa na misukosuko

Yeye huyavuruga yake kwa ajili ya kuyatengeneza yako.

Urafiki mwema una athari nzuri zenye manufaa Duniani na Akhera. Urafiki mbaya kwa hakika una athari zinazojitkeza katika utu wako mwovu, angamizi, uliokengeuka, na kwa hivyo madhara yake ni makubwa mno na uvurugaji wake ni wa hali ya juu mno hapa Duniani, na mwisho mbaya siku ya Mwisho; Urafiki mbaya huyaangamiza maadili mema, na hufuta tabia njema, na huwapotosha chipukizi na vijana, na huzorotesha mwenendo wa kazi na husambaza tetesi na kueneza upotofu na fitina kwa watu, na rafiki mwovu huwa anahangaikia kumpotosha rafiki yake kwa imani potovu na fikra angamizi . na Qurani tukufu imetufafanulia hali halisi ya rafiki mwovu.

Anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu:

{فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ يَتَسَاءَلُونَ * قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ إِنِّي كَانَ لِي قَرِينٌ * يَقُولُ أَإِنَّكَ لَمِنَ الْمُصَدِّقِينَ * أَإِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَإِنَّا لَمَدِينُونَ * قَالَ هَلْ أَنْتُمْ مُطَّلِعُونَ * فَاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاءِ الْجَحِيمِ * قَالَ تَاللَّهِ إِنْ كِدْتَ لَتُرْدِينِ * وَلَوْلَا نِعْمَةُ رَبِّي لَكُنْتُ مِنَ الْمُحْضَرِينَ * أَفَمَا نَحْنُ بِمَيِّتِينَ * إِلَّا مَوْتَتَنَا الْأُولَى وَمَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ * إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ * لِمِثْلِ هَذَا فَلْيَعْمَلِ الْعَامِلُونَ}

Waingie kuulizana wenyewe kwa wenyewe. Aseme msemaji mmoja miongoni mwao: hakika mimi nilikuwa na rafiki. Aliyekuwa akiniambia: Hivyo wewe ni katika wanaosadiki. Ati tukishakufa tukawa udongo na mifupa, ndio tutalipwa na kuhesabiwa? Atasema Je! Nyie mnawaona? Basi atachukuliwa amwone katikati ya Jahanamu. Atasema: Wallahi! Ulikaribia kunipoteza. Na lau kuwa si neema ya Mola wangu Mlezi bila ya shaka ningelikuwa miongoni mwa walio hudhuriswha. Je? Sisi hatutakufa, isipokuwa kifo chetu cha kwanza. Wala sisi hatutaadhibiwa. Hakika huku bila ya shaka ndiko kufuzu kukubwa. Kwa mfano wa haya na watende watendao.

Na anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu:

 {وَيَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلَى يَدَيْهِ يَقُولُ يَا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلًا * يَا وَيْلَتَى لَيْتَنِي لَمْ أَتَّخِذْ فُلَانًا خَلِيلًا * لَّقَدْ أَضَلَّنِي عَنِ الذِّكْرِ بَعْدَ إِذْ جَاءَنِي وَكَانَ الشَّيْطَانُ لِلْإِنسَانِ خَذُولًا}

Na siku ambayo mwenye kudhulumu atajiuma mikono yake, na huku anasema: Laiti ningeli shika njia pamoja na Mtume! Ee Ole wangu! Laiti nisingeli mfanya fulani kuwa rafiki! Amenipoteza, nikaacha Ukumbusho, baada ya kwisha nijia, na kweli Shetani ni khaini kwa mwanaadamu.

Na Mtume S.A.W ametulinganishia rafiki mwovu kwamba ni kama muhunzi. Na akasema S.A.W: Hakika mfano wa rafiki mwovu na rafiki mwema wa kukaa naye ni kama mbeba miski na mhunzi. Muuza miski: ima akupake au ununue kutoka kwake, au ujipatie harufu nzuri. na mhunzi: ima azichome moto nguo zako au ujipatie harufu mbaya.

Vile vile, Urafiki mwovu unazingatiwa kama chombo cha kuangamizia,na kuidhulumu nafsi na pia kuwaonea watu maya; na hatari yake kubwa kuliko zote ni yule rafiki anayejaribu kukupitisha kwenye njia ya makundi angamizi yaliyopotoka na kukengeuka ambayo yanalingania kufanya uharibifu na kubomoa pamoja na kufanya ufisadi Duniani, na yule anayejaribu kukupitisha kwenye njia ya madawa ya kulevya na uraibu wake, kwa maneno na mwenendo wake, kwani huyu na yule wote wanamchukua mtu na kupelekea kwenye njia iangamiayo na ipotoshayo na inayopelekea katika kukasirikiwa na Mwenyezi Mungu Mtukufu Duniani na Akhera.

Ninaisema Kauli yangu hii na ninamwomba Mwenyezi Mungu na kukuombeeni nyinyi Msahama.

