Habari Muhimu Zilizotufikia

Hutoba ya Ijumaa

Haki ya mtoto katika ukuaji mzuri na maisha bora na maandalizi
mazuri kwa ajili ya mustakbali
10 jamad Uwla 1437 H. Sawa na 19-2-2016 A.D.

awkaf-

 

Kwanza : Vipengele

  1. Watoto ni neema kutoka kwa Mwenyezi Mungu inapaswa kuishukuru.
  2. Huduma ya uisilamu kwa watoto
  3. Nguzo muhimu za ukuzaji mzuri wa watoto.

    1. Kumchagulia jina zuri.
    2. Kumnyonyesha kidesturi.
    3. Kuwafanyia wema na kuacha kutumia nguvu na ukali
    4. Uadilifu na usawa kwa watoto wote.
  4. Ulazima wa kuwahakikishia watoto maisha bora.
  5. Umuhimu wa kuwa na tama maishani mwetu.

Dalili: ndani ya Kurani tukufu na hadithi

  1. Mwenyezi Mungu anasema: { Ufalme wa mbingu na ardhi ni wa Mwenyezi Mungu anaumba apendavyo, anamtunukia amtakaye watoto wa kike, na anamtunukia amtakaye watoto wa kiume. 50 Au huwachanganya wanaume na wanawake, na akamfanya amtakaye tasa. Hakika Yeye ni Mjuzi Mwenye uweza.}Ashura, 49-50.
  2. Mwenyezi Mungu anasema: { Na Mwenyezi Mungu amekuumbieni wake katika jinsiyenu, na akakujaalieni kutoka kwa wake zenu wana nawajukuu, na akakuruzukuni vitu vizuri vizuri. Basi je, wanaamini upotovu na wanazikataa neema za MwenyeziMungu?} Anahl, 72.
  3. Mwenyezi Mungu anasema: { Na wazazi wanawake wawanyonyeshe watoto wao miaka miwili kamili kwa anaye taka kutimiza kunyonyesha. Na juu ya baba yake chakula cha kina mama, na nguo zao kwa mujibu wa ada. Wala halazimishwi mtu ila kwa kadiri ya uwezo wake. Mama asitiwe taabuni kwa ajili ya mwanawe, wala baba kwa ajili ya mwanawe. Na juu ya mrithi mfano wa hivyo. Na kama wote wawili wakitaka kumwachisha ziwa kwa kuridhiana na kushauriana, basi si vibaya kwao. Na mkitaka kuwapatia watoto wenu mama wa kuwanyonyesha basi hapana ubaya kwenu mkitoa mlicho ahidi kwa mujibu wa ada. Na mcheni Mwenyezi Mungu, na jueni kwamba Mwenyezi Mungu anayaona yote mnayo yatenda.}Albaqara, 233.
  4. Mwenyezi Mungu anasema: { Na wale wanao sema: Mola wetu Mlezi! Tupe katikawake zetu na wenetu yaburudishayo macho, na utujaalietuwe waongozi kwa wachamngu }Alfurqan, 74.
  5. Mwenyezi Mungu anasema: { Na walio amini na dhuriya zao wakawafuata kwaImani tutawakutanisha nao dhuriya zao, na walahatutawapunja hata kidogo katika vitendo vyao. Kilamtu lazima atapata alicho kichuma.}At tuur, 21.
  6. Mwenyezi Mungu anasema: {Na Luqman alipo mwambia mwanawe kwa kumpa mawaidha: Ewe mwanangu! Usimshirikishe Mwenyezi Mungu. Kwani hakika ushirikina bila ya shaka ni dhulma iliyo kubwa. 14 Na tumemuusia mtu kwa wazazi wake wawili. Mamayake ameichukua mimba yake kwa udhaifu juu ya udhaifu, na kumwachisha ziwa baada ya miaka miwili. (Tumemuusia): Nishukuru Mimi na wazazi wako. Ni kwangu Mimi ndiyo marudio. 15 Na pindi wakikushikilia kunishirikisha na ambayo huna ilimu nayo, basi usiwat’ii. Lakini kaa nao kwa wema duniani, nawe ishike njia ya anaye elekea kwangu. Kisha marejeo yenu ni kwangu Mimi, na Mimi nitakuambieni mliyo kuwa mkiyatenda. 16 Ewe mwanangu! Kikiwapo kitu cha uzito wa chembe yakhardali kikawa ndani ya jabali au ndani ya mbingu au ndani ya ardhi, basi Mwenyezi Mungu atakileta. Hakika Mwenyezi Mungu ni Mjuzi wa yaliyofichika, Mwenye khabari za yote. 17 Ewe mwanangu! Shika Sala, na amrisha mema, na kataza maovu, na subiri kwa yanayo kupata. Hayo ni katika mambo ya kuazimiwa. 18 Wala usiwabeuwe watu, wala usitembee katika nchi kwa maringo. Hakika Mwenyezi Mungu hampendi kila anayejivuna na kujifakhirisha. 19 Na ushike mwendo wa katikati, na teremsha sauti yako. Hakika katika sauti mbaya zote bila ya shaka iliyo zidi ni sauti ya punda.}Luqman 13-19.
  7. Mwenyezi Mungu anasema: {Enyi mlio amini! Jilindeni nafsi zenu na ahali zenuna Moto ambao kuni zake ni watu na mawe. WanausimamiaMalaika wakali, wenye nguvu, hawamuasi Mwenyezi Mungu kwa anayo waamrisha, na wanatenda wanayoamrishwa} At tahriim, 6.

Dalili za hadithi

  1. Kutoka kwa Umar (Mwenyezi Mungu amwie radhi) hakika Mtume (rhma na amani zimshukie juu yake) amesema: nyote ni wachungaji, na nyote mutaulizwa juu ya mulivyovichunga. Imamu ni mchungaji naye ataulizwa juu ya aliowachunga, mume ni mchungaji juu ya watu wake naye ataulizwa juu ya aliowachunga, mke ni mchungaji katika nyumba ya mumewe naye ataulizwa juu ya aliowachunga, mtumishi ni mchungaji juu ya mali ya bwana wake naye ataulizwa juu ya alichokichunga.” Mpokezi akasema nadhani alisema: “kijana ni mchungaji wa mali ya baba yake naye ataulizwa juu ya alichokichunga, nyote ni wachungaji na mutaulizwa juu ya mulichokichunga.” (Bukhari)
  2. Kutoka kwa Maaqil bin Yasaar (Mwenyezi Mungu amwie radhi) kutoka kwa mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake) amesema: “hakuna mja ambaye Mwenyezi Mungu humpa wa kumchunga, akafariki mchungaji hali ya kuwa amefanya hadaa basi Mwenyezi Mungu atamuharamishia pepo.” (Bukharin a Muslim).
  3. Kutoka kwa Ibn Abbas (Mwenyezi Mungu awawie radhi) amesema: “siku moja nilikuwa nyuma ya mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) akasema: “ ewe kijana mimi nitakufundisha maneno, muhifadhi Mwenyezi Mungu naye atakuhifadhi, muhifadhi Mwenyezi Mungu utamkuta mbele yako, na pale uombapo basi muombe Mwenyezi Mungu, na pale utakapo msaada basi taka msaada kutoka kwa Mwenyezi Mungu, tambua kuwa lau umma utakusanyika juu ya kutaka kukunufaisha kwa kitu basi hawataweza kukunufaisha isipokuwa kile alichokuandikia Mwenyezi Mungu. Na lau wakikusanyika juu ya kutaka kukudhuru kwa kitu basi hawataweza kukudhuru kwa kitu isipokuwa kile alichokuandikia Mwenyezi Mungu, kalamu zishanyanyuliwa na kurasa zishakauka.” (Tirmidhi).
  4. Kutoka kwa Abdalla Bin Amru bin A`s (Mwenyezi Mungu awawie radhi) amesema: nimemsikia mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake) akisema: “mtu inatosha kuwa na madhambi kwa kule kutomjali anaye mlea.” (Kitabu cha Hakim).
  5. Kutoka kwa Saad Bin Abi Waqas (Mwenyezi Mungu awawie radhi) amesema: “mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) alikuwa akinitembelea mwaka wa hija ya kuagana, kutokana na maumivu yaliyonizidi, nikasema: “ nimefikwa na maumivu, nami nina mali, na hakuna atakayeirithi isipokuwa mwanangu wa kike, je nitoe sadaka thuluthi mbili za mali yangu? Akasema : “hapana,” nikasema: “nusu? Akasema: “Hapana”, kisha akasema: “ thuluthi, na thuluthi ni nyingi, kwani wewe ukiacha kizazi chako matajiri ni bora kuliko kuwaacha ni watu waombao wengine, kwani (pia) hutumii matumizi yoyote aikawa uanataka radhi za Mwenyezi Mungu isipokuwa utalipwa kwayo.” (Bukhari).
  6. Kutoka kwa Thauban (Mwenyezi Mungu amwie radhi) amesema, amesema mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake) “Dinari bora aitoayo mtu ni ile dinari anayoitoa kwa ajili ya familia yake, na dinari aitoayo kwa ajili ya kipando chake katika njia ya Mweneyzi Mungu na dinari aitoayo kwa wenzake katika njia ya Mweneyzi Mungu.” Abu Qalabah akasema “ akaanza kwa watoto, kisha akasema Abu Qilabah: na hakuna mtu mwenye kupata malipo mazuri kama Yule anayetoa kwa ajili ya watoto ili kuwazuilia wasiombe au kuwanufaisha kwa ajili ya Mweneyzi Mungu na kuwatosheleza.” (Muslim).
  7. Kutoka kwa Athman Hatabiy amesema: nimemsikia Ibn Umar (Mwenyezi Mungu amwie radhi) akimwambia kijana: “ mfunze heshima (adabu) mwanao, kwani wewe utaulizwa juu ya mwanao, ni kitu gani umemfunza? Na yeye ataulizwa juu ya wema wako na kukutii kwako.” (Imam Albayhaqiy – Sunan Kubra).
  8. Kutoka kwa Abi Dardai (Mwenyezi Mungu amwie radhi) amesema: amesema mjumbe wa Mweneyezi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake) “hakika nyinyi mtaitwa siku ya kiama kwa majina yenu na majina ya baba zeni, basi majina yenu yafanyeni kuwa mazuri.” (imepokewa na Daud).
  9. Kutoka kwa Aamir, amesema: nimemsikia Nuumaan bin Bashiir (Mweneyzi Mungu awawie radhi) naye yuko juu ya membari akisema: “Baba yangu amenipa zawadi, Umrah bint Rawaha akasema: sikubali mpaka mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) aishuhudie. Mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) akaja, akasema: “mimi nimempa mwanagu kutoka kwa Umrah bint Rawaha zawadi, akaniamrisha kuwa nikufanye wewe kuwa ndiye shahidi ewe mjumbe wa Mwenyezi mungu, akasema: “je wanao wengine umewapa kama hiki?” akasema: “ hapana.” Akasema “ muogopeni Mwenyezi Mungu na fanyeni uadilifu juu ya watoto wenu.” Akasema, akaichukua zawadi yake. (Bukhari).
  10. Kutoka kwa Umara Bin Salama (Mwenyezi Mungu awawie radhi) amesema: nilikuwa katika chumba cha mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) na mkono wangu ulikuwa ukitangatanga ndani ya sahani akaniambia “ewe kijana taja jina la Mwenyezi Mungu ( sema Bismillahi) na kula kwa mkono wako wa kulia na kula kilicho mbele yako.”

Tatu: Maudhui

Miongoni mwa neema kubwa sana ambazo Mweneyezi Mungu amemneemesha mwanadamu baada ya imani ya Mweneyezi Mungu Mtukufu ni neema ya mtoto ambayo huhifadhi kizazi na hutuliza moyo. Watoto ni neema ya Mwenyezi Mungu, ni zawadi kutoka kwake humpa amtakae katika waja wake, Mwenyezi Mungu anasema: { Ufalme wa mbingu na ardhi ni wa Mwenyezi Mungu anaumba apendavyo, anamtunukia amtakaye watoto wa kike, na anamtunukia amtakaye watoto wa kiume. 50 Au huwachanganya wanaume na wanawake, na akamfanya amtakaye tasa. Hakika Yeye ni Mjuzi Mwenye uweza }Ashuura, 49-50. Watoto huyafanya maisha kuwa ni ya furaha na ucheshi, huondoa kiza ndani ya nyumba na huingiza mwanga, wao ni taa za nyumba, utulivu wa macho na ni vipenzi vya nyoyo, wao ni pambo la maisha ya dunia, kama alivyosema Mola wetu ndani ya Kuran Tukufu {Mali na wana ni pambo la maisha ya dunia. Na memayanayo bakia ni bora mbele ya Mola wako Mlezi kwamalipo, na bora kwa matumaini.} Kahf 46.

Hivyo basi, neema hii – ya watoto – inapasa kushukuriwa Mwenyezi Mungu Mtukufu, kipenzi cha Mwenyezi Mungu mtume Ibrahim (rehma na amani zimshukie juu yake) baaya ya kupewa mwana na Mwenyezi Mungu alisema: {Alhamdulillahi! Himdi zote ni za Mwenyezi Mungu aliye nipa juu ya uzee wangu Ismail na Is-haq. Hakika Mola wangu Mlezi ni Mwenye kusikia maombi. 40. Mola wangu Mlezi! Nijaalie niwe mwenye kushika Sala, na katika dhuriya zangu pia. Ewe Mola wetu Mlezi, na ipokee dua yangu.} Ibrahim 39-40.  Kuishukuru neema ni kuihifadhi, Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema  { Na alipo tangaza Mola wenu Mlezi: Mkishukuru nitakuzidishieni; na mkikufuru, basi adhabu yangu ni kali } Ibrahim, 7. Na inapasa kuwahudumia ili akue katika kizazi kitakachomtambua Mwenyezi Mungu, kujua haki za wazazi wake, haki za jamii na taifa.

Uisilamu umetoa huduma kubwa sana kwa watoto na kwa kuwalea vyema basi hupatikana furaha duniani na akhera kwa watoto na wazazi. Uisilamu ukamjali mtoto kabla hata ya kuja duniani ukamtaka mwenye kutaka kuoa achague mke mwema, kwani nyumba itakapokuwa imezingirwa na mazingira ya imani athari zake njema huenea kwa waliomo, na hivi ni kama alivyosema Mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) aliposema: “ ..mchague aliye na dini  mikono yako ipate kubarikiwa” (Muslim).. na uisilamu umejali mtoto kabla ya hata kuanzishwa kwa taasisi za kimataifa zeneye kujali haki za watoto, kwa kuwa kipindi hiki ni hatari na chenye misukosuko katika maisha ya mwanadamu. Utoto ni kipindi kigumu na uhimu ambacho kila mtu ni lazima apitie kisha apitea ujana. Hivyo, uisilamu ukajali sana utoto ili wawe ongezeko zuri  na chanzo chenye kuwa na faida katika jamii. Ukawapa hukumu (sheria) nyingi kuhusu wao ambazo zinarudi kwa mtoto, familia, kisha jamii kwa manufaa na faida njema.

Uisilamu umechunga kuhusu watoto tokea yupo tumboni mwa mama yake, ukaweka hukumu na sheria zenye kumkinga na kumlinda uanadamu wake katika kumchunga na kumpa malezi yote anayostahiki., hiki ni kipindi cha mwanzo ambacho pia anastahiki kutunzwa na kuchungwa. Kwa maana hiyo, uisilamu umedhamini haki ya maisha yake hali ya kuwa bado yu tumboni mwa mama yake. Ukaharamisha utoaji wa mimba kwa makusudi, na kuwajibisha kutunzwa kwa mama mja mzito, na ukaruhusu kwa mama mja mzito kutofunga katika mwezi wa Ramadhani pindi akihofia mtoto wake tumboni, mpaka akue kama kawaida. Kutoka kwa Anas (Mwenyezi Mungu amwie radhi) kwamba mtume (rehma na amani zimshukie juu yake amesema: “ hakika ya Mweneyzi Mungu ameondosha kwa msafiri nusu sala na funga na kwa mja mzito na mwenye kunyonyesha.” (Nisai).

