Habari Muhimu Zilizotufikia

Mfano mzuri wa kugawanya mali ya zaka

Hapana shaka kuwa iwapo zaka itagaiwa kama itakiwavyo kisheria basi itaziba pengo  kubwa la mahitajio ya mafakiri na wenye shida sana na masilahi ya taifa zima. Pindi nafsi za matajiri na  wenye uwezo wakifanya  ukarimu na kutenda wajibu wao wa kuwalisha wenye njaa, kuwavesha wasio na nguo, kuwatibu wagonjwa, kuwasaidia wenye kuhitaji na kutoa mchango wa kuboresha na kudumisha kwa  taifa basi ni lazima nchi ibadilike. Na hapatakuwa na raia ambaye atakuwa anahitajia na kuomba, imamu Ali (mwenyezi Mungu amwie radhi) anasema: “Hakika ya Mwenyezi Mungu Mtukufu amegawa chakula cha masikini katika mali za matajiri, na katu masikini hatokuwa na njaa isipokuwa tajiri atakuwa ameshiba, na akipatikana masikini mwenye njaa, tambua kuwa pana tajiri dhalimu na hakutoa haki ya Mwenyezi Mungu katika mali yake, na hakutekeleza wajibu wake kwa upande wa jamii yake.”

Na iwapo (tajiri) ataekeza vitega uchumi kwa njia sahihi kwa ajili ya masilahi ya taifa lake jambo hili litapelekea  kuinuka kwa taifa letu zuri kama itakiwavyo. Bali pia huenda manufaa yakaenea katika nchi nyengine nyingi za kimasikiniambazo nasi tunahitajika kuzisaidia kwa mfano wa nchi za mto wa Nile ambazo inatubidi kuwa na mawasiliano nazo na kusaidiana kielimu, kitamaduni, kimanufaa na kiutu kwa kiwango cha kiserikali na cha kiraia na kwa taasisi zake za kitaifa ambazo tunaweza kufanya vitega uchumi vikubwa na imara katika nchi hizi na nyenginezo katika nchi za Afrika zilizo na umasikini, kama ni mojawapo ya mbinu na himaya ya usalama wa raia wetu. Na kwa jambo hili kuna mifano mingi inyoshukuriwa kwa upande wa taasisi za kiraia.

Zaka ni haki ya lazima katika mali

Nasisitiza juu ya ukweli, na wa kwanza ni: hakika ya zaka ni hali ya lazima katika mali na ni nguzo kuu kati ya nguzo za kiisilamu mfano wa sala na funga bila ya kutafautiana, na Sayidna Abdallah Ibn Abbas (Mwenyezi Mungu awawie radhi) amesema: “Vitu vitatu ndani ya kurani tukufu vimeteremshwa kwa kuambatanishwa sambamba na vitu vitatu (vyengine) kimoja wapo hakikubaliwi bila ya chengine, navyo neno lake Mwenyezi Mungu “Mtiini Mwenyezi Mungu na Mtiini Mtume wake.” Na neno lake, “Na Simamisheni sala na toeni zaka” mwenye kuacha kutoa zaka pamoja na kuwa anajua kama ni lazima basis ala yake haitomnufaisha kitu mbele ya Mwenyezi Mungu. Na neno lake, “na unishukuru mimi na wazazi wako wawili na kwangu ni marejeo.” Asiyewashukuru wazazi wake wawili kwa wema wao na matendo mazuri yao basi pia hatomshukuru Mwenyezi Mungu. Mwenyezi Mungu anasema kuhusu wanaoweka hazina za mali na kujizuia na utoaji wa zaka {Na wanao kusanya dhahabu na fedha, wala hawazitumii katika Njia yaMwenyezi Mungu, wabashirie khabari ya adhabu iliyo chungu. 35. Siku zitapo tiwa moto katika Moto wa Jahannamu, nakwazo vikachomwa vipaji vya nyuso zao na mbavu zao namigongo yao, wakaambiwa: Haya ndiyo mlio jilimbikia nafsi zenu, basi onjeni mliyo kuwamkilimbika. }

Jambo la pili: hakika uisilamu umetoa wito wa kutoa sadaka kwa wingi, Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema     { Mfano wa wanao tumia mali zao katika Njia yaMwenyezi Mungu ni kama mfano wa punje moja iliyochipuza mashuke saba. Katika kila shuke zimo punjemia. Na Mwenyezi Mungu humzidishia amtakaye, naMwenyezi Mungu ni Mwenye wasaa na Mwenye kujua.} ( Surat Albaqarah.Aya,261). Na Mtume (rehma na amani zimshukie juu yake anasema) “ mali haipungui kwa kutoa sadaka.” Na anasema: “sadaka bora ni ile uitaoyo hali ya kuwa ni mzima kabisa, unataraji utajiri na kuogopa umasikini, usiicheleweshe hadi pale roho inafikia kooni kasha ndio unasema, Fulani apewe hiki na Fulani hiki na ilikuwa kwa Fulani (hiki) na ilikuwa kwa Fulani (hiki).” Na pia anaendelea kusema: “hakuna siku isipokuwa malaika wawili huita na mmoja wao husema “ewe Mola mpe kila atoe (mpe) ziada, ewe Mola mpe kila ajizuiaye uharibifu.”  Na anasema  Mwenyezi Mungu Mtukufu:{  Angalieni! Nyinyi mnaitwa mtumie katika njia ya Mwenyezi Mungu, na wapo katika nyinyi wanao fanya ubakhili. Na anaye fanya ubakhili basi anajifanyia ubakhili mwenyewe. Na Mwenyezi Mungu si mhitaji, na nyinyi ndio wahitaji. Na mkigeuka atawaleta watu wengine badala yenu, nao hawatakuwa kama nyinyi}. ( Surat Mhammad,Aya 38)  .