*     *     *

Sifa zote ni zake Mwenyezi Mungu Mola Mlezi wa walimwengu wote. Na ninashuhudia na kukiri kuwa hakuna mungu mwingine yoyote anayestahiki kuabudiwa isipokuwa Mwenyezi Mungu Mtukufu, hana mshirika wake, na ninakiri na kushuhudia kuwa Bwana wetu Muhammad na Mtume wetu, ni Mja wake na Mjumbe wake. Ewe Mola wetu msalie, mrehemu na umbariki yeye, na Jamaa zake, na Maswahaba wake wote, na kila atakayewafuata kwa wema hadi siku ya Malipo.

Ndugu zangu waislamu.

Tunapaswa sisi sote tujihadhari na kuambatana na marafiki waovu na kutochanganyika nao.

Ambapo anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu:

 {وَقَدْ نَزَّلَ عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ أَنْ إِذَا سَمِعْتُمْ آيَاتِ اللَّهِ يُكْفَرُ بِهَا وَيُسْتَهْزَأُ بِهَا فَلَا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ إِنَّكُمْ إِذًا مِثْلُهُمْ إِنَّ اللَّهَ جَامِعُ الْمُنَافِقِينَ وَالْكَافِرِينَ فِي جَهَنَّمَ جَمِيعًا}

Naye amekwisha kuteremshieni katika Kitabu hiki ya kwamba mnapo sikia Aya za Mwenyezi Mungu zinakanushwa na zinafanyiwa kejeli, basi msikae pamoja nao, mpaka waingie katika mazungumzo mengine. Hivyo mtakuwa nanyi mfano wao hao. Hakika Mwenyezi Mungu atawakusanya wanaafiki na makafiri wote pamoja katika Jahannamu,

Na anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu:

 {وَإِذَا رَأَيْتَ الَّذِينَ يَخُوضُونَ فِي آيَاتِنَا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ وَإِمَّا يُنْسِيَنَّكَ الشَّيْطَانُ فَلَا تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّكْرَى مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ}

Na unapo waona wanao ziingilia Aya zetu, basi jitenge nao mpaka waingilie mazungumzo mengine. Na kama Shet’ani akikusahaulisha, basi baada ya kutanabahi usikae pamoja na watu madhaalimu.

Na Mtume wetu S.A.W anasema: Mtu huifuata Dini ya Kipenzi chake, na aangalie mmoja wenu ni nani wakumfanya kipenzi yake.

Na anasema S.A.W: Usimfanye rafiki isipokuwa muumini, na wala asile chakula chako isipokuwa mchamungu. Na kutoka kwa Abdallah bin Masoud R.A, amesema:

Wazingatieni watu kwa waliokaribu nao kwani mtu hawi karibu isipokuwa na yule anayempenda.

Anasema Mshairi;

Unapokuwa na watu basi ambatana na wabora wao

Na wala usiambatane na duni kimaadili ukarejea chini

Usimuulizie mtu bali muulizie rafiki yake

Kwani kila rafiki humfuata anayekuwa naye

Tunalazimika sisi kuhakikisha kuwa ujenzi wa utu kupitia upatikanaji wa urafiki mwema ni jukumu la pamoja; na jamii nzima inapaswa kuwa bega kwa bega, na kila mtu atambue ukubwa wa jukumu hili. Anasema Mtume S.A.W: Nyinyi nyote ni wachunga, na nyote mtaulizwa kuhusu mnachokichunga. Imamu ni mchunga na ataulizwa kwa anachokichunga, na mtu ni mchunga na ataulizwa juu ya nanachokichunga. Na mwanamke ni mchunga katika nyumba ya mume wake na ataulizwa juu ya anachokichunga. Na Mtumishi ni mchunga wa mali ya mwajiri wake na ataulizwa kwa anachokichunga. Tunapaswa sisi sote kuwa na ari ya mapema ya malezi ya chipukizi na vijana na kuwalinda kupitia familia, shule, jamii, msikiti na taasisi nyingine zote za kijamii  zinazotoa elimu na malezi, kielimu na kifikra, na kupitia vyombo vya habari, pamoja na kukusanya juhudi na kushirikiana kikamilifu kwa ajili ya kuwalinda chipukizi na vijana kutokana na fikra zenye mitazamo mikali na makundi danganyifu na angamizi, na kufanya kazi ya kuimarisha uzalendo wa kitaifa, kwani malezi ya watoto wetu na vijana wetu, na kushirikiana nao katika kuwachagua marafiki wazuri ni amana kubwa na ni jukumu zito mno.

Anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu:

{يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا}

Enyi mlio amini! Jilindeni nafsi zenu na ahali zenu na Moto ambao kuni zake ni watu na mawe.

Na anasema Mtume wetu S.A.W: Hakika Mwenyezi Mungu Mtukufu atamuuliza kila mtu aliyempa jukumu la kuwachunga watu, Je amehifadhi au amepoteza? Mpaka atakapomuuliza mtu Kuhusu watu wa nyumbani kwake.

Ewe Mwenyezi Mungu Mtukufu tunakuomba uturuzuku urafiki mwema, na utujaalie matunda yake ewe Mola wa viumbe vyote..