Vilevile katika yanayohusu kutunzwa kwa watoto: kumchagulia jina zuri, wazazi waliotangulia walikuwa wakijilazimisha kuwachagulia wana wao majina mazuri watakayoitwa, kwani jina zuri huleta furaha nyoyoni na utulivu tafauti na jina baya. Kutoka kwa Abi Dardai (Mwenyezi Mungu amwie radhi) amesema: amesema mjumbe wa Mweneyezi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake) “hakika nyinyi mtaitwa siku ya kiama kwa majina yenu na majina ya baba zenu, basi majina yenu yafanyeni kuwa mazuri.” (imepokewa na Daud). Wazazi wawili wanaporuzukiwa mwana basi wameamrishwa wamchagulie jina zuri, mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) amesema “mtoto anakuwa katika rehani kwa akika yake, atachinyiwa siku ya saba, atapewa jina, na kunyolewa kichwa chake.” (Tirmidhi).

Mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) amependelea kwa umma wake wachague majina ayapendayo Mwenyezi Mungu, kutoka kwa Naafi`, kutoka kwa Ibn Umar (Mwenyezi Mungu awawie radhi) amesema: “ majina yapendwayo na Mwenyezi Mungu ni Abdullah na Abdulrahman.” (Abu Daudi). Nakatika mapokezi ya imamu Muslim, kutoka kwa Umar, amesema: amesema mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake): “ hakika majina yenu yapendwayo sana na Mwenyezi Mungu ni Abdullah na Abdulrahman.” Na mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) alikuwa akikataza kuwaita wana majina mabaya, akasema “ usimwite mtoto wako jina la Rabaha wala Yasara wala Aflaha wala Naafia` (Muslim).

Na sababu ya kukatazwa kuitwa majina mabaya ni kwa upande wa nafsi ya mtoto, ili isije kumsababishia aina Fulani ya makero ya nafsi. Mzee mmoja alikuja kwa Umar bin Khatwab (Mwenyezi Mungu amwie radhi) akimshtakia kuhusu mwanawe, Umar akawita mzazi na mwanawe na kumlaumu mwana juu ya haki ya mzazi wake na kwa kusahau kwake haki hizo, mtoto akasema, ewe kiongozi wa waumini, kwani mtoto hana haki kwa wazazi wake? Akasema: “anazo.” Akamuuliza: “ ni zipi haki zenyewe? Akasema Umar: “ ni kuwa mwema mama yake, kumchagulia jina zuri, kumfundisha kitabu (kurani). Mtoto akasema: “ewe kiongozi wa waumini hakika baba yangu hakufanya hata moja katika hayo, mama yangu alikuwa mtu mweusi aliyekuwa akimilikiwa na mwenye kuabudu moto na ameniita kombamwiko (mbawakawa) na wala hakunifundisha hata herufi moja ndani ya kitabu. Umar akamgeukia mzee akamwambia, “wewe umekuja kwangu kumshtakia mwanao juu ya haki yako, lakini wewe umekeuka haki zake kabla ya yeye kukeuka haki zako na umemtendea sivyo kabla ya yeye kukutendea sivyo.” (Malezi ya watoto katika uisilamu).

Sufyan Thauri amesema: “ haki ya mtoto kwa wazazi wake ni kuitwa jina zuri, kumuoza pindi akibaleghe, na kumfunza heshima (adabu) njema.” Kwani kumchagulia jina zuri humsaidia katika kuishi maisha mazuri atakayoweza kuepukana na kutaniwa na kufanyiwa kujeli, pia atapata raha na utulivu wa nafsi pale atakapoitwa kwa jina lake, jina ni kitambulisho cha mtu.

Na katika matunzo ya uislamu kwa mtoto: inatakiwa kumyonyesha iwe ni haki yake inayotambulika, Mwenyezi Mungu anasema: { Na wazazi wanawake wawanyonyeshe watoto wao miaka miwili kamili kwa anaye taka kutimiza kunyonyesha. Na juu ya baba yake chakula cha kina mama, na nguo zao kwa mujibu wa ada. Wala halazimishwi mtu ila kwa kadiri ya uwezo wake. Mama asitiwe taabuni kwa ajili ya mwanawe, wala baba kwa ajili ya mwanawe. Na juu ya mrithi mfano wa hivyo. Na kama wote wawili wakitaka kumwachisha ziwa kwa kuridhiana na kushauriana, basi si vibaya kwao. Na mkitaka kuwapatia watoto wenu mama wa kuwanyonyesha basi hapana ubaya kwenu mkitoa mlicho ahidi kwa mujibu wa ada. Na mcheni Mwenyezi Mungu, na jueni kwamba Mwenyezi Mungu anayaona yote mnayo yatenda.}Albaqara, 233. Katika aya hizi tukufu wazazi wa kike wameamrishwa kama kwamba wameambiwa. “enyi wazazi wanyonyesheni watoto wenu kwa miaka miwili kamili, kani mtoto kipindi hiki huwa anahitaji maangalizi muhimu ya chakula ambayo yatamsaidia katika kukuza mwili wake na hakuna chakula kilicho bora kama maziwa ya mama yake ambayo Mwenyezi Mungu ameyaandaa kwa ajili hiyo. Na amesema kweli Mwenyezi Mungu: { Asijue aliye umba, naye ndiye Mjua siri, Mwenyekhabari?} Almulk 14. Ama iwapo mama ana matatizo ambayo kisheria ameruhusika kutonyonyesha au mtoto kajizuilia kunyonya au mzazi kufariki basi hapa sheria ya kiisilamu imelazimisha kwa mzazi wa kiume kumtafuta myonyeshaji wa huyu mwana kwa malipo ili mwana apate usalama wake.

Na elimu za kiafya na nafsi zimethibitisha kuwa kipindi cha kunyonyesha mtoto kilichotajwa kisheria cha miaka miwili ni lazima kwa ajili ya ukuaji wa mtoto ukuaji unaohitajika nayo ni kwa pande mbili:- kisiha na kinafsi. Na kumkuza mtoto katika mazingira ya upendo, utulivu na amani nayo haya yote hayapatikani isipokuwa kwa mama ambaye atamsaidia mwana kukua katika ukuaji bora na kumfanya aishi maisha mazuri.

Na miongoni mwa misingi ya ukuzaji wa mtoto: kumtendea wema na kuacha kutumia nguvu na ukali. Kwani hujulikana kisheria kuwa  upendo hauleti isipokuwa jema. Kutoka kwa mama wa waumini Aisha (Mwenyezi Mungu amwie radhi) hakika mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake) amesema: “ewe Aisha Mwenyezi Mungu ni mpole naye hupenda upole, humpa mwenye mpole kile ambacho hampi (humnyima) asiyekuwa na upole (mwenye kutumia mabavu) na kile ambacho hawapi wengineo.” (Muslim). Nguvu na ukakamavu katika malezi na kutumia mabavu katika malezi hupelekea kumfanya mtoto mara nyingi kuharibika kitabia na kumfanya amchukie mzazi wake (mlezi) na kutosikia maneno yake.

Imepokewa katika hadithi tukufu kwa mba mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) alikuwa akimbeba Hassan na Hussein (Mwenyezi Mungu awawie radhi) juu ya mabega yake na akicheza nao. Na katika misingi aliyotumia mtume mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) ilikuwa ni upole na ulaini. Kutoka kwa Burayda kapokea kutoka kwa baba yake amesema: “mtume alipokuwa juu ya mimbari akihutubia, mara Hassan na Hussein wakaingia hali ya kusota na walikuwa wamevaa nguo nyekundu, mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) akashuka akawabeba kisha akasema: “Mwenyezi Mungu amesema kweli { Hakika mali yenu na watoto wenu ni jaribio} Ataghaabun,15. Nami nimewona hawa wakitembea na kusota sikuweza kusubirio bali nikashuka na kuwabeba (Nisai).

Mlezi mwema- sawa ni mzazi au mwalimu – yeye ndie achungae misingi hii mikubwa ya malezi nayo ni matendo ya upole na laini. Na kujiepusha na maguvu na ukakamavu, hutibu tatizo kwa hekima na upole, maguvu husababisha hofu ndani ya nyoyo ya mtoto na woga ukiachana na wasiwasi wa kinafsi na kuona haya na kutojiamini. Ahnaf bin Qiys amesema katika moja ya nasaha zake: “ usiwe kwao kufuli ili wasije wakatamani kifo chako na wakachukia kukuona upo karibu nao na kuyachukia maisha yako.” Kuwatendea upole haina maana kuwa usitumie adhabu wakati inapobidi, lakini ni lazima tukumbushe kuwa adhabu ni lazima iwe kwa hekima na wala isiwe kwa kila kosa alikosalo (alitendalo).

Na vilevile miongoni mwa malezi bora kwa watoto: ni uadilifu na usawa kati yao. Uadilifu kwa viumbe vyote ni haki ya lazima katika sheria ya kiisilamu, Mwenyezi Mungu anasema {Enyi mlio amini! Kuweni wasimamizi madhubuti kwa ajili ya Mwenyezi Mungu mkitoa ushahidi kwa haki. Wala kuchukiana na watu kusikupelekeeni kutofanya uadilifu. Fanyeni uadilifu. Hivyo ndio kuwa karibu mnona uchamngu. Na mcheni Mwenyezi Mungu. Hakika MwenyeziMungu anazo khabari za mnayo yatenda}Almaida, 8. Na jambo hili linapasa kwanza lianze kwa mzazi na watoto wake.

Mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) ameelekeza wazazi wa kike na wa kiume misingi ya lazima ambayo ni lazima waifuate, si hivyo tum bali pia ameambatanisha na uchaji wa Mungu Mtukufu,  kutoka kwa Amir, Kutoka kwa Aamir, amesema: nimemsikia Nuumaan bin Bashiir (Mweneyzi Mungu awawie radhi) naye yuko juu ya membari akisema: “Baba yangu amenipa zawadi, Umrah bint Rawaha akasema: sikubali mpaka mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) aishuhudie. Mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) akaja, akasema: “mimi nimempa mwanagu kutoka kwa Umrah bint Rawaha zawadi, akaniamrisha kuwa nikufanye wewe kuwa ndiye shahidi ewe mjumbe wa Mwenyezi mungu, akasema: “je wanao wengine umewapa kama hiki?” akasema: “ hapana.” Akasema “ muogopeni Mwenyezi Mungu na fanyeni uadilifu juu ya watoto wenu.” Akasema, akaichukua zawadi yake. (Bukhari). Na imepokewa na Abdulrazaak katika kitabu chake kwamba mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) alimuita kijana mmoja wa kianswar, akaja (mbele ya mtume) kisha mtoto wake wa kiume akaja na akambusu na kumbeba na kumkumbatia na kukaa nae, kisha (baadae) akaja mtoto wake wa kike akamshika mkono akammkalisha chini, mtume rehma na amani zimshukie juu yake) “lau ungeliwafanyia uadilifu ingelikuwa ni bora kwako, jikurubisheni kwa watoto wenu hata pale munapowabusu.”

Na katika kufanya uadilifu kwa wote kuna faida kubwa mno na huwasaidia ndugu kusaidiana katika mema na pia huwasaidia katika kutengeneza kizazi chema ndani ya jamii kama inavyosaidia kujenga undugu wa ukweli kati ya jamaa.

Kinyume na haya tunaona mtafaruku kati ya wanandugu ambayo ni sababu kubwa sana ya kuasi wazazi, kuwakimbia na kuwachukia na pia ni sababu ya kupandikiza chuki kati ya wanandugu.

Baadhi ya matukio ya wanaelimu ya nafsi yamethibitisha kuwa mtoto mara nyingi humili kuhisi kufanya  mabaya kwa sababu ya dhuluma na kutotendewa usawa ndani ya familia. Na mfano mzuri sana ni kisa cha nabii Yussuf (rehma na amani ziwe juu yake) kwa kuboreshwa kwake zaidi yao, Mwenyezi mungu anasema {Kwa yakini katika Yusuf na nduguze ziko ishara kwawanao uliza 8.Pale walipo sema: Hakika Yusuf na nduguyewanapendwa zaidi na baba yetu kuliko sisi, hali sisini kikundi chenye nguvu. Hakika baba yetu yumo katika upotofu wa dhaahiri. 9. Muuweni Yusuf, au mtupeni nchi mbali ili uso wababa yenu ukuelekeeni nyinyi. Na baada ya haya mtakuwawatu wema.} Yusuf 7-9.

Vilevile katika misingi ambayo uisilamu umeiweka kwa ajili ya kudhibiti ukuaji bora wa mtoto: ni malezi na mafundisho ya sheria. Mwenyezi Mungu mtukufu amewamrisha wazazi wa kike na wa kiume ndani ya kurani tukufu umuhimu wa kuikinga nafsi na jamaa ili wasiingia katika maangamizi, akasema {Enyi mlio amini! Jilindeni nafsi zenu na ahali zenuna Moto ambao kuni zake ni watu na mawe. WanausimamiaMalaika wakali, wenye nguvu, hawamuasi Mwenyezi Mungu kwa anayo waamrisha, na wanatenda wanayoamrishwa}At tahrim, 6. Na kumlea mtoto na kumfundisha adabu ni misingi itakiwayo na sheria nazo pia ni haki miongoni mwa haki za mtoto kwa wazazi wake. Kutoka kwa Ibn Abass (mwenyezi Mungu awawie radhi) wamesema: ewe mjumbe wa Mweneyzi Mungu, tumekwisha elewa haki ya mzazi kwa mwanawe, lakini ni zipi haki za mwana kwa mzazi? Akasema; “kumfundisha adabu njema na kumlea vizuri.” (Sehemu ya imani. Kitabu cha Bayhaqiy) na amepokea Tirmidhi katika kitabu chake kwamba mtume (rehma na amani zimshukie juu yake amesema: “hakuna wema autendao mzazi kwa mwana kuliko wema wa kumlea malezi mema.”

Na miongoni mwa misingi muhimu ya ukuzaji watoto ni kuwaelekeza na kuwalea malezi bora, malezi na maelekezo yanatakikana yawe kwa utaratibu na si mbele ya wengine, na hivi ndivyo alivyokuwa akifanya mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) Kutoka kwa Ibn Abbas (Mwenyezi Mungu awawie radhi) amesema: “siku moja nilikuwa nyuma ya mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) akasema: “ ewe kijana mimi nitakufundisha maneno, muhifadhi Mwenyezi Mungu naye atakuhifadhi, muhifadhi Mwenyezi Mungu utamkuta mbele yako, na pale uombapo basi muombe Mwenyezi Mungu, na pale utakapo msaada basi taka msaada kutoka kwa Mwenyezi Mungu, tambua kuwa lau umma utakusanyika juu ya kutaka kukunufaisha kwa kitu basi hawataweza kukunufaisha isipokuwa kile alichokuandikia Mwenyezi Mungu. Na lau wakikusanyika juu ya kutaka kukudhuru kwa kitu basi hawataweza kukudhuru kwa kitu isipokuwa kile alichokuandikia Mwenyezi Mungu, kalamu zishanyanyuliwa na kurasa zishakauka.” (Tirmidhi).

Kisha tena mtume (rehma na amani zimshukie juu yake analea na kufunza na kuelekeza adabu njema kwa kupigia mifano mizuri juu ya mtoto, imepokewa Kutoka kwa Umara Bin Salama (Mwenyezi Mungu awawie radhi) amesema: nilikuwa katika chumba cha mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) na mkono wangu ulikuwa ukitangatanga ndani ya sahani akaniambia “ewe kijana taja jina la Mwenyezi Mungu ( sema Bismillahi) na kula kwa mkono wako wa kulia na kula kilicho mbele yako.”(Muslim). Imam ghazali (Mweyezi Mungu amrehemu) “mtoto ni amana mbele ya wazazi wake, moyo wake uko safi suio na dosari, pindi ukizoweshwa mazuri na kufundishwa mema basi atafurahia duniani na akhera.”

Juu ya mlezi awe kiongozi kwa watoto wake, ajiweke katika tabia njema kabla ya kuwaamrisha, kwani watoto huiga.