Huondosha na kutibu mwanya:

   Hapana shaka kuwa mwanya  utakuwa ima katika vyombo (taasisi)  vyenye kutoa zaka au vyenye kupokea zaka au vyombo vyenye kuunganisha na sawa iwe ni mtu, jumuiya au taasisi.

Mwanya unaopatikana kupitia vyombo vitoavyo zaka itakuwa ima kwa kutotoa hiyo zaka kabisa, au kwa kuipunja au itakuwa inatolewa lakini si kwa umakini kwa wahusika wake.

Hivyo basi, ni wajibu kuzingatia katika hutuba za dini juu ya ulazima wa kutoa zaka na umuhimu wake na madhambi makubwa ayapatayo mwenye kuzuia kutoa zaka mbele ya Mwenyezi Mungu, pamoja na kusisitiza ya kuwa tajiri hatoepukana na dhima yake kwa kuitoa mali yake kiholela. Na baadhi ya wasomi wa elimu ya sheria wameona ya kuwa iwapo tajiri amempa mali yake kwa anayedhania kuwa ni masikini kasha akaja kuelewa kuwa si masikini basi itamlazimu kutoa tena zaka. Ni wajibu wake ahakikishe kuwa anatoa kwa mujibu wa sheria na kwa amana na kwa uchunguzi na kwa vyombo vya kisheria ambavyo hupewa zaka ili dhima yake iondoke mbele ya Mwenyezi Mungu Mtukufu, na ili zaka yake ilete matunda mazuri ambayo yanapatikana kwa utoaji wa zaka.

Na mwanya upatikanao kwa upande wa mpokeaji, unakuja kutokana na udhaifu wa ugawaji kwa baadhi ya wenye nia mbaya za kutaka kujilimbikizia mali kwa njia yoyote hata kama ni kwa kulaghai. Ni wajibu wetu kuwakumbusha muongozo sahihi wa kiisilamu na utu wa kibinaadamu ambao unakataza kwa mwenye uwezo  kulaghaia na kujidhalilisha. Mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) anasema “haifai kuomba isipokuwa kwa Yule mwenye ufakiri uliopindukia mipaka, au mwenye madeni makubwa, au mwenye damu ya maumivu ”.  Na anasema; “Mwombaji ni kama pambo ambalo mtu hujipambia usoni mwake, akitaka huliacha usoni mwake na akitaka huliondoa.” Na ima Ali (radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) anasema;

Ni afadhali kubeba kima cha jabali * kuliko kufadhiliwa na watu

Watu hunambia kazi ni aibu * nami huwambia “aibu ni kuomba watu”

Na mtume wetu (rehma na amani zimshukie juu yake) anasema “ katika mambo ambayo watu waliyapata kutokokana na maneno ya utume ya mwanzoni ni kuwa, usipokuwa na haya basa fanya utakacho.”

Lazima tuhakikishe ya kuwa uisilamu umekataza kuomba pasi na sababu ya msingi, na mtu mwenye heshima hawezi kuishusha nafsi yake kwa kuomba, na mkono wa juu (utaoa) wa juu ni bora kuliko wa chini (usiotoa). Pamoja na kuhakikisha umuhimu wa kufanya kazi na thamani yake na msisitizo wa uisilamu juu ya kazi. Na kuweka wazi ya kuwa anayekwenda mbio kwa ajili ya wajane na masikini ni sawa na apiganiaye jihadi katika njia ya Mwenyezi Mungu, na mbora wa watu ni Yule alaye kwa mkono wake na si kwa kuomba kwa wengine.

Ama kwa upande wa mwanya wa tatu:  ni ukusanyaji na ugawaji, pamoja na imani yetu kwa baadhi ya taasisi za kijamii kuwa zinapunguza mzigo mkubwa kwa mafakiri na wasi na uwezo sawa kwa upande wa kuwapa mahitajio kwa kupitia vitega uchumi na hasa kwa upande wa matibabu, isipokuwa nionavyo kuwa taasisi hizi zinahitaji yafuatayo:-

  1. View chini ya uangalizi wa vyombo vya kiserikali, na vyombo hivi viwe vinafutilia na kuchunguza ipasavyo, na kuwe na uwazi wa kutangaza uwezo wake, mahitajio yake na mafao yake pamoja na kuwaongoza katika utendaji wa kiidara kadiri wawezavyo.
  2. Kuwe na ramani ya wazi juu ya taasisi hizi, na upeo wake wa kijiografia na  utendaji wake, ili ijulikane mipaka yake na kikomo chake na isije ikatokezea kupatikana uzembe kwa baadhi ya sehemu pengine zingelikuwa zinahitaji msada mkubwa zaidi.
  3. Kuwe na idara ambayo itashughulikia taasisi hizi kwa mfano Wizara ya Ushirikiano wa jamii. Kuwe na kiunganishi chenye kuwaunganisha watoaji na wapokeaji na taasisi za kijamii kwa mwelekeo wake wa kijiografia au mwelekeo wa kihuduma, ili pia wahusika wajulikane na iepukane kutowafikia walengwa halisi wanaohitajia zaka.
  4. Malengo na madhumuni yawe wazi yajulikane kwa wote, au kila chombo au jumuiya ijulikane ina dhumuni gani iwapo ni kuwalisha wasio na uwezo au kuwatibu wagonjwa, kulipia madeni ya watu, nahyo haya ni miongoni mwa malengo wanayoyaendea mbio Wizara ya Wakfu ya Misri.

Mfano mzuri wa kugawanya mali ya zaka

Mokhtar-Gomaa-216x300

Hapana shaka kuwa iwapo zaka itagaiwa kama itakiwavyo kisheria basi itaziba pengo  kubwa la mahitajio ya mafakiri na wenye shida sana na masilahi ya taifa zima. Pindi nafsi za matajiri na  wenye uwezo wakifanya  ukarimu na kutenda wajibu wao wa kuwalisha wenye njaa, kuwavesha wasio na nguo, kuwatibu wagonjwa, kuwasaidia wenye kuhitaji na kutoa mchango wa kuboresha na kudumisha kwa  taifa basi ni lazima nchi ibadilike. Na hapatakuwa na raia ambaye atakuwa anahitajia na kuomba, imamu Ali (mwenyezi Mungu amwie radhi) anasema: “Hakika ya Mwenyezi Mungu Mtukufu amegawa chakula cha masikini katika mali za matajiri, na katu masikini hatokuwa na njaa isipokuwa tajiri atakuwa ameshiba, na akipatikana masikini mwenye njaa, tambua kuwa pana tajiri dhalimu na hakutoa haki ya Mwenyezi Mungu katika mali yake, na hakutekeleza wajibu wake kwa upande wa jamii yake.”

Na iwapo (tajiri) ataekeza vitega uchumi kwa njia sahihi kwa ajili ya masilahi ya taifa lake jambo hili litapelekea  kuinuka kwa taifa letu zuri kama itakiwavyo. Bali pia huenda manufaa yakaenea katika nchi nyengine nyingi za kimasikiniambazo nasi tunahitajika kuzisaidia kwa mfano wa nchi za mto wa Nile ambazo inatubidi kuwa na mawasiliano nazo na kusaidiana kielimu, kitamaduni, kimanufaa na kiutu kwa kiwango cha kiserikali na cha kiraia na kwa taasisi zake za kitaifa ambazo tunaweza kufanya vitega uchumi vikubwa na imara katika nchi hizi na nyenginezo katika nchi za Afrika zilizo na umasikini, kama ni mojawapo ya mbinu na himaya ya usalama wa raia wetu. Na kwa jambo hili kuna mifano mingi inyoshukuriwa kwa upande wa taasisi za kiraia.

Zaka ni haki ya lazima katika mali

Nasisitiza juu ya ukweli, na wa kwanza ni: hakika ya zaka ni hali ya lazima katika mali na ni nguzo kuu kati ya nguzo za kiisilamu mfano wa sala na funga bila ya kutafautiana, na Sayidna Abdallah Ibn Abbas (Mwenyezi Mungu awawie radhi) amesema: “Vitu vitatu ndani ya kurani tukufu vimeteremshwa kwa kuambatanishwa sambamba na vitu vitatu (vyengine) kimoja wapo hakikubaliwi bila ya chengine, navyo neno lake Mwenyezi Mungu “Mtiini Mwenyezi Mungu na Mtiini Mtume wake.” Na neno lake, “Na Simamisheni sala na toeni zaka” mwenye kuacha kutoa zaka pamoja na kuwa anajua kama ni lazima basis ala yake haitomnufaisha kitu mbele ya Mwenyezi Mungu. Na neno lake, “na unishukuru mimi na wazazi wako wawili na kwangu ni marejeo.” Asiyewashukuru wazazi wake wawili kwa wema wao na matendo mazuri yao basi pia hatomshukuru Mwenyezi Mungu. Mwenyezi Mungu anasema kuhusu wanaoweka hazina za mali na kujizuia na utoaji wa zaka {Na wanao kusanya dhahabu na fedha, wala hawazitumii katika Njia yaMwenyezi Mungu, wabashirie khabari ya adhabu iliyo chungu. 35. Siku zitapo tiwa moto katika Moto wa Jahannamu, nakwazo vikachomwa vipaji vya nyuso zao na mbavu zao namigongo yao, wakaambiwa: Haya ndiyo mlio jilimbikia nafsi zenu, basi onjeni mliyo kuwamkilimbika. }

Jambo la pili: hakika uisilamu umetoa wito wa kutoa sadaka kwa wingi, Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema     { Mfano wa wanao tumia mali zao katika Njia yaMwenyezi Mungu ni kama mfano wa punje moja iliyochipuza mashuke saba. Katika kila shuke zimo punjemia. Na Mwenyezi Mungu humzidishia amtakaye, naMwenyezi Mungu ni Mwenye wasaa na Mwenye kujua.} ( Surat Albaqarah.Aya,261). Na Mtume (rehma na amani zimshukie juu yake anasema) “ mali haipungui kwa kutoa sadaka.” Na anasema: “sadaka bora ni ile uitaoyo hali ya kuwa ni mzima kabisa, unataraji utajiri na kuogopa umasikini, usiicheleweshe hadi pale roho inafikia kooni kasha ndio unasema, Fulani apewe hiki na Fulani hiki na ilikuwa kwa Fulani (hiki) na ilikuwa kwa Fulani (hiki).” Na pia anaendelea kusema: “hakuna siku isipokuwa malaika wawili huita na mmoja wao husema “ewe Mola mpe kila atoe (mpe) ziada, ewe Mola mpe kila ajizuiaye uharibifu.”  Na anasema  Mwenyezi Mungu Mtukufu:{  Angalieni! Nyinyi mnaitwa mtumie katika njia ya Mwenyezi Mungu, na wapo katika nyinyi wanao fanya ubakhili. Na anaye fanya ubakhili basi anajifanyia ubakhili mwenyewe. Na Mwenyezi Mungu si mhitaji, na nyinyi ndio wahitaji. Na mkigeuka atawaleta watu wengine badala yenu, nao hawatakuwa kama nyinyi}. ( Surat Mhammad,Aya 38)  .