Ana haki aliyesema:

Watoto wetu hukuwa kutoka kwetu * kama vile wazazi wake walivyomzowesha

Na la msingi kulitaja ni kuwa, malezi hayawi kwa wazazi peke yaolakini pia kwa mwalimu. Mwalimu ni sehemu katika jamii na ana umuhimu na ulazima wa kukuza kizazi kwa kuzingatia tamaduni za jamii anayoishi. Watoto niamana inayobebwa na jamii kwa ujumla na ni jukumu lililo katika shingo zao, na inapasa kuwalea ipasavyo.wote pamoja wafahamu jukumukubwa walilolibeba kuhusu watoto, na hakuna mfano wa wazi zaidi ya kauli ya mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) Kutoka kwa Umar (Mwenyezi Mungu amwie radhi) hakika Mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) amesema: “nyote ni wachungaji, na nyote mutaulizwa juu ya mulivyovichunga. Imamu ni mchungaji naye ataulizwa juu ya aliowachunga, mume ni mchungaji juu ya watu wake naye ataulizwa juu ya aliowachunga, mke ni mchungaji katika nyumba ya mumewe naye ataulizwa juu ya aliowachunga, mtumishi ni mchungaji juu ya mali ya bwana wake naye ataulizwa juu ya alichokichunga.” Mpokezi akasema nadhani alisema: “kijana ni mchungaji wa mali ya baba yake naye ataulizwa juu ya alichokichunga, nyote ni wachungaji na mutaulizwa juu ya mulichokichunga.” (Bukhari)

Dini ya kiisilamu inambebesha mzigo wazazi wa kuhifadhi watoto kwani imepokewa Kutoka kwa Umar (Mwenyezi Mungu amwie radhi) hakika Mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) amesema: hakika yaMweneyzi Mungu atamuuliza kila mchungaji kwa kile alichokichunga je amekihifadhi au amezembea, mpaka atamuuliza pia mume juu ya watu wa nyumba yake.” (imepokewa na Ibn Haban.) na tumuangaliapo mtoto basi tumuangalia kama mtu aliyekamilika na kuwa na haki zote za kimwili, kinafsi, kimali, kielimu, na malezi na ni wajibu kuzihifadhi ili awe na maisha mema na bora na ili jamii iwe na ustaarabu na kuenea upendo, mapenzi na huruma.

Na tunasisitiza umuhimu wa kuwa na tama juu ya watoto wetu kwa kuwa mwanadamu hawezi kuishi bila ya tama. Hakuna maisha iwapo tamaa haipo, na ikikosekana tamaa maisha hupotea. Wasomi wameeleza ya kuwa “kukata tamaa ni  kuchanganyikiwa na kujichanganya huwa ni katika makosa makubwa.” Abdallah Bin Abass (Mweneyzi Mungu awawie radhi) anasema: “kuna kijana kasema: “ewe mjumbe wa Mwenyezi Mungu, ni yepi madhambi makubwa: akasema: “kumshirikisha Mwenyezi Mungu, kupoteza matumaini kwa Mweneyzi Mungu. kukata tamaa katika rehema za Mwenyezi Mungu, na atakaeepushwa na Mwenyezi Mungu na hayo basi amedhaminiwa kuingia peponi.”

nyote ni wachungaji, na nyote mutaulizwa juu ya mulivyovichunga. Imamu ni mchungaji naye ataulizwa juu ya aliowachunga, mume ni mchungaji juu ya watu wake naye ataulizwa juu ya aliowachunga, mke ni mchungaji katika nyumba ya mumewe naye ataulizwa juu ya aliowachunga, mtumishi ni mchungaji juu ya mali ya bwana wake naye ataulizwa juu ya alichokichunga.” Mpokezi akasema nadhani alisema: “kijana ni mchungaji wa mali ya baba yake naye ataulizwa juu ya alichokichunga, nyote ni wachungaji na mutaulizwa juu ya mulichokichunga.” (Bukhari)

Wajibu wetu kwa upande wa Kurani tukufu
3 jamad-Awal 1437H. / 12-2-2016AD

awkaf-

Kwanza: Vipengele

Kurani Tukufu ni miujiza wa kiisilamu wa milele.

Nafasi ya Kurani Tukufu na fadhila zake.

Nafasi za wenye kuitendea Kurani Tukufu hapa duniani na akhera.

Wajibu wa waisilamu kwa upande wa Kurani Tukufu.

  1. kuitukuza na kuisoma na kuzingatia aya zake.
  2. Adabu tuwapo na Kurani Tukufu na kujiweka kitabia za Kurani Tukufu.
  3. kuzifanyia kazi amri zake na makatazo yake.

Pili: dalili ndani ya Kurani Tukufu na hadithi

Dalili ndani ya Kurani Tukufu

Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema {Mwenyezi Mungu ameteremsha hadithi nzuri kabisa, Kitabu chenye kufanana na kukaririwa; husisimua kwacho ngozi za wenye kumkhofu Mola wao Mlezi. Kisha ngozi zao na nyoyo zao hulainika kwa kumkumbuka Mwenyezi Mungu. Huo ndio uwongofu wa Mwenyezi Mungu, na kwa huo humwongoa amtakaye. Na ambaye ameachwa na Mwenyezi Mungu kupotea, basi hapana wa kumwongoa }Zumar. 23.

Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema { Lau kuwa tumeiteremsha hii Qur’ani juu ya mlima, basi bila ya shaka ungeli uona ukinyenyekea, ukipasuka kwa khofu ya Mwenyezi Mungu. Na hiyo mifano tunawapigia watu ili wafikiri }Al hashri. 21.

Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema {Na namna hivi tumekufunulia Qur’ani kwa amri yetu. Ulikuwa hujui Kitabu ni nini, wala Imani. Lakini tumekifanya kuwa ni Nuru ambayo kwayo tunammwongoa tumtakaye katika waja wetu. Na hakika wewe unaongoa kwenye Njia Iliyo Nyooka 53. Njia ya Mwenyezi Mungu ambaye ni vyake Yeye tu viliomo mbinguni na katika ardhi. Jueni kuwa mambo yote yanarudi kwa Mwenyezi Mungu }Ash shuraa 52-53.

Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema { Hakika hii Qur’ani inaongoa kwenye ya yaliyo nyooka kabisa, na inawabashiria Waumini ambao wanatenda mema ya kwamba watapata malipo makubwa }Al israa. 9.

Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema { Hakika Sisi ndio tulio teremsha Ukumbusho huu, na hakika Sisi ndio tutao ulinda }Al hijri.9.

Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema { Na bila ya shaka Sisi tumeifanya Qur’ani iwe nyepesi kufahamika. Lakini yupo anaye kumbuka? }Al qamar. 17.

Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema { Na tunateremsha katika Qur’ani yaliyo ni matibabu na rehema kwa Waumini. Wala hayawazidishii madhaalimu ila khasara. }Al israa. 82.

Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema { Na ikiwa mna shaka kwa hayo tuliyo mteremshia mja wetu basi leteni sura moja ya mfano wake, na muwaite mashahidi wenu badala ya Mwenyezi Mungu, ikiwa mnasema kweli }Al baqara.23.

Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema {Na hiki Kitabu, tumekuteremshia wewe, kimebarikiwa, ili wazizingatie Aya zake, na wawaidhike wenye akili.} S`aad. 29.

Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema { Sema: Wangeli kusanyika watu na majini ili walete mfano wa hii Qur’ani basi hawaleti mfano wake, hata wakisaidiana wao kwa wao }Al Isaraa. 88

Dalili ndani ya hadithi

Kutoka kwa Aisha (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) alipoulizwa kuhusu tabia za mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) amesema: “Tabia zake zilikuwa ni kurani.” (Imam Ahmad).

Kutoka kwa Aisha (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) kutoka kwa mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) amesema: “ambae husoma kurani naye anaijua vyema basi huwa na malaika wema, na ambaye huisoma kurani hali ya uzito basi ana malipo mara mbili.” (Imam Abi Daudi)

Kutoka kwa Anas bin Malik (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) amesema; amesema mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake) “Mwenyezi Mungu ana watu wa aina mbili, wakasema, ni akina nani hao ewe mjumbe wa Mwenyezi Mungu? Akasema: “hao ni watu wa kurani, watu wa Mwenyezi Mungu na ndio aliowatenga maalumu.” (Ibn Majah)

Kutoka kwa Ibn Masuud (radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) amesema; amesema mjumbe wa Mwenyezi Mungu(rehma na amani zimshukie juu yake) “mwenye kusoma herufi moja ndani ya kitabu basi atapatwa kwayo jema, na jema moja ni huzidishwa mfano wake mara kumi, sisemi Alif Laam miim  ni herufi, lakini Alif ni herufi, Laam ni herufi na Miin ni herufi. (Imam Tirmidhy)

Kutoka kwa Ibn Masuud (radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) amesema; mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) ameniambia: “Nisomee” akasema: nikamwambia nikusomee na kwako imeteremshwa? Akasema “ hakika mimi ninapenda kuisikia ikisomwa na mwengine. Akasema: nikasoma Annisai mpaka nilipofika: { itakuwaje tutakapouleta kila umma na shahidi, kisha ukaja wewe kama ni shahidi wa hawa} akaniambia inatosha. Nikayaona macho yake yanatokwa na machozi.” (Imam Bukhari na Muslim)

Kutoka kwa Abi Malik Al ashaariy (radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) amesema: amesema mjumbe (rehma na amani zimshukie juu yake) “… kurani ima ni hoja kwako au dhidi yako… (Imam Muslim)

Na kutoka kwa Abi Mussa Al ashariy (radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) amesema: amesema mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake) “mfano wa muumini asomae kuran ni mfano wa mtunda  harufu yake ni nzuri na ladha yake ni nzuri. Na mfano wa muumini ambae hasomi kurani ni mfano wa tende, haina harufu (lakini) ladha yake ni tamu. Na mfano wa mnafiki ambae anasoma kurani ni mfano wa mrehani harufu yake ni nzuri na ladha yake ni chungu. Na mfano wa mnafiki ambae hasomi kurani ni sawa na mfano wa mtango mwitu halina harufu na ladha yake ni chungu.” (Bukhari na Muslim)

Na kutoka kwa Ukubah bin Amir Aljuhaymiy amesema: mtume wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake) alitujia tulipokuwa tumekaa kivulini akasema: “ hivyo ni nani kati yenu angependa kwenda Kuthan au Al akiyk akachukua ngamia wawili walio wazuri bila ya kupata madhambi kutoka kwa Mwenyezi Mungu na wla kukata ukoo?” wakasema: sote tunataka ewe mjumbe wa Mwenyezi Mungu. Akasema: “ aendapo mmoja wenu msikitini kila siku akajifunza aya mbili ndani ya kitabu cha Mwenyezi Mungu ni bora kwake kuliko ngamia wawili, na akisoma aya tatu (basi bora kwake) kuliko ngamia watatu na mfano wa idadi za aya kwa idadi za ngamia.” (Abi Daudi)

Kutoka kwa  Abi Umamah (radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) amesema: nimemsikia mjumbe wa Mwenyezi Mungu akisema: “Kurani italetwa siku ya kiyama na watu wake ambao walikuwa wakiitendea, itatangulia sura ya Al baqara na Al imran.” Na mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) akazipigia mfano sitoisahau milele, akasema: mfano wake (hizo sura) ni kama mawingu mawili au vivuli viwili vyeusi kati yao ni mwanga kama kwamba ni makundi ya ndege waliopiga safu zitamuombea shifaa waliokuwa wakizisoma.” (Muslim)

Na kutoka kwa maneno ya wanazuoni (waliotangulia)

Abu Abdulrahman Assalamiy (radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) anasema: “tulikuwa tukijifunza aya kumi za kurani na wala hatukuwa tukijifunza aya kumi (nyengize) zijazo isipokuwa baada ya kujifunza halali zake na haramu zake na amri zake na makatazo yake.” (Utunzi wa Abdu Razak)

Tatu: Maudhui

Kurani Tukufu ni mwujiza mkubwa wa kiisilamu kwa nyakati zote, majini na wanadamu walishindwa kuileta kama hiyo. Akasema Mwenyezi Mungu  { Sema: Wangeli kusanyika watu na majini ili walete mfano wa hii Qur’ani basi hawaleti mfano wake, hata wakisaidiana wao kwa wao }Al Isaraa. 88. bali pia wameshindwa kuleta sura kumi tu mfano wake au sura moja mfano wake, Mwenyezi Mungu amesema {Au wanasema: Ameizua? Sema: Basi leteni Sura kumi zilizo zuliwa mfano wa hii, na waiteni muwawezao badala ya Mwenyezi Mungu, ikiwa mnasema kweli.} Hud.13. na akasema Mwenyezi Mungu { Na ikiwa mna shaka kwa hayo tuliyo mteremshia mja wetu basi leteni sura moja ya mfano wake, na muwaite mashahidi wenu badala ya Mwenyezi Mungu, ikiwa mnasema kweli }Al baqara.23.

Mwenyezi Mungu Mtukufu ameiteremsha ndani ya moyo wa mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) iwe ni uongofu kwa watu katika njia iliyonyooka, iwaangazie maisha, na kuongoa wasiokuwa na uongofu. Ni katiba ya waislamu kwani kwayo nyoyo huuishwa pia nafsi hufanywa kuwa safi na kwayo tabia huwa njema, Mwenyezi Mungu anasema {1. Alif Lam Mim. 2. Hiki ni Kitabu kisichokuwa na shaka ndani yake; ni uwongofu kwa wachamungu 3. Ambao huyaamini ya ghaibu na hushika Sala, na hutoa katika tuliyo wapa} Albaqara. 1-3. na Mwenyezi Mungu anasema { Hakika hii Qur’ani inaongoa kwenye ya yaliyo nyooka kabisa, na inawabashiria Waumini ambao wanatenda mema ya kwamba watapata malipo makubwa }Al israa. 9. mwenye kushikamana nayo ataokoka na fitina, kwani ni mwanga kwa waumini na ni roho ya uongofu wake. Mwenyezi Mungu anasema {Na namna hivi tumekufunulia Qur’ani kwa amri yetu. Ulikuwa hujui Kitabu ni nini, wala Imani. Lakini tumekifanya kuwa ni Nuru ambayo kwayo tunammwongoa tumtakaye katika waja wetu. Na hakika wewe unaongoa kwenye Njia Iliyo Nyooka 53. Njia ya Mwenyezi Mungu ambaye ni vyake Yeye tu viliomo mbinguni na katika ardhi. Jueni kuwa mambo yote yanarudi kwa Mwenyezi Mungu }Ash shuraa 52-53.

Na kutokana na uzuri wake kundi la majini walipoisikia waliiamini na kuitukuza, wakapata uongofu wa njia iliyonyooka, kisha wakaenda kuwaonya wenziwao, na hivi ni kama alivyosimulia Mwenyezi Mungu Mtukufu, {Na wakati tulipo waleta kundi la majini kuja kwako kusikiliza Qur’ani. Basi walipo ihudhuria walisema: Sikilizeni! Na ilipo kwisha somwa, walirudi kwa kaumu yao kwenda kuwaonya. 30. Wakasema: Enyi kaumu yetu! Sisi tumesikia Kitabu kilicho teremshwa baada ya Musa, kinacho sadikisha yaliyo kuwa kabla yake, na kinacho ongoza kwenye Haki na kwenye Njia Iliyo Nyooka. 31. Enyi kaumu yetu! Muitikieni Mwenye kuitia kwa Mwenyezi Mungu, na muaminini, Mwenyezi Mungu atakusameheni, na atakukingeni na adhabu chungu. 32. Na wasio mwitikia Mwitaji wa Mwenyezi Mungu basi hao hawatashinda katika ardhi, wala hawatakuwa na walinzi mbele yake. Hao wamo katika upotovu ulio dhaahiri.} Al ahqaf 29-32.