Huondosha na kutibu mwanya:

   Hapana shaka kuwa mwanya  utakuwa ima katika vyombo (taasisi)  vyenye kutoa zaka au vyenye kupokea zaka au vyombo vyenye kuunganisha na sawa iwe ni mtu, jumuiya au taasisi.

Mwanya unaopatikana kupitia vyombo vitoavyo zaka itakuwa ima kwa kutotoa hiyo zaka kabisa, au kwa kuipunja au itakuwa inatolewa lakini si kwa umakini kwa wahusika wake.

Hivyo basi, ni wajibu kuzingatia katika hutuba za dini juu ya ulazima wa kutoa zaka na umuhimu wake na madhambi makubwa ayapatayo mwenye kuzuia kutoa zaka mbele ya Mwenyezi Mungu, pamoja na kusisitiza ya kuwa tajiri hatoepukana na dhima yake kwa kuitoa mali yake kiholela. Na baadhi ya wasomi wa elimu ya sheria wameona ya kuwa iwapo tajiri amempa mali yake kwa anayedhania kuwa ni masikini kasha akaja kuelewa kuwa si masikini basi itamlazimu kutoa tena zaka. Ni wajibu wake ahakikishe kuwa anatoa kwa mujibu wa sheria na kwa amana na kwa uchunguzi na kwa vyombo vya kisheria ambavyo hupewa zaka ili dhima yake iondoke mbele ya Mwenyezi Mungu Mtukufu, na ili zaka yake ilete matunda mazuri ambayo yanapatikana kwa utoaji wa zaka.

Na mwanya upatikanao kwa upande wa mpokeaji, unakuja kutokana na udhaifu wa ugawaji kwa baadhi ya wenye nia mbaya za kutaka kujilimbikizia mali kwa njia yoyote hata kama ni kwa kulaghai. Ni wajibu wetu kuwakumbusha muongozo sahihi wa kiisilamu na utu wa kibinaadamu ambao unakataza kwa mwenye uwezo  kulaghaia na kujidhalilisha. Mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) anasema “haifai kuomba isipokuwa kwa Yule mwenye ufakiri uliopindukia mipaka, au mwenye madeni makubwa, au mwenye damu ya maumivu ”.  Na anasema; “Mwombaji ni kama pambo ambalo mtu hujipambia usoni mwake, akitaka huliacha usoni mwake na akitaka huliondoa.” Na ima Ali (radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) anasema;

Ni afadhali kubeba kima cha jabali * kuliko kufadhiliwa na watu

Watu hunambia kazi ni aibu * nami huwambia “aibu ni kuomba watu”

Na mtume wetu (rehma na amani zimshukie juu yake) anasema “ katika mambo ambayo watu waliyapata kutokokana na maneno ya utume ya mwanzoni ni kuwa, usipokuwa na haya basa fanya utakacho.”

Lazima tuhakikishe ya kuwa uisilamu umekataza kuomba pasi na sababu ya msingi, na mtu mwenye heshima hawezi kuishusha nafsi yake kwa kuomba, na mkono wa juu (utaoa) wa juu ni bora kuliko wa chini (usiotoa). Pamoja na kuhakikisha umuhimu wa kufanya kazi na thamani yake na msisitizo wa uisilamu juu ya kazi. Na kuweka wazi ya kuwa anayekwenda mbio kwa ajili ya wajane na masikini ni sawa na apiganiaye jihadi katika njia ya Mwenyezi Mungu, na mbora wa watu ni Yule alaye kwa mkono wake na si kwa kuomba kwa wengine.

Ama kwa upande wa mwanya wa tatu:  ni ukusanyaji na ugawaji, pamoja na imani yetu kwa baadhi ya taasisi za kijamii kuwa zinapunguza mzigo mkubwa kwa mafakiri na wasi na uwezo sawa kwa upande wa kuwapa mahitajio kwa kupitia vitega uchumi na hasa kwa upande wa matibabu, isipokuwa nionavyo kuwa taasisi hizi zinahitaji yafuatayo:-

  1. View chini ya uangalizi wa vyombo vya kiserikali, na vyombo hivi viwe vinafutilia na kuchunguza ipasavyo, na kuwe na uwazi wa kutangaza uwezo wake, mahitajio yake na mafao yake pamoja na kuwaongoza katika utendaji wa kiidara kadiri wawezavyo.
  2. Kuwe na ramani ya wazi juu ya taasisi hizi, na upeo wake wa kijiografia na  utendaji wake, ili ijulikane mipaka yake na kikomo chake na isije ikatokezea kupatikana uzembe kwa baadhi ya sehemu pengine zingelikuwa zinahitaji msada mkubwa zaidi.
  3. Kuwe na idara ambayo itashughulikia taasisi hizi kwa mfano Wizara ya Ushirikiano wa jamii. Kuwe na kiunganishi chenye kuwaunganisha watoaji na wapokeaji na taasisi za kijamii kwa mwelekeo wake wa kijiografia au mwelekeo wa kihuduma, ili pia wahusika wajulikane na iepukane kutowafikia walengwa halisi wanaohitajia zaka.
  4. Malengo na madhumuni yawe wazi yajulikane kwa wote, au kila chombo au jumuiya ijulikane ina dhumuni gani iwapo ni kuwalisha wasio na uwezo au kuwatibu wagonjwa, kulipia madeni ya watu, nahyo haya ni miongoni mwa malengo wanayoyaendea mbio Wizara ya Wakfu ya Misri.

Haki ya mwanamke katika kurithi na maisha mazuri

Mokhtar-300x198

Kadhia ya urithi ni moja kati ya kadhia kubwa sana amabazo mtume wetu (rehma na amani zimshukie juu yake) ameisisitiza katika hotuba yake ya kuagana aliposema: “hakika Mwenyezi mungu amempa kila mweye haki amempa haki yake, tambueni kuwa hakuna wasia kwa anaerithi.” (Ibn Majah). Naye Mwenyezi Mungu ameweka wazi mafungu ya wanaorithi na suala hili hakumuachia yeyote katika viumbe vyake, akasema {11. Mwenyezi Mungu anakuusieni juu ya watoto wenu:Fungu la mwanamume ni kama fungu la wanawake wawili.Na ikiwa wanawake zaidi ya wawili, basi watapata thuluthi mbili za alichokiacha maiti. Lakini akiwa mtoto mwanamke ni mmoja, basi fungu lake ni nusu. Na wazazi wake wawili, kila mmoja wao apate sudusi ya alichokiacha, ikiwa anaye  mtoto. Akiwa hana mtoto, na wazazi wake wawili wamekuwa ndio warithi wake, basi mama yake atapata thuluthi moja. Na akiwa anao ndugu, basi mama yake atapata sudusi. Haya ni baada ya kutolewa alicho usia au kulipa deni. Baba zenu na watoto wenu, nyinyi  hamjui ni nani baina yao aliye karibia zaidi kwenu kwa manufaa. Hiyo ni Sharia iliyotoka kwa Mwenyezi Mungu. Bila ya shaka Mwenyezi Munguni Mjuzi na Mwenye hikima.}.

Na haikuishia hapo kutaja mafungu tu, lakini pia kurani tukufu imetaja na adhabu kali mno kwa kila atakaefanya dhuluma katika haki hizi, akasema Mwenyezi Mungu mtukufu, {13. Hiyo ni mipaka ya Mwenyezi Mungu. Na anaye mt’ii Mwenyezi Mungu na Mtume wake, Yeye atamtia katika Pepo zipitazo mito kati yake, wadumu humo. Na huko ndiko kufuzu kukubwa.

  1. Na anaye muasi Mwenyezi Mungu na Mtume wake, na akaipindukia mipaka yake, (Mwenyezi Mungu) atamtia Motoni adumu humo, na atapata adhabu ya kudhalilisha.}. Na ikawakemea watu majahili kwa kule kula kwao mali za baadhi ya warithi bila ya haki, akasema {Sivyo hivyo! Bali nyinyi hamuwakirimu mayatima, 18. Wala hamhimizani kulisha masikini; 19. Na mnakula urithi kwa ulaji wa pupa, 20. Na mnapenda mali pendo la kupita kiasi. 21. Sivyo hivyo! Itakapo vunjwa ardhi vipande vipande, 22. Na akaja Mola wako Mlezi na Malaika safu safu, 23. Na ikaletwa Jahannamu siku hiyo, siku hiyo mtu atakumbuka! Lakini kukumbuka huko kutamfaa nini? 24. Atasema: Laiti ningeli jitangulizia kwa uhai wangu! 26. Wala hatafunga yeyote kama kufunga kwake. 25. Basi siku hiyo hataadhibu yeyote namna ya kuadhibu kwake.}. Na mtume wetu (rehma na amani zimshukie juu yake) anasema “mwenye kukata mirathi ambayo mwenyezi Mungu na Mtume wake wamefaradhisha, basi Mwenyezi Mungu atamkatia urithi wake peponi.”

Na inasimuliwa kuwa kuna mtu alimnyima mtoto wake wa kike mirathi, akangoja hadi muda wa kufariki (kwa mzazi wake) na kukutana na Mola wake, alipoingizwa sehemu ya kuoshwa (naye mtoto wa kike) akaingia, akawa anamwangalia na kusema: “ewe Mola wangu hakika unaelewa kuwa ameninyima baadhi ya neema za dunia name nakuomba umnyime neema za akhera.”

Kasha kitendo cha kuwanyima wanawake urithi huenda ikawa kinasababishwa na tabia ovu au tamaduni na mila zilizopitwa na wakati ambazo hazina asili yoyote katika sheria, na kama kwamba Yule anayemnyima mwengine na kumpa mwengine anadhani ya kuwa amefanya jambo la masilahi kwa anayestahiki na kwa siye stahiki kwa Mola wa viumbe vyote, muumbaji wa kila kitu na Mbora wa mahakimu, na kama kwamba (anayegawa mirathi kwa dhuluma) anasema ndani ya moyo wake: “mgao wa Mwenyezi Mungu haunipendezi” au “mimi nitagawa vizuri zaidi kuliko hata Mwenyezi Mungu” –Mungu atuepushe mbali- kwani angelikuwa ni muumini wa kweli na kuamini kuwa mgao wa mwenyezi Mungu ni bora na wa haki basi mtu huyu asingelifadhilisha mwengine na kumuacha mwengine.

Ama kuhusu mwanamke kwa ujumla sawa awe ni dada,mke, mtoto wa kike au yeyote, ieleweke kuwa dini yetu imekataza kuwadhulumu na kupunja haki zao, bali ikasema kuwa uadilifu kwao na kwa watoto wa kiume ni njia nzuri ya kupata radhi za Mwenyezi Mungu na kupata pepo yake, mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) anasema: “Yeyote atakaekuwa na mwanamke na akawa hajamzika akiwa haina wla hakumdhulumu ْna wala mzazi wake hakumpendelea zaidi ya mwengine (kamfanyia usawa) basi Mwenyezi Mungu atamuingiza peponi.” Na katika hadithi hii kuna maana kubwa na ufasaha wa hali ya juu kabisa kwani mtume amesema “yeyote” ambayo inamaanisha mjumuiko na pia akasema “mwanamke” na wala hakusema  “mtoto wa kike” kwa sababu mwanamke inakusanya jinsia ya kike sawa awe mtoto, dada,mtoto wa kike  n.k.