Na iwapo hii ndio ilivyokuwa hali ya majini juu ya Kurani Tukufu basi na malaika ni hivyo hivyo. Kutoka kwa Usayd bin Hudhayr, amesema: alipokuwa yeye akisoma usiku sura albaqara na farasi wake amemfunga pembeni mwake, farasi wake akataharaki naye akanyamaza (kusoma), akaendelea kusoma, farasi wake akataharaki, akanyamaza kusoma naye (farasi) akaacha kutaharaki, kisha akaendelea kusoma nae farasi akataharaki baadae akaondoka zake. Na mwanawe yahya alikuwa karibu naye akaogopa asijwe kufikwa na tatizo na alipocheua (farasi wake) alinyanyua kichwa chake juu kuangalia. Ilipofika asubuhi nikamueleza mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) akasema: Soma ewe ibn Hudhayr, akasema niliogopa ewe mjumbe wa Mwenyezi Mungu asije kumkanyaga yahya kwani alikuwa nae karibu, nikanyanyua kichwa changu na kumuondoa kisha nikanyanyua kichwa juu mbinguni, tahamaki mfano wa kivuli mifano ya taa, nikaondoka ili nisiendelee kutazama, akasema “Unafahamu hicho kilikuwa ni kitu gani?” akasema: “hapana”. Akasema “ hao ni malaika walikaribia kwa sababu ya sauti yako na lau kama ungeliendelea basi watu wangeliwaona bila ya kificho.” (Bukhari). Na namna hii ndio huwa athari ya kurani inaposomwa.

Ni maneno ya Mwenyezi Mungu Mtukufu ambae maajabu yake hayapungui, naye amedhamini kuitunza kuepukana na kuharibiwa na kubadilishwa, akasema : { Hakika Sisi ndio tulio teremsha Ukumbusho huu, na hakika Sisi ndio tutao ulinda }Al hijri.9.

Asemae kupitia kurani basi amesema kweli, aitendeaye basi hulipwa, afanyae hukumu kupitia kurani basi hufanya uadilifu, na ailinganiaye basi huongozwa katika njia iliyonyooka nae Mwenyezi Mungu ameifanya kuwa ni tiba na rehema akasema: { Na tunateremsha katika Qur’ani yaliyo ni matibabu na rehema kwa Waumini. Wala hayawazidishii madhaalimu ila khasara. }Al israa. 82.

Kutoka kwa Abdillah (radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) kutoka kwa mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) amesema: “hakika kurani hii ni karamu ya Mwenyezi Mungu basi ipokeeni karamu hii kadiri muwezavyo, hakika kurani hii ni kamba ya Mwenyezi Mungu, na nuru iliyo wazi na matibabu yenye manufaa na ngao kwa wanaoshikamana nayo, uokovu kwa waifuatayo, haipotoshi na wala haiendi kombo na maajabu yake hayaishi na wala haina majibizano. Isomeni kwani Mwenyezi Mungu hukulipeni kwa kuisoma kwake kwa kila herufi thawabu kumi kwani mimi sisemi Ali Laam Miin ni herufi lakini Alif ni herufi Laam ni herufi na Miim ni herufi. (Alhakim)

Mwenyezi Mungu ameinyanyua cheo na kuisifu kwa sifa njema na kuitaja kwa majina mazuri sana ili watu waelewe nafasi na cheo chake, Mwenyezi Mungu akaisifia kwa kusema { Hiki ni Kitabu ambacho Aya zake zimewekwa wazi, kisha zikapambanuliwa, kilicho toka kwa Mwenye Hikima na Mwenye Khabari} Hud. 1. na aliposema { na haya bila ya shaka ni Kitabu chenye nguvu na utukufu. 42. Hautakifikia upotovu mbele yake wala nyuma yake. Kimeteremshwa na Mwenye hikima, Msifiwa.} Fusilat41-42. na sifa nyengineze zenye kujuulisha cheo na nafasi yake iliyotukuka.

Na mtume wetu (rehma na amani zimshukie juu yake) ametueleza fadhila nyingi sana juu ya Kurani Tukufu ambazo manufaa yake humrudia yeye mwenyewe mwanadamu hapa duniani na kesho akhera, na katika fadhila hizo ni:-

Ubora kwa mwenye kuisoma: Hadithi ya Othmani Bin Affan (radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) kutoka kwa mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) amesema: “mbora wenu ni mwenye kujifundisha kurani na kuifundisha” (Bukhari?)

Kupandishwa cheo: imepokewa hadithi kutoka kwa Amru (Mwenyezi Mungu awawie radhi) amesema, amesema mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake) “itasemwa kuambiwa msomaji wa kurani: soma na panda cheo, na soma kama ulivyokuwa ukiisoma duniani, kwani cheo chao ni mwisho wa aya utakayoisoma) (Abi Daudi)

Kumuombea msomaji: imepokewa hadithi kutoka kwa Umama Albahiliy (radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) amesema: nimemsikia mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake) akisema: “ someni kurani kani hiyo itakuja siku ya kiyama kama ni mwombezi kwa wasomaji wake” (Muslim)

Malipo makubwa kwa msomaji wake: imepokewa hadithi kutoka kwa Ibn Mas uud (radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) amesema: amesema mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake)  “Mwenye kusoma herufi moja ndani ya kitabu basi atapatwa kwayo jema, na jema moja ni huzidishwa mfano wake mara kumi, sisemi Alif Laam miim  ni herufi, lakini Alif ni herufi, Laam ni herufi na Miin ni herufi.” (Imam Tirmidhy)

Kuhifadhiwa nyumba zisomwazo kurani:  imepokewa na Abi Hurayra (radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) kwamba mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) amesema: “ musizifanye nyumba zenu makaburi, hakika ya shetani hukimbia nyumba ambayo husomwa ndani yake sura ya Albaqara.” (Muslim) na fadhila nyenginezo ambazo hazimaliziki. Kwa mfano hadithi ya Ibn Siyriyn, amesema: “nyumba ambayo husomwa ndani yake kurani malaika huwa wanahudhuria na mashetani hutoka, na wasomi wake huombewa na kheri zake huzidi. Na nyumba ambayo kurani haisomwi, huhudhuria mashetani na malaika hutoka na huwapo katika simanzi waktu wake na kheri zake huwa ni chache.” (Ibn Abi Shaybah)

Na tukizingatia hali za masahaba wakarimu (Mwenyezi Mungu awawie radhi)juu ya kurani tukufu tutaona kuwa wao hawakutosheka kuisoma tu na kuisikiliza, lakini waliisoma na kuizingatia nyonyo na nafsi zao zikashikamana nayo, wakawa wanaitekeleza kimaneno na kimatendo na kufuata amri zake na kujiepusha na makatazo yeke. Kwa ajili hiyo wakafikia vyeo vikubwa sana walivyofikia kwa sababu ya kuitikia wito wa Kurani Tukufu. Sayidna Omar aliihifadhi sura ya Albaqara kwa muda wa miaka minane si kwa sababu ya uzito wa kuhifadhi isipokuwa alikuwa na pupa ya kupata elimu na kuitendea elimu hiyo. Abu Abdu rahman As salamiy (radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) anasema:   “tulikuwa tunapojifunza aya kumi ndani ya Kurani Tukufu huwa hatujifunzi aya kumi nyengine zijazo mpaka (tunahakikisha) tumejifundisha halali yake na haramu na amri zake na makatazo yake” (Abdu Razzak)

Na kwa kuwa masahaba (Mwenyezi Mungu awawie radhi) walikuwa wakijielimisha na kisha kuitendea kwa ajili hiyo wakawa wako mbele katika kumtii Mwenyezi Mungu Mtukufu na kujiepusha na makatazo yake. Na wakati zilipoteremshwa aya za makatazo ya kunywa ulevi, muitaji akaita: “ Tambueni kuwa ulevi umeharamishwa”, basi wote wakaitikia wito wa kurani. Aliyekuwa na ulevi mkononi basi akaurembea, na aliyekuwa ulevu imo kinywani akaucheua, na aliyekuwa na ulevi kwenye chombo akaumwaga hii yote ni kwa ajili ya kuitikia wito wa Mwenyezi Mungu, – na mpaka njia za mji wa Madina zilijaa pombe- wakawa wanasema “tumeacha ewe Mola wetu”. Na kwa namna hiyo ilipoteremka aya { Kabisa hamtafikia wema mpaka mtoe katika vile mnavyo vipenda. Na kitu chochote mnacho kitoa basi hakika Mwenyezi Mungu anakijua} Al imran 92. Sayidna Abu Dahdah alisimama kwenye bustani aipendayo zaidi akaitoa sadaka. Kwa hivyo, masahaba (Mwenyezi Mungu awawie radhi) waliweza kuhifahi kitabu cha Mwenyezi Mungu kwani kao hakikua kama kitabu cha kawaida, lakini ni mwongozo wa kimalezi, kimaadili na kiimani iliyodhihiri katika maisha yao ya kila siku na kwa wengine.

Kwa ajili hiyo cheo ambacho Mwenyezi Mungu amewapa wasomao Kurani Tukufu na kuitendea kazi ni kikubwa mno. Imepokea kutoka kwa Anas bin Malik (radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) amesema: amesema mjumbe wa Mwenyezi Mungu ““Mwenyezi Mungu ana watu wa aina mbili, wakasema, ni akina nani hao ewe mjumbe wa Mwenyezi Mungu? Akasema: “hao ni watu wa kurani, watu wa Mwenyezi Mungu na ndio aliowatenga maalumu.” (Ibn Majah). Asomae Kurani Tukufu amenasibishwa kwa Mwenyezi Mungu Mtukufu na ni cheo kikubwa kilichoje!

Ama wajibu wetu kuhusu kurani inakusanya:-

* Kujifundisha na kuifundisha, na kuendelea kuisoma na kuifundisha, kwani walio bora ni wale wenye kujifundisha na kuifundisha, imepokewa katika hadithi (mbora wenu ni yule ajifundishae kurani kisha kuifundisha. Na mtume wetu (rehma na amani zimshukie juu yake) ametuamrisha kuisoma na kuishikilia akasema: “shikamaneni na kurani ninaapa kwa yule ambaye nafsi yangu ipo mikononi mwake ni rahisi sana kuponyoka kuliko ngamia aliye katika kamba yake.” (Bukhari)

Kurani Tukufu ni chanzo madhubuti chenye kutengeneza nafsi ya mwisilamu, kupitia Kurani Tukufu hupata mafunzo na tabia njema. Hivyo basi, juu ya muisilamu awe na pupa katika kuisoma vizuri, na jambo hili si gumu, kwani tunakutia watu huwa wanajifunza lugha za kigeni, na hutumia juhudi za namna tafauti ili wawe na maarifa mengi kwa ajili ya kupata kipato kingi. Itakuwaje basi kuzembea katika kujifunza maneno ya Mwenyezi Mungu mtukufu iwe ndio tabu? Imepokewa kutoka kwa Aisha (radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) kutoka kwa mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) amesema: “ambae husoma kurani naye anaijua vyema basi huwa na malaika wema, na ambaye huisoma kurani hali ya uzito basi ana malipo mara mbili.” (Imam Abi Daudi) na Mwenyezi Mungu Mtukufu ametuahidi kuwa ametufanyia kuwa ni chepesi kwa kukisoma na kwa kuabudia akasma { Na bila ya shaka Sisi tumeifanya Qur’ani iwe nyepesi kufahamika. Lakini yupo anaye kumbuka? } Alqamar;17.

Kuzingatia aya zake kama kwamba bdio zinashuka kwa msomaji wake, kwani katika wajibu wetu juu ya Kurani Tukufu isiwe ni kuisoma tu lakini hakuna budi kuizingatia ili tupate ladha yake na kuihisi utukufu wake, Mwenyezi Mungu anasema { Je! Hawaizingatii hii Qur’ani? Au kwenye nyoyo (zao) zipo kufuli?}Muhhamad;24. na akasema pia, { Hebu hawaizingatii hii Qur’ani? Na lau kuwa imetoka kwa asiye kuwa Mwenyezi Mungu bila ya shaka wangeli kuta ndani yake khitilafu nyingi} Anisaa;82.

Kwa wasomi wa Kurani Tukufu wanaopata malipo makubwa sana ni wale waisomao kwa ndimi zao na kuzingatia nyoyoni mwao na akilini mwao, Mwenyezi Mungu anasema, { Na hiki Kitabu, tumekuteremshia wewe, kimebarikiwa, ili wazizingatie Aya zake, na wawaidhike wenye akili } Saad;29. na Mwenyezi Mungu amemsifu asomaye aya zake kwa kuzingatia zikawa zinamzidishia imani akasema, { Hakika Waumini ni wale ambao anapo tajwa Mwenyezi Mungu nyoyo zao hujaa khofu, na wanapo somewa Aya zake huwazidisha Imani, na wakamtegemea Mola wao Mlezi }Al anfaal;2. Ibn Abbas amesema: “Mwenyezi Mungu amechukua dhamana kwa aisomae Kurani Tukufu kuwa hatapotea hapa duniani na wala hatokuwa na tabu kesho akhera, na dalili ya hayo ni kauli yake Mwenyezi Mungu, {basi atakaye ufuata uwongofu wangu, hatapotea wala hatataabika 124. Na atakaye jiepusha na mawaidha yangu, basi kwa yakini atapata maisha yenye dhiki, na Siku ya Kiyama tutamfufua hali ya kuwa kipofu 125. Aseme: Ewe Mola wangu Mlezi! Mbona umenifufua kipofu, nami nilikuwa nikiona? 126. (Mwenyezi Mungu) atasema: Ndivyo vivyo hivyo. Zilikufikia ishara zetu, nawe ukazisahau; na kadhaalika leo unasahauliwa } Taha;123-126.

Na mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) ametupigia mfano kwa mwenye kuathirika na Kurani Tukufu na kutekeleza kama aya zake zisemavyo. Siku moja alisema kumwambia Abdullah bin Masuud (radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake): “Kutoka kwa Ibn Masuud (radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) amesema; mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) ameniambia: “Nisomee” akasema: nikamwambia nikusomee na kwako imeteremshwa? Akasema “ hakika mimi ninapenda kuisikia ikisomwa na mwengine. Akasema: nikasoma Annisai mpaka nilipofika: {itakuwaje tutakapouleta kila umma na shahidi, kisha ukaja wewe kama ni shahidi wa hawa} akaniambia inatosha. Nikayaona macho yake yanatokwa na machozi.” (Imam Bukhari na Muslim). Fahari ya muumini ni kuenda sambamba na neno la Mwenyezi Mungu Mtukufu, Mwenyezi Mungu anasema {Mwenyezi Mungu ameteremsha hadithi nzuri kabisa, Kitabu chenye kufanana na kukaririwa; husisimua kwacho ngozi za wenye kumkhofu Mola wao Mlezi. Kisha ngozi zao na nyoyo zao hulainika kwa kumkumbuka Mwenyezi Mungu. Huo ndio uwongofu wa Mwenyezi Mungu, na kwa huo humwongoa amtakaye. Na ambaye ameachwa na Mwenyezi Mungu kupotea, basi hapana wa kumwongoa}Azzumar;23.

Adabu (heshima) za kuwa na Kurani Tukufu na kujipamba kwa tabia zake, miongoni mwa wajibu wa msomi wa Kurani Tukufu ni kuwa na heshima na kujipamba kwa mwenendo wa Kurani Tukufu, ashikamane na mafunzo yake. Kwani kupitia tabia za kurani mwanadamu anajikinga na ufuataji wa matakwa yake na matamanio yake na nafsi yake huwa madhubuti katika maadili mema, Mwenyezi Mungu anasema, { Hakika hii Qur’ani inaongoa kwenye ya yaliyo nyooka kabisa, na inawabashiria Waumini ambao wanatenda mema ya kwamba watapata malipo makubwa }Al israa;9. na kigezo chetu juu ya hili ni bwana mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) kwani alikuwa kama kurani ikitembea juu ya mgongo wa ardhi, alijipamba kitabia kama kurani itakavyo, akiridhia kile ambacho Kurani Tukufu imeridhia,na kuchukia kile kilichochukiwa na Kurani Tukufu. Bibi Aisha (radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) aliulizwa kuhusu tabia za mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) akasema: “tabia zake ni kurani.” (Ahmad)

* kufuata maamrisho yake na makatazo yake, wajibu wetu juu ya Kurani Tukufu hautakiwi uwe ni vifuani au hata kuizingatia pekee lakini itabidi kufuata maamrisho yake na makatazo yake. Ili tabia na matendo yetu yaonekane kama alivyokuwa mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) na masahaba wake. Hivyo, wajibu wa muisilamu afuate amri za kurani na kuacha makatazo yake kwani  mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) anasema: “kurani ima ni hoja kwako au dhidi yako.” (Muslim) Itakuwa ni hoja dhidi yako pindi iwapo haitofika masikioni mwako na wala haitoathiri kitu katika mwenendo wa maisha yako na huenda msomaji wake ikawa inamlaani.