Na mtume (Rehma na amani zimshukie juu yake) ameusia kuwakirimu na kuwatendea wema wanawake katika nyanya zote, kwani katika hadithi kudisiy ambayo imepokewa na mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) kutoka kwa Mola mtukufu anasema: “Niridhisheni kupitia madhaifu wawili, mwanamke na yatima.” Na mtume (rehma na amani zimshukie juu yake anasema: “mwenye kuwa na watoto wa kike watatu, akawa na subira kwao, akawalisha, na kuwavisha kwa kipato chake, basi hao watakuwa kwake ni kinga ya moto siku ya kiama.” Na katika mapokezi mengine, mwenye kuwa na watoto wakike wawili au ndugu wa kike wawili. Na katika mapokezi mengine pia inasisitiza hata kama atakuwa na mtoto wa kike mmoja tu akamfundisha na kumpa malezi mema atakuwa kwake ni kinga ya moto siku ya kiama. Na alipokuwa mzee mmoja amekaa pamoja na mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) akaja mtoto wake wa kiume,akamchukua na kumbusu na kumuweka mapajani mwake, kasha baadae akaja mtoto wake wa kike akamchukua na kumuweka ubavuni mwake, mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) akasema: “ unaonaje lau kama ungeliwafanyia uadilifu”. Hapa anakusudia kama ulivyomuweka mtoto wa kiume mapajani ilibidi pia ufanye hivyo hivyo kwa mtoto wa kike kwa kumuweka kwenye paja jengine.

Ingawa kwa wakati tulionao tunaona aina tafauti za utenganishaji usiohitajika, ndani ya nyumba moja ya familia kwa baadhi ya watu, mtoto wa kiume huwa ni bora kuliko  wa kike, na katika sekta ya elimu hushughulikiwa zaidi wavulana kuliko wasichana, kwenye mirathi –ambayo tunatoa tolea lake- ima atakuwa hapewi kabisa au atapewa lakini kwa kuridhisha tu (na si kama haki yake), nalo ni jambo lisilokubalika hata kidogo hiyo ni aina ya kumkandamiza na kutumia mabavu au unyanyasaji. Ita utakavyo isipokuwa kinachohitajika ni mirathi ya haki kwa ajili ya kumfuata sheria ya uadilifu wa Mwenyezi Mungu na kwa ugawaji kama ambavyo sheria, haki, uadilifu inavyotaka.

Fadhila za masahaba (radhi za Mwenyezi Mungu ziwashukie)
na mifano ya historia yao njema
16 Jamad Akhar 1437H. sawa na 25/3/2016

awkaf-

Kwanza: vipengele

  1. Nafasi za masahaba na kupanda vyeo vyao.
  2. Fadhila za masahaba ndani ya Qurani Tukufu.
  3. Kuwapenda masahaba ni katika imani.
  4. Mahimizo ya kuwaiga masahaba watukufu.
  5. Makatazo ya kuwatusi au kuwasema vibaya.
  6. Mifano katika historia yao.

Pili: dalili

Ndani ya Qurani Tukufu

  1. Mwenyezi Mungu anasema { Muhammad ni Mtume wa Mwenyezi Mungu. Na walio pamoja naye wana nguvu mbele ya makafiri, na wana hurumiana wao kwa wao. Utawaona wakiinama na kusujudu wakitafuta fadhila na radhi za Mwenyezi Mungu. Alama zao katika nyuso zao,  kwa athari ya kusujudu. Huu ndio mfano wao katikaTaurati. Na mfano wao katika Injili ni  kama mmea uliotoa chipukizi lake, kisha ukalitia nguvu, ukawa mnene, ukasimama sawa juu ya ubuwa wake, ukawafurahisha wakulima, ili kuwakasirisha kwa ajili yao makafiri. Mwenyezi Mungu amewaahidi walio amini na wakatenda mema katika wao msamaha na ujira mkubwa.}(Alfathi. 29)
  2. Mwenyezi Mungu anasema { Na wale walio tangulia, wa kwanza, katikaWahajiri na Ansari, na walio wafuata kwa wema,Mwenyezi Mungu ameridhika nao, na wao wameridhika naye; na amewaandalia Bustani zipitazo mito kati yake,wadumu humo milele. Huko ndiko kufuzu kukubwa.}(Atawba. 100).
  3. Mwenyezi Mungu anasema {Na wa mbele watakuwa mbele. 11. Hao ndio watakao karibishwa 12. Katika Bustani zenye neema. 14. Na wachache  katika  wa mwisho. 13. Fungu kubwa katika wa mwanzo, }(alwaqia. 10-14)
  4. Mwenyezi Mungu anasema { Basi wale walio muamini yeye, na wakamhishimu, na wakamsaidia, na wakaifuata nuru iliyo teremshwa pamoja naye – hao ndio wenye kufanikiwa.}(Alaaraf. 157).
  5. Mwenyezi Mungu anasema {Mwenyezi Mungu amekwisha pokea toba ya Nabii na Wahajiri na Ansari waliomfuata katika saa ya dhiki, pale baada ya kukaribia nyoyo za baadhi yao kugeuka. Basi akapokea toba yao, kwani hakika Yeye kwao wao ni Mpole na ni Mwenye kuwarehemu}(Atawaba.117)
  6. Mwenyezi Mungu anasema {Lakini Mtume na wale walio amini pamoja naye waliwania Jihadi kwa mali zao na nafsi zao. Hao ndio watakao pata kheri nyingi, na hao ndio wenye kufanikiwa.89. Mwenyezi Mungu amewatengenezea Bustani zipitazo mito kati yake, wadumu humo. Huko ndiko kufuzu kukubwa.}(Atawaba.88-89)
  7. Mwenyezi Mungu anasema { Kwa hakika Mwenyezi Mungu amewapa radhi Waumini walipo fungamana nawe chini ya mti, na alijua yaliyomo nyoyoni mwao. Basi akateremsha utulivu juu yao, na akawalipa kwa ushindi wa karibu.}(Alfathi.18)
  8. Mwenyezi Mungu anasema {Wapewe mafakiri Wahajiri walio tolewa majumbani mwao na mali yao kwa ajili ya kutafuta fadhila kutoka kwa Mwenyezi Mungu na radhi zake, na wanamsaidia Mwenyezi Mungu na Mtume wake. Hao ndio wa kweli. 9. Na walio na maskani zao na Imani yao kabla yao,wanawapenda walio hamia kwao, wala hawaoni choyo katika vifua vyao kwa walivyo pewa (Wahajiri), bali wanawapendelea kuliko nafsi zao, ingawa wao wenyewe ni wahitaji. Na mwenye kuepushwa uchoyo wa nafsi yake,basi hao ndio wenye kufanikiwa.} (Alhashri.8-9)

Ndani ya hadithi

  1. Kutoka kwa Abdala bin Masud (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) kutoka kwa Mtume (rehma na amani zimshukie) amesema: “bora ya watu ni waliopo katika wakati wangu, kisha wanaowafuatia, kisha wanaowafuatia, kisha watakuja watu shahada ya mmoja wao itatanguliwa na kiapo na kiapo chake kwa shahada yake.” (Muslim na Bukhari).
  2. Kutoka kwa Abi hurayra (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) amesema: amaesma Mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie): “ Msiwatusi masahaba zangu, msiwatusi masahaba zangu, naapa kwa yule ambaye nafsi yangu imo mikononi mwake lau kama mmoja wenu angelitoa dhahabu mfano wa jabali la Uhud basi asingelifikia kwa utoaji huo wala nusu yake.” (Bukhari na Muslim).
  3. Mtume (rehma na amani zimshukie) anasema: “Tahadharini, tahadharini kuhusu masahaba wangu. Tahadharini, tahadharini kuhusu masahaba wangu. Msiwavunjie heshima baada yangu, mwenye kuwapenda basi kwa mapenzi yangu nitampenda, na mwenye kuwachukia basi kwa chuki yangu nitamchukia, na mwenye kuwakera basi kwa hakika amenikera mimi, na anikeraye hakika huwa amemkera Mwenyezi Mungu, na amkeraye Mwenyezi Mungu pana wasiwasi wa kuchukuliwa.” (Ahmad).
  4. Kutoka kwa Abi Hurayra (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) amesema: amesema Mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie) nani kaamka hali ya kuwa amefunga? Abu Bakar akasema: “Mimi”. Akasema: “Ni nani kati yenu aliyeshindikiza jeneza?” Abu Bakar akasema: “Mimi” akasema: “Ni nani kati yenu aliyelisha masikini?” Abu Bakar akasema: “Mimi” akasema: “Ni nani kati yenu aliyetembelea mgonjwa?” Abu Bakar akasema: “ Mimi” Mtume (rehma na amani zimshukie) akasema mambo haya yakikusanyika kwa mtu basi ataingia peponi.” (Muslim).

Tatu: maudhui

Mwenyezi Mungu Mtukufu amemchagulia Mtume wake (rehma na amani zimshukie) watu wasafi, masahaba walio wema, waliomuamni na kumuunga mkono na kumnusuru, waliosoma na kupasi kutoka katika chuo cha Nabii Muhammad (rehma na amani zimshukie), waliolelewa katika mikono yake, waliokunywa kinywaji cha chemuchemu safi ambayo inatoa maji ya imani, wakawa watu wenye imani ya kweli, na wenye elimu kubwa, na ufahamu wa kina, na matendo mema zaidi. Waliibeba bendera ya dini katika ulimwengu wote, hawakuwa wakiogopa lawama kwa ajili ya Mwenyezi Mungu, kwa ajili hiyo, wakafanikiwa kupata radhi za Mwenyezi Mungu Mtukufu. Naye akawasifu ndani ya Qurani Tukufu kwa kusema { Na wale walio tangulia, wa kwanza, katika Wahajiri na Ansari, na walio wafuata kwa wema,Mwenyezi Mungu ameridhika nao, na wao wameridhikanaye; na amewaandalia Bustani zipitazo mito kati yake,wadumu humo milele. Huko ndiko kufuzu kukubwa.}(Atawbah. 100). Hao ndio masahaba wa Mtume (rehma na amani zimshukie) ambao Mwenyezi Mungu amewateua kwa Mtume wake wa mwisho.