* Na miongoni mwa wajibu wetu juu ya Kurani Tukufu ni kupambana na wanaoipotosha na kuifasiri visivyo na kuizungumzia kisiasa au kiitikadi (sizo) ili kupata manufaa na chumo. Kurani Tukufu inabidi ielezwe kimaneno na kimaana kwa wasomi wake wa umma wenye kuamninika na waliobobea katika fani hiyo, wawafundishe watu mafunzo sahihi na itikadi ndiyo ya kiisilamu ama kwa wale wasioijua hawatakuwa na cha kufanya zaidi ya masilahi yao na matamanio yao.

* Na ulimwengu wetu wa sasa unahitajia zaidi uongofu wa Kurani Tukufu, matatizo yaliyopo sasa ni matatizo ya kimaadili na hakuna kitabu kilicholingania maadili kwa watu wote mfano wa Kurani Tukufu. Na iwapo kosa la waislamu kwa wakati huu kujiweka mbali na mwenendo wa Kurani Tukufu sasa itawalazimu wairudie na kufuata mifano ya kivitendo ya Kurani Tukufu na kwa aliyeteremshiwa hii kurani (mtume Muhammad rehma na amani zimshukie juu yake). Kwani yeye ndiye aliyesifiwa na Mola wake kuwa ni mwenye tabia njema kabisa kwakuwa tu ameifuata kurani kimarefu na mapana. Alikuwa ni kiumbe mwenye tabia nzuri kwa kule kuifuata katika nyanya zote, Mwenyezi Mungu anasema {Hakika wewe ni mwenye tabia nzuri} Alqalam,4. na kama ilivyoelezwa katika hadithi ya Aisha (radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) akasema “tabia zake ni kurani.”

* Nasi hatutoacha kuelezea Kurani Tukufu ili iwe ni mwongozo mwema utakaotukinga siku ambayo hatutokuwa na mkingaji wala muokoaji, imepokewa kutoka kwa Abi Umamah (radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) amesema: “nimemsikia mjumbe wa Mwenyezi Mungu akisema: “Kurani italetwa siku ya kiyama na watu wake ambao walikuwa wakiitendea, itatangulia sura ya Al baqara na Al imran.” Na mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) akazipigia mfano sitoisahau milele, akasema: mfano wake (hizo sura) ni kama mawingu mawili au vivuli viwili vyeusi kati yao ni mwanga kama kwamba ni makundi ya ndege waliopiga safu zitamuombea shifaa waliokuwa wakizisoma.” (Muslim)

Waisilamu wakiendelea kuisoma, kuzingatia maana yake na kuitendea pia kujifunza na kuifundisha watakuwa na manufaa makubwa sana, kwani rehema na uadilifu utaenea, nyoyo zitakuwa njema kheri zitakuwa nyingi na shari na maafa yatatoweka.

Wito wa Manabii na Mitume katika urekebishaji kwa mtazamo wa kurani tukufu
12 Rabiu Akhar 1437H. 22 Januari 2016A.

awkaf-

 Kwanza: Vipengele

  1. Uisilamu ni dini ya wema na marekebisho
  2. mifano ya ulinganio wa Manabii na mitume katika kurekebisha kwa kupitia Kurani Tukufu
  3. Umuhimu wa kuzirekebisha nafsi zetu kwanza.
  4. Athari ya marekebisho kwa mtu mmoja mmoja na kwa jamii
  5. Madhara ya kuacha kujirekebisha.

Pili: Dalili

Ndani ya Kurani Tukufu

  1. Mwenyezi Mungu Mtukufu amesema { Na hatuwatumi Mitume ila huwa ni wabashiri na waonyaji. Na wenye kuamini na wakatenda mema haitakuwa khofu juu yao, wala hawatahuzunika} [Al anaam; 48]
  2. Mwenyezi Mungu Mtukufu amesema kwa kupitia ulimi wa Nabii Shuaib ( Rehema na amani zimshukie juu yake) {Akasema: Enyi watu wangu! Mwaonaje ikiwa ninayo dalili wazi inayo tokana na Mola wangu Mlezi, na ikawa Yeye ameniruzuku riziki njema kutoka kwake? Wala mimi sipendi kukukhalifuni nikafanya yale ninayo kukatazeni. Sitaki ila kutengeneza kiasi ninavyo weza. Na sipati kuwezeshwa haya ila na Mwenyezi Mungu. Kwake Yeye ninategemea, na kwake Yeye naelekea} [Hud; 88]
  3. Mwenyezi Mungu Mtukufu amesema kwa kupitia ulimi wa Nabii Shuaib ( Rehema na amani zimshukie juu yake) { Timizeni kipimo sawa sawa, wala msiwe katika wanao punja.Na pimeni kwa haki iliyo nyooka; 183. Wala msiwapunje watu vitu vyao, wala msifanye jeuri kwa ufisadi} [Ashuaraa; 181-183]
  4. Mwenyezi Mungu Mtukufu amesema {Wala msifanye uharibifu katika nchi baada ya kuwa imekwisha tengenezwa. Na muombeni kwa kuogopa na kwa kutumai. Hakika rehema ya Mwenyzi Mungu iko karibu na wanao fanya mema.} [Alaaraf; 56]
  5. Mwenyezi Mungu Mtukufu amesema { Na Musa akamwambia nduguye Haarun: Shika mahala pangu kwa watu wangu na utengeneze wala usifuate njia ya waharibifu} [Al aaraf; 142]
  6. Mwenyezi Mungu Mtukufu amesema {Sema: Njooni nikusomeeni aliyo kuharimishieni Mola wenu Mlezi. Nayo ni kuwa, msimshirikishe Yeye na chochote. Na wazazi wenu wafanyieni wema. Wala msiwauwe watoto wenu kwa sababu ya umasikini. Sisi tunakuruzukuni nyinyi na wao. Wala msikaribie mambo machafu, yanayo onekana, na yanayo fichikana. Wala msiuwe nafsi ambayo Mwenyezi Mungu ameharimisha kuiuwa, ila ikiwa kwa haki. Hayo amekuusieni ili myatie akilin} [Al anaam; 151]
  7. Mwenyezi Mungu Mtukufu amesema { Wala hakuwa Mola wako Mlezi wa kuihiliki miji kwa dhulma tu na hali watu wake ni watenda mema } [Hud; 117]
  8. Mwenyezi Mungu Mtukufu amesema {Na Mola wako Mlezi haangamizi miji mpaka ampeleke Mtume katika miji yake mikuu awasomee Ishara zetu. Wala hatuiangamizi miji mpaka watu wake wawe madhaalimu.} [Al qasas; 59]
  9. Mwenyezi Mungu Mtukufu amesema { Na kina Thamud tuliwapelekea ndugu yao Akasema: Enyi watu wangu! Muabuduni Mwenyezi Mungu. Nyinyi hamna Mungu ila Yeye. Yeye ndiye aliye kuumbeni katika ardhi, na akakuwekeni humo. Basi mwombeni msamaha, kisha mtubu kwake. Hakika Mola wangu Mlezi yupo karibu, anaitikia maombi.} [Hud; 61]
  10. Mwenyezi Mungu Mtukufu amesema { Hakuna kheri katika mengi ya wanayo shauriana kwa siri, isipo kuwa kwa yule anaye amrisha kutoa sadaka, au kutenda mema, au kupatanisha baina ya watu. Na mwenye kufanya hayo kwa kutaka radhi ya Mwenyezi Mungu, basi tutakuja mpa ujira mkubwa} [Nisaa; 114]
  11. Mwenyezi Mungu Mtukufu amesema {Wanakuuliza juu ya Ngawira. Sema: Ngawira ni ya Mwenyezi Mungu na Mtume. Basi mcheni Mwenyezi Mungu na suluhisheni mambo baina yenu, na mt’iini Mwenyezi Mungu na Mtume wake ikiwa nyinyi ni Waumini} [Al anfaal; 1]

Dalili kwa hadithi za Mtume ( Rehema na amani zimshukie juu yake)

 Kutoka kwa Zayd Bin Milha (Mwenyezi Mungu amwie radhi), hakika ya mtume ( Rehema na amani zimshukie juu yake) amesema: (… hakika ya dini imeanza ngeni na itarudi hali ya kuwa ni ngeni, basi uzuri ulioje kwa wageni (nao ni) ambao wanarekebisha yale waliyoyaharibu watu baada yangu katika mwenendo wangu (sunna zangu). (Tirmidhiy)

  1. Kutoka kwa Abi Dardai (Mwenyezi Mungu amwie radhi) amesema: amesema Mtume wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake), “Je nikuelezeni lililo bora kuliko thawabu za kufunga na s;a na sadaka? Wakasema: “Ndio, akasema, kuwarekebisha jamaa , kwani kuharibika kwa jamaaa ni kuifuta dini miongoni mwa watu . (Tirmidhy)
  2. kutoka kwa Abi Hurayra (Mwenyezi Mungu amwie radhi) amesema: Mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) alikuwa akisema: “ewe Mola nirekebishie dini yangu ambayo ni hifadhi ya mambo yangu, na unirekebishie dunia yangu ambayo ni maisha yangu, na unirekebishie akhera yangu ambayo ni mareleo yangu, na nifanyie maisha kuwa na kila la kheri, na nifanyie umauti wangu yawe ni starehe kwa kila ovu.” (Muslim).
  3. kutoka kwa Abi Hurayra (Mwenyezi Mungu amwie radhi) amesema; amesema mtume wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake) kila kiungo cha mwanadamu kina sadaka, kila siku ichomozayo jua, akipatanisha kati ya watu waili ni sadaka, kumsaidia mtu katika kumpandisha kipando cha mnyama wake ni sadaka au kumsaidia mtu kupandisha mzigo wake juu ya mnyama ni sadaka,  neno zuri ni sadaka, na kila hatua apigayo kwenda kusali ni sadaka, kuondoa uchafu njiani ni sadaka.” (Bukhari na Muslim)
  4. Kutoka kwa Ubada Bin Umayr Bin Auf, amesema, Abu Ayubu (Mwenyezi Mungu amwie radhi) aliniambia: Mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) aliniambia ewe Aba Ayubu, je nikujuulishe sadaka ambayo Mwenyezi Mungu na mtume wake wanaipenda? Suluhisha kati ya watu wakikasirikiana na kuharibiana.” (Muujam kabiir, Twabarani)
  5. Kutoka kwa Anas Bina Malik amesema: amesema mtume wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake) “ iwapo kiama kitasimama na kwenye mkono wa mmoja wenu ana mbegu basi akiweza kuipanda na aipande.” (Bukhari)

Tatu: Maudhui

 Miongoni mwa maadili ya uisilamu ambayo dini yetu imehimiza na kulingania sana ni maadili ya wema na usuluhishaji (urekebishaji). Kwani ni tabia njema ambayo nafsi ya mtu hupenda na kuitamani. Ni maadili ambayo kila mtu inapasa awe nayo kwa ajili ya kuimarisha ulimwengu. Na ni kitu kitakiwacho katika sheria kwa kuwa kinaondosha sababu za ufisadi na mipasuko, huharakisha uwepo wa ukaribu kati ya watu kwa lengo la  kuleta usawa wa hali zao ndani ya maisha.

 Hapana shaka kuwa wema na usuluhishaji ni upeo utakiwao kwa waja katika ibada zao na katika kazi zao, bila ya wema ibada haikubaliki, kwa hivyo,  hakuna budi kwa mwanadamu awe mwema katika nafsi yake kimatendo na kimaneno mwenye kusuluhisha matatizo ya wengine na kutenda kwa ajili ya kuwarekebisha.

Na mwenye kuzingatia aya za Kurani Tukufu ataona kuwa zimeweka mkazo mkubwa sana katika suala hili – la maadili ya urekebishaji-. Neno kurekebisha limetajwa ndani ya Kurani Tukufu karibuni mara mia moja na sabini, n kila kinapotajwa kitu kwa wingi huwa ni dalili ya  umuhimu wake na ukubwa na nafasi yake. Hivyo neno hili (urekebishaji – usuluhishaji) limkuja kwa maana tafauti na katika mana zote hizi inajulisha kuwa uisilamu ina lengo kusawaziha wanadamu katika itikadi zao, ibada zao, matendo yao na nyanja nyengine za maisha yao.

Kurani Tukufu imeweka sambamba kati ya imani ya kumuamini Mwenyezi Mungu na kurekebisha – kusuluhisha, katika aya nyingi, kama ni ishara ya mja kuwa na imani ya Mwenyezi Mungu. Mwenyezi Mungu anasema {Na wenye kuamini na wakatenda mema haitakuwa khofu juu yao, wala hawatahuzunika} [Al anaam; 48] na amesema Mwenyezi Mungu {Wanakuuliza juu ya Ngawira. Sema: Ngawira ni ya Mwenyezi Mungu na Mtume. Basi mcheni Mwenyezi Mungu na suluhisheni mambo baina yenu, na mt’iini Mwenyezi Mungu na Mtume wake ikiwa nyinyi ni Waumini} [Al anfaal;1]

Vile vile Kurani Tukufu imeweka sambamba kati ya uchaji Mungu na kurekebisha – kusuluhisha, Mwenyezi Mungu amesema {basi watakao mchamngu na wakatengenea haitakuwa khofu kwao, wala hawatahuzunika} [Al aaraf; 35]. Na pia kufungamanisha kati ya kutubu na kurekebisha – kusuluhisha akasema Mwenyezi Mungu { Ila wale walio tubu na wakatengeneza na wakabainisha,} [Al baqara; 160]. Na pia akasema { Na wakitubia wakatengenea }[Anisaa; 16]. Na akasema pia { Isipo kuwa wale walio tubu baada ya hayo na wakatengenea; kwani bila ya shaka Mwenyezi Mungu ni Msamehevu, Mwenye kurehemu} [Anuur; 5]. Hivyo basi, kurekebisha – kusuluhisha ni matunda ya imani ya kumuamini Mwenyezi Mungu Mtukufu na uchaji na ni toba ya kweli kwa ajili ya Mwenyezi Mungu Mola wa walimwengu wote.

Na Kurani Tukufu imependezesha kurekebisha – kusuluhisha kwa kuwa kuna malipo makubwa, Mwenyezi Mungu anasema { Hakuna kheri katika mengi ya wanayo shauriana kwa siri, isipo kuwa kwa yule anaye amrisha kutoa sadaka, au kutenda mema, au kupatanisha baina ya watu. Na mwenye kufanya hayo kwa kutaka radhi ya Mwenyezi Mungu, basi tutakuja mpa ujira mkubwa} [Anisaa; 114].

Na tukifuatilia habari za manabii na mitume pamoja na watu wao tutaona kuwa wametumwa kwa lengo la kurekebisha yale waliyoyaharibu watu katika dunia. Na kwa ajili hiyo ujumbe wa kila nabii ulikuwa ni mmoja, nao ni kurekebisha ulimwengu kutokana na maasi na magonjwa ambayo yameenea kati yao, na kila mtume akapelekwa kwa watu wake ili kuondoa ufisadi ambao umeenea katika zama zake, Mwenyezi Mungu akawatuma kwa waja wake ili wawe wabashiria mema na waonyaji wa itikadi na sheria pamoja na maadili ya kuisawazisha nafsi na kuiepusha na uchafu wa ushirikina. Mwenyezi Mungu anasema {Na hatukumtuma kabla yako Mtume yeyote ila tulimfunulia ya kwamba hapana mungu isipo kuwa Mimi. Basi niabuduni Mimi tu.} [Al anbiya; 25] na wito wao mitume umekuja kwa ajili ya kuwarekebisha waja duniani ili wakapate radhi za Mola wao huko akhera.

Mfano sayidna Nuh (rehma na amani zimshukie juu yake) hakika aliwalingania watu wake kwa ajili ya kuwarekebisha ndani ya dini ya Mwenyezi Mungu ili wapate kumuabudu Yeye (Mwenyezi Mungu) na wasimshirikishe na chochote na waachane na ibada ya masanamu ambayo hayadhuru wala hayanufaishi, Mwenyezi Mungu anasema { Na wakasema: Msiwaache miungu yenu, wala msimwache Wadda wala Suwaa’ wala Yaghutha, wala Yau’qa, wala Nasra 24. Na hao walikwisha wapoteza wengi, wala usiwazidishie walio dhulumu ila kupotea.} [Nuh; 23-24]. Na akawa anawapenezeshea katika kujirekebisha ili wapate riziki nyingi, na Mwenyezi Mungu awaneemeshe kwa mali na watoto. Mwenyezi Mungu anasema {Nikasema: Ombeni msamaha kwa Mola wenu Mlezi; hakika Yeye ni Mwingi wa kusamehe. 11. Atakuleteeni mvua inyeshe mfululizo. 12. Na atakupeni mali na wana, na atakupeni mabustani na atakufanyieni mito. 13. Mna nini hamweki heshima ya Mwenyezi Mungu?} [Nuh;10-13]

Na mfano mwengine ni nabii Shuaibu (rehma na amani zimshukie juu yake) anatibu ufisadi wa itikadi na kila lililoambatana na uharibifu wa uchumi kwa watu wake, akawa anawalingania waache kupunguza vipimo na mizani, na tabia hii mbaya ilikuwa imeenea sana kati ya watu wake, akaja kuwalingania katika marekebisho ya kuhifadhi haki ya muuzaji na mnunuzi. Mwenyezi Mungu anasema kwa ulimi wa nabii Shuaib (rehma na amani zimshukie juu yake) { Na kwa watu wa Madyana tuliwatumia ndugu yao Shua’ib. Akasema: Enyi watu wangu! Muabuduni Mwenyezi Mungu. Nyinyi hamna Mungu ila Yeye, wala msipunguze vipimo na mizani. Mimi nakuoneni mmo katika hali njema, nami nakukhofieni adhabu ya Siku kubwa hiyo itakayo kuzungukeni. 85. Na enyi watu wangu! Timizeni vipimo na mizani kwa uadilifu wala msiwakhini watu vitu vyao; wala msieneze uovu katika nchi mkafanya uharibifu.}  [Hud; 84-85]. Kisha akawawekea wazi kuwa lengo la ulinganio wake ni kurekebisha akasema { Sitaki ila kutengeneza kiasi ninavyo weza. Na sipati kuwezeshwa haya ila na Mwenyezi Mungu. Kwake Yeye ninategemea, na kwake Yeye naelekea.} [Hud;88]. Na katika sehemu nyengine anasema kuwa dhumuni ni kurekebisha tabia mbovu ya watu ya kupunguza mizani na vipimo akawa anawaambia {Timizeni kipimo sawa sawa, wala msiwe katika wanao punja. 182. Na pimeni kwa haki iliyo nyooka; 183. Wala msiwapunje watu vitu vyao, wala msifanye jeuri kwa ufisad.} [Ashuaraa; 181-183].

Na tuzingatie kitu muhimu sana pale Sayidna Shuaib (rehma na amani zimshukie juu yake) aliposema wakati anawalingania watu wake {Na sipati kuwezeshwa haya ila na Mwenyezi Mungu. Kwake Yeye ninategemea, na kwake Yeye naelekea} [Hud; 88]. Hapa amebainisha kuwa pana dhumuni kubwa ambalo hapana budi kuchungwa kwa kila mwenye kutaka kurekebisha, nalo ni kufanya marekebisho kwa ajili ya Mwenyezi Mungu pekee.

Nayo marekebisho hayahitaji masilahi na wala mapendekezo ya mtu binafsi, ni marekebisho yenye kurekjelea manufaa yake kwa wana jamii wote na kwa kila mtu.

Mfano mwengine ni Nabii Saleh (rehma na amani zimshukie juu yake) anawaita watu wake kwa kusema {Basi mcheni Mwenyezi Mungu, na nit’iini mimi. 151. Wala msit’ii amri za walio pindukia mipaka, 152. Ambao wanafanya ufisadi katika nchi, wala hawatengenezi} [Ashuaraa 150-152]

Na wakati sayidna Mussa (rehma na amani zimshukie juu yake) alipomachilia madaraka mdogo wake sayidna Harun (rehma na amani zimshukie juu yake) juu ya watu wake alimuusia kuwarekebisha na kuacha kufuata njia za waharibifu. Mwenyezi Mungu amesema {Tulimuahidi Musa masiku thalathini na tukayatimiza kwa kumi; ikatimia miadi ya Mola wake Mlezi masiku arubaini. Na Musa akamwambia nduguye Haarun: Shika mahala pangu kwa watu wangu na utengeneze wala usifuate njia ya waharibifu.}[Al aaraf 142].

Kisha akaja mtume wa waisilamu (rehma na amani zimshukie juu yake) kukamilisha marekebisho katika nyanja zote za maisha ya kidunia, kijamii kiuchumi na kisiasa ambayo hata watume waliomtangulia walilingania pia. Na kwa kutazama kwa undani kabisa kuhusu maisha yake tutaona kuwa mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) ametengeneza tamaduni za kiisilamu zenye kushikamana na maadili na tabia. Baada ya kuwa jamii ilikuwa imejaa uharibifu wa kitabia kama uzinifu, wizi, mauaji, riba, kula mali za watu kwa dhuluma na kula mali za mayatima na mengineyo katika maovu na mambo ya kuchukiza. Lakini mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) aliyakabili haya yote kwa mfumo wa kuyarekebisha, na wito wake ukawa ni wito wa urekebishaji wa mtu na jamii. Mwenyezi Mungu anasema {Enyi mlio amini! Muitikieni Mwenyezi Mungu na Mtume anapo kuitieni jambo la kukupeni uzima wa milele.}[Al anfaal 24]. Na kwa upande wa dini, ulinganio wake umekuja kwa kuirekebisha nafsi kupitia dini, akaweka wazi ya kuwa Mwenyezi Mungu ni mmoja na hana mshirika, na akasimamisha dalili za kumpwekesha. Na pia kwa upande wa kurekebisha tabia alilingania kuwa na tabii njema ambayo ndio chimbuko la ulinganiaji. Imepokewa kutoka kwa Al bayhaqi (Mwenyezi Mungu amwie radhi) katika kitabu chake kwamba mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) amesema: “ hakika mimi nimetumwa kuja kukamilisha tabia njema.”

 Na kama ambavyo mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) alilingania katika misingi ya maadili mema ya kiutu ambayo kwayo jamii hutengenea, na huhifadhi umoja wake na nguvu zake pia mshikamano wake kwa ajili ya kushi maisha yaliyo salama na mazuri, yasiyo na machafuko wala mipasuko wala fujo na matendo ya kigaidi kinyume na tuonavyo hivi sasa kuhusu mambo ya  uharibifu, mauaji na ubomoaji.

Na katika maadili ambayo sheria ya mbinguni imekusaya kuhusu urekebishaji ni uadilifu, usamehevu, kutelekeza ahadi, kutimiza amana, ukweli katika maneno na matendo, kuwafanyia wema wazazi wawili, kuacha mali ya mayatima, kuchunga haki za jirani na maneno mazuri hii ni kwa sababu chimbuko la sheria za mbinguni ni moja, na kwa ajili hii mtume (rehma na amani zimshukie juu yake)amesema: “ manabii ni ndugu kwa aila za mama tafauti (lakini) dini yao ni moja.”  (Bukhari).

Sheria zinaweza kutafautiana katika ibada na namna ya kuifanya kwa mujibu wa zama na nyakati, lakini maadili na tabia za kiutu ambazo ni msingi wa kuishi hizi huwa hazitafautiani katika sheria yoyote. Mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) “ katika yale waliyopata watu katika maneno ya mitume wa mwanzoni ni kuwa utakapokuwa huna haya basi fanya utakacho.” Basi ni sheria gani iliyohalalisha kuua nafsi  ambayo Mwenyezi Mungu ameiharamisha kuuliwa isipokuwa kwa haki au imehalalisha kuwatenga wazazi wawili, au kula haramu au kula mali ya mayatima au kula mali za wafanyakazi?

Na ni sheria gani iliyohalalisha uongo, kuvunja ahadi, khiana, au kulipa mabaya kwa wema?  Yote haya ni kinyume, kwani sheria za mbinguni zimelingana na kujikita katika maadili ya kiutu, na yeyote ambae ataziacha tabia hizi basi huwa hajatoka tu katika sheria bali pia atakuwa ametoka katika mzunguko mzima wa maadili na kujivua maumbile ya uanadamu wake ambayo Mwenyezi Mungu amemuumbia.

Kwa ajili hiyo, Ibn Abas (rehma na amani ziwashukie juu yao) amesema kuhusu kauli yake Mwenyezi Mungu {Sema: Njooni nikusomeeni aliyo kuharimishieni Mola wenu Mlezi. Nayo ni kuwa, msimshirikishe Yeye na chochote. Na wazazi wenu wafanyieni wema. Wala msiwauwe watoto wenu kwa sababu ya umasikini. Sisi tunakuruzukuni nyinyi na wao. Wala msikaribie mambo machafu, yanayo onekana, na yanayo fichikana. Wala msiuwe nafsi ambayo Mwenyezi Mungu ameharimisha kuiuwa, ila ikiwa kwa haki. Hayo amekuusieni ili myatie akilini. 152. Wala msiyakaribie mali ya yatima ila kwa njia ya wema kabisa, mpaka afikilie utu-uzima. Na timizeni vipimo na mizani kwa uadilifu. Sisi hatumkalifishi mtu ila kwa kadiri ya uwezo wake. Na msemapo semeni kwa uadilifu ingawa ni jamaa. Na ahadi ya Mwenyezi Mungu itekelezeni. Hayo amekuusieni ili mpate kukumbuka 153. Na kwa hakika hii ndiyo Njia yangu Iliyo Nyooka. Basi ifuateni, wala msifuate njia nyingine, zikakutengeni na Njia yake. Haya amekuusieni ili mpate kuchamngu} [Al anaam 151-153]. Aya zenye kuzungumzia hukumu hazikufuta chochote katika vitabu vyote, kwani nimambo yaliyoharamishwa ka watu wote, nayo ni asili ya maandiko, yeyote atakayetenda kwa mujibu wa aya hizo basi ataingia peponi na mwenye kuacha ataingia motoni.

Na mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) ametupigia mfano wa hali ya juu katika kurekebisha – kusuluhisha kimaneno na kimatendo, na dua yake ilikuwa ni kutaka marekebisho katika kila jambo, alikuwa akiomba ““ewe Mola nirekebishie dini yangu ambayo ni  hifadhi ya mambo yangu, na unirekebishie dunia yangu ambayo ni maisha yangu, na unirekebishie akhera yangu ambayo ni mareleo yangu, na nifanyie maisha kuwa na kila la kheri, na nifanyie umauti wangu yawe ni starehe kwa kila ovu.” (Muslim).

Na alikuwa akisuluhisha kati ya watu, pia alikuwa na pupa ya kuondosha fitina na hitilafu. Imepokewa kutoka kwa Sahli bin Saad (rehma na amani zimshukie juu yake) “ kuwa watu wa Kubaa walipigana nakurembeana kwa mawe, mtume akaelezwa jambo hilo, basi akasema: nipelekeni ili nikawasuluhishe.” (Bukhari)

Hakika ya wema na usuluhishaji ni nguzo madhubuti za kubaki kwa jamii na kuendelea kwake, nasi tuna haja ya kurekebisha nafsi zetu kwanza na kuzisafisha katika nyanja zote za kimasiha kama za kisiasa, kijamii kiuchumi na kielimu pia. Kuirekebisha nafsi ni jambo litakiwalo na sheria na ni wajibu wa kidini, na hasa katika wakati huu tulionao ambao imani imekuwa ni dhaifu na uharibifu wa tabia na kupotea kwa haki na wajinu, watu wengi wakawa hawaelewi haki ya mkubwa wala za jamaa, wazazi na za taifa.

Na katika kurekebisha ni kujichunga mtu juu ya haki yake na za wenzake, asifnye uadui katika haki za wengine, na kila mtu aelewe wajibu wake na autekeleze ipasavyo, kwani kufanya hivyo ni kutekeleza maadili mazuri na kujiweka mbali na uharibifu na ufisadi katika ardhi na dhuluma na kuujaza moyo chuki na hasada. Kwani hiki ni kiini cha urekebishaji, kila mtu ajirekebishe yeye mwenyewe kwa ajili ya Mola wake na kwa ajili ya wenzake na kwa ulimwengu mzima, kufanya hivyo atakuwa mtu mwema mwenye kuweza kurekebisha na mwengine. Yaani kama kwamba kujirekebisha ni kuitakasa nafsi kwa kuipamba kwa tabia njema na kuizuia na dhuluma na madhambi na kutenda yaliyokatazwa na Mwenyezi Mungu, na kuiimarisha ardhi pia kutoa hazina na siri zake ambazo manufa yake huwa kwa wote.

Kurekebisha huwa kwa mshikamano na si kwa mgawanyiko nao ni ule unaolinganiwa na Kurani Tukufu, wema na usuluhishaji huakisi upendo na usamehevu kati ya wana jamii kisha kwa umma mzima, na kwa kupitia marekebisho vyanzo vya ugomvi hutoweka na chuki pamoja na husuda.

Nayo marekebisho hayana wakati maalumu, lakini mtu huwa hana budi kuendeleza suluhisho hadi mwisho wa uhai wake na kwa ajili hiyo mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) ameashiria katika hadithi aliyoipokea Anas bin Malik (Mwenyezi Mungu amwie radhi) “iwapo kiama kitasimama na kwenye mkono wa mmoja wenu ana mbegu basi akiweza kuipanda na aipande.” (Bukhari)

Na la muhimu kulitaja hapa ni kuwa suluhisho – marekebisho hayawezi kuonekana mattund yake mpaka mtu aanze yeye mwenyewe kisha ndani ya familia yake na kwa jamii yake. Marekebisho ni kitu cha lazima ili jamii iwe sawa n taifa linufaike kwa usalama na kwa kazi na maendeleo na kueneza upendo kati ya watu. Na yeyote afanyae juhudi kwa mali yake ili asuluhishe kati ya watu waliohaimiana ajue kuwa mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) ameshamuombea dua akasema “hakika ya dini imeanza ngeni na itarudi hali ya kuwa ni ngeni, basi uzuri ulioje kwa wageni (nao ni) ambao wanarekebisha yale waliyoyaharibu watu baada yangu katika mwenendo wangu (sunna zangu). (Tirmidhiy).

Suluhisho lina athari kubwa sana kwa mtu na kwa jamii, nazo: kuwezesha maisha mazuri, Mwenyezi Mungu anasema {Mwenye kutenda mema, mwanamume au mwanamke, naye akawa ni Muumini,tutamhuisha maisha mema; na tutawapa ujira wao kwa bora ya waliyo kuwa wakiyatenda.} [Anahl; 97]

Pia, kuokoka na maangamizo na uharibifu, Mwenyezi Mungu anasema { Wala hakuwa Mola wako Mlezi wa kuihiliki miji kwa dhulma tu na hali watu wake ni watenda mema} [Hud 117].

Na pia kuirithi ardhi, kwani kuirithi kwake kumeshartishwa kwanza kuweko namarekebisho, Mwenyezi Mungu anasema {Na hakika tulikwisha andika katika Zaburi baada ya Kumbukumbu, ya kwamba nchi watairithi waja wangu walio wema} [al anbiya 105].

Vile vile kuwepo uongozi wa Mwenyezi Mungu na hifadhi yake kwa yule aliyeshikamana na misingi sahihi ya marekebisho, Mwenyezi Mungu amesema {Hakika Mlinzi wangu ni Mwenyezi Mungu aliye teremsha Kitabu. Naye ndiye awalindae walio wema} [Al aaraf 196].

Pia kuna kuhifadhi kizazi, Mwenyezi Mungu {Na ama ukuta, huo ulikuwa ni wa vijana wawili mayatima kule mjini. Na chini yake ilikuwako khazina yao; na baba yao alikuwa ni mtu mwema. Basi Mola wako Mlezi alitaka wafikie utu uzima na wajitolee khazina yao wenyewe, kuwa ni rehema itokayo kwa Mola wako Mlezi. Wala mimi sikutenda hayo kwa amri yangu. Hiyo ndiyo tafsiri ya hayo ambayo wewe hukuweza kuyasubiria}[Kahf; 82], kisa cha kujengwa ukuta wa watoto waili mayatima kwenye kisa cha nabii Mussa (rehma na amani zimshukie juu yake) kisa hiki kinajulikana, na kazi ya kujenga haikuya ya bure lakini ilikuwa na athari ya wema ya mzazi wao. Imepokewa kutoka kwa Abbas (Mwenyezi Mungu amwie radhi) ilikuwa ni kwa sababu ya wema wa mzazi wao lakini haukutajwa wema wa watoto hao.

Pia suluhisho huleta usalama wa kutoogopa dunia na akhera, Mwenyezi Mungu anasema { Na hatuwatumi Mitume ila huwa ni wabashiri na waonyaji. Na wenye kuamini na wakatenda mema haitakuwa khofu juu yao, wala hawatahuzunika.} [Al anaam; 48] pia huleta msamaha na upendo, Mwenyezi Mungu anasema {. Na mkisikizana na mkamchamngu basi Mwenyezi Mungu ni Mwingi wa maghfira na Mwenye kurehemu} [Anisaa; 129]

  Marekebisho yakifanyika juu ya kitu basi huwa kimepambika na ni tabia ipendwayo na Mwenyezi Mungu na mtume wake (rehma na amani zimshukie juu yake) kwani kupitia hayo maisha huenda itakiwavyo, na umma unakuwa umeshikamana, myonge huwa na nguvu, waisilamu huwa wamoja na neno lao huwa moja na huondosha mgawanyiko, na kueneza upendo nayo ni dalili ya imani, mwenyezi mungu anasema {Hakika Waumini ni ndugu, basi patanisheni baina ya ndugu zenu, na mcheni Mwenyezi Mungu ili mrehemewe. }[Alhujraat; 10].

Na tukosapo thamani ya suluhisho basi umma utaharibika, familia zitaporomoka, fujo zitaenea, ufisadi nao utashika nafasi na haki za Mwenyezi Mungu zitavyunywa, maovu yatatendwa hapo ndipo jamii, taifa na ustaarabu utakaposambaratika, kuacha kusuluhisha hupelekea kuenea kwa adhabu hapa duniani na maangamizo ya kinafsi kama ufakiri, udhalili na fedheha.

Uisilamu ni dini ya ujenzi na ya uimarishaji
21 Rabiu L awal 1437H. Sawa na 1 Januari 2016 A.D.

awkaf-

 

Kwanza: Vipengele

  1. Kuimarisha ardhi ni jambo litakiwalo kisheria.
  2. Wito wa uisilamu katika ujenzi na uimarishaji wa ardhi.
  3. Kufanya vizuri kazi ni njia ya kuinuka kwa umma na raia
  4. Uisilamu unakataa aina zote za uvivu.
  5. Onyo la kubomoa na kufanya ufisadi katika ardhi.

Pili: Dalili

Ndani ya Kurani Tukufu

Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema: { Yeye ndiye aliye kuumbeni katika ardhi, na akakuwekeni humo.}( 61)

  1. Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema: {Yeye ndiye aliyedhalilisha ardhi kwa faida yenu, basi tembeeni katika pande zake, na kuleni katika riziki zake. Na kwake Yeye ndio kufufuliwa} (Almulk. 15)
  2. Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema: {na wengine wanasafiri katika ardhi wakitafuta fadhila ya Mwenyezi Mungu} (Muzammil. 20)
  3. Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema: { Na sema: Tendeni vitendo. Na Mwenyezi Mungu, na Mtume wake, na Waumini wataviona vitendo vyenu. Na mtarudishwa kwa Mwenye kujua siri na dhaahiri; naye atakuambieni mliyo kuwa mkiyatenda} ( 105)
  4. Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema: {wala msifanye uharibifu katika nchi baada ya kuwa imekwisha tengenezwa.. na muombeni kwa kuogopa na kwa kutumai. Hakika rehema za ya Mwenyezi Mungu iko karibu na wanaofanya mema} (Al Aaraf. 56)
  5. Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema: {Basi malipo ya wale wanao mpiga vita Mwenyezi Mungu na Mtume wake na wakawania kufanya uchafuzi katika nchi, ni kuuwawa, au kusalibiwa, au kukatwa mikono yao na miguu yao kwa mabadilisho, au kutolewa nchi. Hii ndiyo hizaya yao katika dunia; na katika Akhera watapata adhabu kubwa} (Al maidah. 33)

Ndani  ya Hadithi za Mtume (Rehma na amani zimshukie juu yake)

Kutoka kwa Miqdam (Mwenyezi Mungu amwie radhi), kwamba Mtume (Rehma na amani zimshukie juu yake) amesema: “ Hakula mtu chakula bora kuliko alichochuma kwa kazi ya mikono yake, na hakika Mtume wa Mwenyezi Mungu Daudi (juu yake rehma na amani) alikuwa akila kutokana na kazi za mikono yake. (Imepokewa na Bukhari)

  1. Na kutoka kwa Abdalla bin Abbas (Mwenyezi Mungu awawie radhi) amesema: amesema mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukia juu yake) “ atakaepambazukiwa hali ya kuwa amejitosheleza kutokana na kazi ya mkono wake basi amepambazukiwa hali ya kuwa amesamehewa. (Muujam Alwasiyt).
  2. Kutoka kwa Abi Hurayra (Mwenyezi Mungu amwie radhi) amesema: amesema mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukia juu yake) kujifungia mmoja wenu mzigo wa kuni juu ya mgongo wake ni bora kuliko kuomba mtu mwengine sawa ampe au amkatalie. (Imepokewa na Bukhari)
  3. Kutoka kwa Abi Hurayra (Mwenyezi Mungu amwie radhi) amesema: amesema mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukia juu yake) “mwenye kumhudumikia mjane au masikini, hupata malipo sawa na waipiganiao dini ya Mwenyezi Mungu, au anaesimama usiku kusali na kufunga mchana. (Imepokewa na Bukhari)
  4. Kutoka kwa Anas Bin Malik (Mwenyezi Mungu amwie radhi) amesema: amesema mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukia juu yake) iwapo kitasimama kiama na kwenye mkono wa mmoja wenu ana mche, kama ataweza kutosimama kabla ya kuipanda, basin a aipande. (Imepokewa na Bukhari)
  5. Kutoka kwa Ka`ab bin U`jrah (Mwenyezi Mungu amwie radhi). Kuna kijana alipita mbele ya Mtume (Rehma na amani zimshukie juu yake), masahaba wa Mtume (Rehma na amani zimshukie juu yake) wakaona kwenye ngozi yake ukakamavu na ucheshi wake kitu ambacho kiliwavutia. Wakasema: “ ewe Mjumbe wa Mwenyezi Mungu unaonaje lau kama kijana huyu angelikuwa anapigania njia ya Mwenyezi Mungu!! Mtume (Rehma na amani zimshukie juu yake) akasema: “ iwapo  anawatafutia riziki watoto wake, basi yupo katika njia ya Mwenyezi Mungu. Na iwapo ametoka kuwatafutia riziki wazazi wake wawili watu wazima basi yupo katika njia ya Mwenyezi Mungu. Na  iwapo  ametoka  kwa ajili ya nafsi yake ili  kujikinga na haramu, basi yupo katika njia ya Mwenyezi Mungu, na ikiwa ametoka kwa ajili ya kuitafutia familia yake riziki basi yupo katika njia ya Mwenyezi Mungu. Na  kama  ametoka kutafuta riziki kwa ajili ya kujifaharisha na kujilimbikizia basi atakuwa yupo katika njia ya shetani. (Imepokewa na Attabari).
  6. Kutoka  kwa Anas bin Malik (rehma na amani zimshukia juu yake) amesema: Mtume (Rehma na amani zimshukie juu yake) alikuwa akisema “Ewe Mola angu, hakika mimi ninajilinda kwako kutokana na kushindwa, uvivu, woga, ukongwe, ubakhili. Na ninajikinga kwako na adhabu za kaburi na fitina za uhai na umauti.” (Imepokewa na Muslim).

Maudhui

Hakika Mwenyezi Mungu amemuumba mwanadamu katika umbile bora zaidi, akamtukuza kuliko viumbe wengine, na kumdhalilishia ulimwengu kila kilichopo ulimwenguni. Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema {Na hakika tumewatukuza wanaadamu, na tumewapa vya kupanda nchi kavu na baharini, na tumewaruzuku vitu vizuri vizuri, na tumewafadhilisha kwa fadhila kubwa kuliko wengi miongoni mwa tulio waumba} Al Israa, 70. Pia amesema: {Yeye ndiye aliye kuumbieni vyote vilivyomo katika ardhi.} Al baqara 29.

 Na ikapelekea ukarimu huu na neema hii kuwa ndio sababu ya ukhalifa katika ardhi. Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema {Na pale Mola wako Mlezi alipo waambia Malaika: Mimi nitamweka katika ardhi Khalifa (mfwatizi), wakasema: Utaweka humo atakaye fanya uharibifu humo na kumwaga damu, hali sisi tunakutakasa kwa sifa zako na tunakutaja kwa utakatifu wako? Akasema: Hakika Mimi nayajua msiyo yajua} (Al baqara 30). Kisha Mwenyezi Mungu Mtukufu akamwekea mwanadamu mipaka na kumpa jukumu kubwa kuhusu ibada nalo ni kumtaka  aiimarishe ardhi, na atowe hazina zake na vyenye thamani. Akasema { Yeye ndiye aliye kuumbeni katika ardhi, na akakuwekeni humo. } (Hud, 61.) Ikiwa na maana, amewatakeni kuijenga ardhi na kuiimarisha, na kuangalia vile alivyokupeni katika kheri na katika vyakula.

Mwenyezi Mungu amemuamrisha mwanadamu atafute na awe na sababu ya kutafutia riziki, na kuacha kujibweteka na kupiga uvivu kwa ajili hiyo Mwenyezi Mungu amesema { Yeye ndiye aliyedhalilisha ardhi kwa faida yenu, basi tembeeni katika pande zake, na kuleni katika riziki zake.  Na kwake Yeye ndio kufufuliwa} (Almulk.15).

Na katika kufanya kazi hakuna wakati maalumu, mwanadamu hana budi kufanya kazi hadi mwisho wa pumzi zake, kuthibisha hilo, Mtume (Rehma na amani zimshukie juu yake) anasema katika hadithi aliyoipokea Anas Bin Malik (Mwenyezi Mungu amwie radhi) amesema: amesema Mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukia juu yake) Kutoka kwa Anas Bin Malik (Mwenyezi Mungu amwie radhi) amesema: amesema mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukia juu yake) iwapo kitasimama kiama na kwenye mkono wa mmoja wenu ana mche, kama ataweza kutosimama kabla ya kuipanda, basi na aipande. (Imepokewa na Bukhari). Dini ya kiisilamu inatukuza sana ujenzi, na kuimarisha na inalingania hasa vitu hivi, hata iwapo katika wakati wa dhiki, kwani kuimarisha ni miongoni mwa sababu kuu za maendeleo ya umma na jamii.

 Uisilamu unazingatia sana elimu na mafunzo yote yanayoshikamana na kuijenga ardhi na kuimarisha dunia, ikawahimiza wafuasi wake kutembea katika pembe zake, na kujitafutia riziki zao baharini na nchi kavu pia, pamoja na kuhimizwa kufanya kazi. Inathibiti haya kutoka kwa hadithi ya Miqdam (Mwenyezi Mungu amwie radhi), kwamba Mtume (Rehma na amani zimshukie juu yake) amesema: “ Hakula mtu chakula bora kuliko alichochuma kwa kazi ya mikono yake, na hakika Mtume wa Mwenyezi Mungu Daudi (juu yake rehma na amani) alikuwa akila kutokana na kazi za mikono yake”. (Imepokewa na Bukhari).

Uisilamu ni wito ulio wazi wa kufanya kazi ambazo zitapelekea kuimarisha na kujenga ili manufaa yarudi kwa ulimwengu mzima.

Kwa ajili hiyo: Uisilamu umeingalia kazi kwa mtazamo usio na mzaha na kuitukuza pia, na kunyanyua thamani ya kazi na kuifanya kuwa ndio sababu ya maeneleo. Na pia kuifanya kuwa ni ibada ambayo mtu hupata malipo. Aya za Kurani Tukufu zimehimiza kufanya kazi na kuishi. Likaja agizo la kutaka watu watawanyike katika ardhi kwa ajili ya kutafuta riziki baada ya amri ya kusali. Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema {Na itakapokwisha sala, tawanyikeni katika nchi mtafute fadhila za Mwenyezi Mungu, na mkumbukeni Mwenyezi Mungu kwa wingi ili mpate kufanikiwa} Jumaa, 10.

Na Sayyidna I`rak Bin Malik (Mwenyezi Mungu amwie radhi) akishasali sala ya Ijumaa husimama mbele ya mlango wa msikiti, kisha husema “ewe Mola wangu hakika nimeitikia wito wako na nimekishasali faradhi yako, na ninaondoka kama ulivyoniamrisha, niruzuku katika fadhila zako kwani wewe ni mbora wa wanaoruzuku.”

Na kwa kutokana na umuhimu wa kazi kwa ajili ya kuimarisha na kujenga, aya nyingi ndani ya Kurani Tukufu zimezungumzia kuhusu kazi, vilevile hadithi za Mtume (Rehma na amani zimshukie juu yake) zipo nyingi zilizoweka wazi jambo hili na kuhimiza na kutia shime kuhusu kazi, na kuacha kupiga uvivu na kujibweteka. Na kuweka wazi kuwa kufanya kazi ni kijiondoshea udhalilifu na kuwa na heshima na utukufu. Imepokewa na Abi Hurayra (rehma na amani zimshukia juu yake) amesma: amesema mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukia juu yake) “kujifungia mmoja wenu mzigo wa kuni juu ya mgongo wake ni bora kuliko kuomba mtu mwengine sawa ampe au amkatalie. (Imepokewa na Bukhari). Na Sufyan Thawriy (Mwenyezi Mungu amrehemu) akipita kwa baadhi ya watu wakiwa wamekaa ndani ya msikiti wa mtukufu, huwaambia: “ ni nini kilichowafanya mukae? Nao hujibu: “Tufanye nini sasa!? Nae husema: tafuteni fadhila za Mwenyezi Mungu na wala musiwe waombaji kwa waisilamu.

Uisilamu umeweka wazi kuwa, yeyote atafutae maisha ya halali kwa ajili ya wanawe anahesabiwa kuwa yupo katika mashahidi na aliyefungamana na njia ya Mwenyezi Mungu. Imepokewa na Kutoka kwa Ka`ab bin U`jrah (Mwenyezi Mungu amwie radhi). Kuna kijana alipita mbele ya Mtume (Rehma na amani zimshukie juu yake), masahaba wa Mtume (Rehma na amani zimshukie juu yake) wakaona kwenye ngozi yake ukakamavu na ucheshi wake kitu ambacho kiliwavutia. Wakasema: “ ewe Mjumbe wa Mwenyezi Mungu unaonaje lau kama kijana huyu angelikuwa anapigania njia ya Mwenyezi Mungu!! Mtume (Rehma na amani zimshukie juu yake) akasema: “ iwapo  anawatafutia riziki watoto wake, basi yupo katika njia ya Mwenyezi Mungu. Na iwapo ametoka kuwatafutia riziki wazazi wake wawili watu wazima basi yupo katika njia ya Mwenyezi Mungu. Na iwapo ametoka kwa ajili ya nafsi yake ili kujikinga na haramu  , basi yupo katika njia ya Mwenyezi Mungu, na ikiwa ametoka kwa ajili ya kuitafutia familia yake riziki basi yupo katika njia ya Mwenyezi Mungu. Na kama ametoka kutafuta riziki kwa ajili ya kujifaharisha na kujilimbikizia basi atakuwa yupo katika njia ya shetani. (Imepokewa na Attabari).

Na uisilamu haukutosheka kuwalingatia wafuasi wake kufanya kazi tu pekee kama ndio njia ya maendeleo, bali pia umewataka wafanye kazi kama itakiwavyo –wawe na ikhlasi- kwa ajili ya kupata mapenzi ya Mwenyezi Mungu na rehema zake. Imepokewa kutoka kwa Aisha (rehma na amani zimshukia juu yake). Kwamba Mtume (Rehma na amani zimshukie juu yake) amesema: “ Hakika Mwenyezi Mungu – Mtukufu – anapenda mmoja wenu akifanya kazi aifanye vizuri.” (imepokewa na Tabbariy).

Kufanya kazi itakiwavyo na kuijali na kuihifadhi ni katika misingi ambayo uisilamu unataka ifuatwe, nayo ni lengo miongoni mwa malengo ya dini, humtukuza muisilamu kupata radhi za Mwenyezi Mungu, kwa sababu Mwenyezi Mungu huwa hakubali kazi isipokuwa ile iliyofanywa kwa ajili yake, kwani Mwenyezi Mungu ameumba kila kitu kwa uangalifu sana, Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema {Huo ndio ufundi wa Mwenyezi Mungu aliye tengeneza vilivyo kila kitu. Hakika Yeye anazo khabari za yote myatendayo} (Annaml, 88).

Na uisilamu ukahimiza kufanya vizuri na ipasavyo na kukataza kufanya ufisadi, Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema { Na fanyeni wema. Hakika Mwenyezi Mungu huwapenda wafanyao wema} (Al baqara.195). Na akasema {Nawe fanya wema kama Mwenyezi Mungu alivyo kufanyia wema wewe. Wala usitafute kufanya ufisadi katika ardhi. Hakika Mwenyezi Mungu hawapendi mafisadi.} (Al qasas.77).

Aya nyingi za Kurani Tukufu zimetaka mtu akifanya kazi basi aifanywe katika njia sahihi hii kwa ajili ya kupata radhi za Mwenyezi Mungu, kusaidiana katia ya mtu na jamii, na akaahidi malipo makubwa sana na kumsifia sifa njema hapa duniani na kesho akhera. Na akaweka wazi kuwa mwanaadamu hatoacha kuwa anafanya kazi ilivyokuwa yupo chini ya ulinzi wa Mwenyezi Mungu, mjuzi wa vilivyofichikana kifuani, Naye kwake hakifichiki hata kilicho kidogo sana katika matendo ya waja. Mwenyezi Mungu tawadhihirishia kwa kuwa amekisajili na atawalipa kwa hicho siku ya watakayokutana. Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema {Na huwi katika jambo lolote, wala husomi sehemu yoyote katika Qur’ani, wala hamtendi kitendo chochote ila Sisi huwa ni mashahidi juu yenu mnapo shughulika nayo. Na hakifichikani kwa Mola wako Mlezi chenye uzito hata wa chembe katika ardhi na katika mbingu, wala kidogo kuliko hicho wala kikubwa ila kimo katika Kitabu kilicho wazi} (Yunus. 61).

Mwenyezi Mungu Mtukufu ndie anayemchunga mwanadamu katika kazi zake, na humuona akiwa kiwandani, kondeni na hata katika biashara zake sehemu ambazo hufanyia kazi. Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema { Na sema: Tendeni vitendo. Na Mwenyezi Mungu, na Mtume wake, na Waumini wataviona vitendo vyenu. Na mtarudishwa kwa Mwenye kujua siri na dhaahiri; naye atakuambieni mliyo kuwa mkiyatenda.} (Tawbah. 105). Amri ya hapa ni kama walivyosema wafasiri: kuna kuogopesha: ikiwa na maana: matendo yenu hayafichikani mbele ya Mwenyezi Mungu na wala kwa Mtume wake wala kwa waumini, basi harakisheni kutenda mema, na fanyeni kazi kwa ajili ya Mwenyezi Mungu. Na pia kuna  – katika aya hii – bishara na kuhamasishwa, kwani iwapo mtu ataelewa kuwa matendo ayatendayo sawa ni mabaya au mazuri Mwenyezi Mungu ndie ayaonae, basi atakuwa na shime ya kuyakimbilia matendo mema, na kujiepusha na mabaya, na maneno mazuri yaliyoje ya mshairi Zuhayri:

Mtu akiwa na tabia ya aina yoyote * hata kama ataificha, basi watu wataijua”

 Pia imekuja katika hadithi za Mtume (Rehma na amani zimshukie juu yake) zenye kuhimiza kufanya kazi kama itakiwavyo na kuimarisha kwa ajili ya kufikia kilicho bora na kizuri. Kwa mfano katika upande wa kuabudu kupitia ibada ya sala ambayo ninguzo kati ya mja na Mola wake, inatakiwa imamu wao awe mwenye ujuzi kuliko wote na awe anaisoma Kurani Tukufu vizuri, pia awe anaisoma kwa kuizingatia, ili ajumuike na wale waliobashiriwa na Mtume (Rehma na amani zimshukie juu yake) kuwa atakuwapo pamoja na malaika wakarimu. Na vilevile kwa asimamiaye masuala ya maiti, Mtume (Rehma na amani zimshukie juu yake) anasema: “ Mmoja wenu akimveka sanda maiti basin a amvike vizuri” (Imepokewa na Muslim).

Kutoka kwa A`swim Bin Kulayb Al jaramiy amesema: Baba yangu Kulayb amenihadithia kwamba yeye amehudhuria jeneza pamoja na baba yake alipokuwepo Mtume na mimi kipindi hicho ni mdogo mwenye akili na ufahamu, wakamaliza kusalia jeneza wakaenda makaburini walipomlaza, akasema, Mtume (Rehma na amani zimshukie juu yake) akawa anasema “uwekeni vizuri mwanandani huu”. Mpaka watu kakadhania kuwa ni sunna, nikawageukia, akasema: “ Ama huu haumfai maiti na wala haumdhuru, isipokuwa Mwenyezi Mungu hupenda kwa mtenda kazi akifanya kazi basi aifanye vizuri.” (Imepokewa na Bayhaqiy).

Kazi yoyote aitendayo mwanadamu ni lazima aifanye vile itakiwavyo, amchunge Mwenyezi Mungu katika kazi hiyo, kwani Yeye Mwenyezi Mungu humuona mja huyo na kilichomo ndani ya moyo wake na atawahesabu juu ya matendo yao makubwa au madogo, mengi au machache.

Ama kwa wale ambao hawafanyi itakiwavyo kazi zao na wala hawamchungi Mwenyezi Mungu, hupata madhambi mengi kwa kadiri ya madhara atakayoyasababisha ya kupoteza mali na nguvu. Mfanya kazi ambaye hatimizi wajibu wake na huzembea na wala hafanyi kazi kama alivyoagizwa na akatosheka kujiridhisha yeye mwenyewe na akawa anapokea mshahara, huyu huwa anapokea mshahara wa haramu na watu watakwenda kudai madai yao siku ya kiama. Na yeyote ambae hii ndio sifa yake basi aelewe kuwa anabeba jukumu la kutokuendelea kwa umma na kuonekana kuwa upo nyumba kimaendeleo. Hatutoacha kumshtakia mbele ya Mwenyezi Mungu. Sayidna Omar (Mwenyezi Mungu amwie radhi) anasema: “namshtakia Mwenyezi Mungu kutokana na udhaifu wa kiongozi na ukhaini wa mwenye nguvu.”

Hakika uisilamu umepiga vita aina zote za kukata tama na uvivu ambao hausaidii kitu katika kujenga na kuimarisha. Na ukaifanya sifa ya uvivu kuwa ni sifa chafu, Mwenyezi Mungu amewakashifu wavivu kwenye kitabu chake kitukufu na kusema kuwa ni sifa za wanafiki, akasema {wala hawaji kwenye Sala ila kwa uvivu, wala hawatoi michango ila nao wamechukia} (Atawba. 54).

Uvivu ni njia mbaya na ni maafa makubwa yenye kuangamiza yenye kuharibu taifa na raia zake na pia hupelekea kutoendelea na kuonekana taifa lililo nyuma kimaendeleo. Nao ni ugonjwa hatari, mtu akiwa nao basi anaweza hata kupoteza utu wake. Imamu Raghib amesema: “ajiewekae bila kazi hujivua ubinaadamu na kujiweka kuwa mnyama, na hufikia pia kuwa kama maiti”.

Kwa ajili hiyo Mtume (Rehma na amani zimshukie juu yake) akajikinga kwa Mwenyezi Mungu kutokana na uvivu na unyongonyevu, imepokewa kutoka kwa Anas bin Malik (rehma na amani zimshukia juu yake) amesema: Mtume (Rehma na amani zimshukie juu yake) alikuwa akisema “Ewe Mola angu, hakika mimi ninajilinda kwako kutokana na kushindwa, uvivu, woga, ukongwe, ubakhili. Na ninajikinga kwako na adhabu za kaburi na fitina za uhai na umauti.” (Imepokewa na Muslim).

Na Mtume (Rehma na amani zimshukie juu yake) amelinganisha kati ya uvivu na ukongwe kwa sababu kila moja katika hivi viwili humfanya mtu kuwa mzito wa kutimiza wajibu aliotakiwa autimize.

Uvivu ni maafa yatokayo moyoni, na kizuizi chenye kuzuia kutimiza wajibu, hudhoofisha utashi, hupelekea kwenye ufakiri, na ni vimelea vyenye kuua, maradhi yenye kuangamiza, hudhoofisha ukuaji wa taifa na watu wake, na huzuia watu wasifanye kazi kwa bidii na kuyatafuta manufaa.

Uisilamu umeutia dosari uvivu na kutahadharisha kutokuwa nao, kwani una kuzembea katika mambo yasiyopasa kuzembewa, na kupelekea kujiweka mbali na

yaliyo muhimu na kuhisi kama kwamba ni sumu au kitu cha kuchukiza Mwenyezi Mungu atuepushe nao. Na –uvivu- humfanya mtu achukie mazuri kutokana na udhaifu wake wa kufuatilia, na humfanya aache yaliyo wajibu, kweli ni maafa yasiyoleta mafanikio, humsambaratisha kila aliye nao, na humfanya mvivu kuwa mwenye kutegemea wengine, asiye na uwezo wa kuchukua jukumu kama mtu kamili. Na hatari yake huenea kwa mmoja moja na hata kwa jamii nzima. Imamu Ali (Mwenyezi Mungu amwie radhi) anasema: Kuzembea ni ufunguo wa kukatisha tamaa, ulegevu na uvivu huleta maafa, na huzalisha maangamizo, asiyetafuta huwa hapati na pia hupelekea katika maovu.

 Uvivu si katika mambo yatakiwayo katika uisilamu na wala hauna thamani, kwani uisilamu hufukuzia mema na kuimarisha ulimwengu, ama wavivu wao hubomoa ustaarabu na huharakisha kubomoa aina zote nyengine za ustaarabu.

 Haya ni miongoni mwa mambo ambayo uisilamu umeyapiga vita, na ambayo katu hayajengi na kuimarisha ulimwengu na huleta ufisadi katika ardhi na kuiharibu nayo ni tabia yenye kudhalilisha iwapo atakuwa nayo mwanadamu. Tabia hii huwa hawawi nayo isipokuwa wanafiki pekee ambao Mwenyezi Mungu amesema. {Na wanajitahidi kuleta uharibifu katika ardhi. Na Mwenyezi Mungu hawapendi waharibifu} (Al maida 64). Na anasema {wala msiasi katika nchi mkafanya uharibifu} (Al baqara. 60).

 Ufisadi upo wa aina nyingi, na ulio mbaya zaidi ni ule unaotumia jina la dini, umma umefikwa na mitihani kwa sababu ya ufisadi hali ya kuwa dini haihusiki kabisa. Huuwa, hujihalalishia mali na kuvunja heshima kwa jina la dini. Watu hawa Mwenyezi Mungu amewakashifu ndani ya kitabu chake akasema {Na katika watu yupo yule ambaye maneno yake kwa maisha ya kidunia hukufurahisha; naye humshuhudisha Mwenyezi Mungu kwa yaliyomo moyoni mwake, na hali yeye ndiye mkubwa wa ukhasimu 205. Na anapo tawala hufanya juhudi katika nchi kwa kufisidi humo na kuteketeza mimea na viumbe. Na Mwenyezi Mungu hapendi ufisadi. 206. Na akiambiwa: Mwogope Mwenyezi Mungu, hupandwa na mori wa kutenda madhambi. Basi huyo inamtosha Jahannam. Paovu mno hapo kwa mapumziko.} (Al baqara 204-206).

 Ufisadi kwanamna zake zote huyumbisha ukuaji na maendeleo ya taifa, na hueneza mabaya na kupelekea kutojali majukumu. Kwa ajili hiyo, hakuna budi kupinga ufisadi na wafanyao ufisadi. Kuupinga ufisadi ni kwa manufaa ya jamii nzima. Na kuzembea bila ya kuupinga ni maangamizo kwa jamii nzima. Imepokewa kutoka kwa Nuuman Bin Bashir (Mwenyezi Mungu awawie radhi), kwamba Mtume (Rehma na amani zimshukie juu yake) alikuwa akisema: “Mfano wa asimamiaye mipaka ya Mwenyezi Mungu na aliyeivuka ni mfano wa watu waliojazana kwenye marikebu, wengine wakawa wapo juu na wengine chini, wale waliopo chini wakiwa wanataka maji huwafuata wale waliopo juu, kisha huwaambia lau kama sisi tungelichukua fungu letu na wala tusingelikukereni mliopo juu. Iwapo –wa juu- wangeliwaacha na kile watakacho basi wangelizama wote na wangeliwapa watakacho basi wangeliokoka wote pamoja.” (Imepokewa na Bukhari).

Hakuna budi kusaidiana, kuwa pamoja na kushikamana kati ya waisilamu ili imani ipatikane pamoja na undugu wa kiisilamu.

Kuisafisha ardhi na wafanyao ufisadi , na kulinda njia na taasisi ni katika mambo mema na mazuri. Mwenyezi Mungu huwakinga wafanyao ufisadi kwa kuwepo watu wema, amesema {Basi mbona hawakuwamo katika watu wa kabla yenu wenye vyeo na wasaa wanao kataza uharibifu katika nchi, isipo kuwa wachache tu, ambao ndio tulio waokoa? Na walio dhulumu walifuata starehe zao, na wakawa ni wakosefu} (Hud. 116). Kwani ufisadi ni ubomoaji wa jamii na hakuna njia ya kujiokoa nao isipokuwa kuuzuia.

Na umma wa kiisilamu kwa fadhila zake Mwenyezi Mungu una kheri nyingi kutoka kwa Mwenyezi Mungu, Kuna bahari, maziwa, mito mikubwa, ndani ya ardhi muna madini yanayoitajika katika ulimwengu wetu wa kisasa, pia unamiliki hazina kubwa ya mafuta ulimwenguni, ukizidisha thamanikubwa ya akili na fikira na watendaji kazi. Kwa ajili hiyo umma hauna budi kuweka vitega uchumi vilivyo bora, na pia kutumia wakati katika yenye kuleta manufaa kwa watu, na kwa njia ya kuinua ustaarabu na maendeleo ya kielimu.

Umma wetu ni wa kazi na si wa kupiga uvivu, umma wa kujenga si wa kubomoa na kuharibu, umma wenye ustaarabu, na kutoendelea si sifa isifikayo katu kwa umma huu, ni juu ya kila muisilamu mwenye kuipenda dini yake na kujifaharishia nayo atende kwa ajili ya kuiinua dini yake na kuliinua taifa lake.