   Kizazi kilichoweza kubadilisha mwenendo wa maisha, waliibeba nuru aliyokuja nayo bwana wetu, Mtume Muhammad (rehma na amani zimshukie) kwa ulimwengu wote. Na kadiri tutakavyojaribu kuwafukuzia basi hatutaweza, na inatosha kuelewa kuwa lau kama tutatoa sadaka ya dhahabu kila siku mfano wa jabali la Uhudi hatofikia mmoja wenu thamani ya kile walichokitoa masahaba wala nusu yake. Hivi ni kama alivyoashiria Mtume (rehma na amani zimshukie) aliposema… “Naapa kwa Yule ambaye nafsi yangu imo mikononi mwake lau kama mmoja wenu angelitoa dhahabu mfano wa jabali la Uhud basi asingelifikia kwa utoaji huo wala nusu yake.” (bukhari na Muslim). Na hii ni kwa sababu walihimili matatizo ya kueneza hii dini na kufikwa yaliyowafika, wakajitolea kinafsi zao, roho zao na mali zao katika njia ya kuinusuru dini ya Mwenyezi Mungu na kumnusuru Mtume wake (rehma na amani zimshukie), akasema Mwenyezi Mungu { Hakika Mwenyezi Mungu amenunua kwa Waumini nafsi zao na mali zao kwa kuwa wao watapata Pepo. Wanapigana katika Njia ya Mwenyezi Mungu – wanauwa na wanauwawa. Hii ni ahadi aliyo jilazimisha kwa Haki katika Taurati na Injili na Qur’ani. Na nani atimizae ahadi kuliko Mwenyezi Mungu? Basi furahini kwa biashara yenu mliyo fanya naye. Na huko ndiko kufuzu kukubwa,}(Atawbah.111).

Na iwapo ni katika haki zetu kwa Mtume (rehma na amani zimshukie) kuisoma historia yake na mwenendo wake na kufuata uongofu wake na kutenda kwa mujibu wa sheria yake, basi pia katika haki zetu kwa upande wa masahaba ni kuelewa ubora wao na nafasi zao na kusoma historia zao ili tuweze kufanana nao katika kuwa na maadili mazuri, katika kumtii na kumuabudu Mwenyezi Mungu Mola wa ulimwengu wote, na tuchukue mazingatio na mawaidha katika maish yao. Kwani wao wamechaguliwa na Mwenyezi Mungu ili wawe pamoja nae (rehma na amani zimshukie) na kueneza ujumbe baada ya kuondoka kwake, kwani wao ni watu bora katika umma huu kwa kuwa Mwenyezi Mungu amewasifu kwa sifa za ukamilifu na kuwasafisha, hakuna katika watu aliyeweza kuelewa mfano wa uchaji Mungu kama walivyokuwa hawa wakimcha Mungu . Mwenyezi Mungu amewasifu na akaweka wazi ni kipi alichowaandalia katika malipo makubwa, akasema { Na wa mbele watakuwa mbele. 11. Hao ndio watakao karibishwa 12. Katika Bustani zenye neema. 14. Na wachache katika wa mwisho. 13. Fungu kubwa katika wa mwanzo,}(Alwaqiah. 10-14).

    Na kwa kuweka wazi nafasi zao na kupanda kwa cheo chao Mwenyezi Mungu akawapa sifa miongoni mwa sifa zake ndani ya Qurani Tukufu, si hivyo tu, bali pia wamesifiwa katika Taurati na Injili akasema { Muhammad ni  Mtume wa Mwenyezi Mungu. Na walio pamoja naye wana nguvu mbele ya makafiri, na wana hurumiana wao kwa wao. Utawaona wakiinama na kusujudu wakitafuta fadhila na radhi za Mwenyezi Mungu. Alama zao katika nyuso zao, kwa athari ya kusujudu. Huu ndio mfano wao katikaTaurati. Na mfano wao katika Injili ni kama mmea uliotoa chipukizi lake, kisha ukalitia nguvu, ukawa mnene, ukasimama sawa juu ya ubuwa wake, ukawafurahisha wakulima, ili kuwakasirisha kwa ajili yao makafiri. Mwenyezi Mungu amewaahidi walio amini na wakatenda mema katika wao msamaha na ujira mkubwa} (Alfathi.29). Mwenyezi Mungu akawasifu kuwa wao ni wenye nguvu mbele ya makafiri pasi na kudhulumu na weney kuoneana hurumu kati yao, wakimuabudu Mwenyezi Mungu mmoja bila ya kumshirikisha na chochote, wakirukuu na kusujudu, hawatafuti fadhila na radhi isipokuwa zitokazo kwa Mwenyezi Mungu, na ibada imewaathiri mpaka ikadhihiri alama zake katika viungo vyao, ukimuona mmoja wapo basi utaelewa tu ni katika wale wamuogopao Mwenyezi Mungu na kumcha. Hivyo, masahaba (radhi ziwe juu yao) ni neema kutoka kwa Mwenyezi Mungu kwa waja wake, akasema { Kwa hakika Mwenyezi Mungu amewapa radhi Waumini walipo fungamana nawe chini ya mti, na alijua yaliyomo nyoyoni mwao. Basi akateremsha utulivu juu yao, na akawalipa kwa Ushindi wa karibu.}(Alfathi 18) .

Na tukiusoma mwenendo wa Mtume (rehma na amani zimshukie) tutaona kuwa umejaa masimulizi yenye kuonyesha ubora wao na kukuwa kwa nafasi zao, kwa mfano, kukiri kwake Mtume (rehma na amani zimshukie) kuwa wao ni katika watu wa karne (wakati) bora na bora ya umma. Kutoka kwa  Abdala bin Masud (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) kutoka kwa Mtume (rehma na amani zimshukie) amesema: “bora ya watu ni waliopo katika wakati wangu, kisha wanaowafuatia, kisha wanaowafuatia, kisha watakuja watu shahada ya mmoja wao itatanguliwa na kiapo na kiapo chake kwa shahada yake.” (Muslim na Bukhari). Na wamekuwa watu bora kwa kuwa walimuamini Mtume (rehma na amani zimshukie) wakati watu wengine walipomkanusha, na kumsadiki wakati wengine walipomuona muongo, na kumnusuru kwa mali zao na nafsi zao kwa ajili ya Mwenyezi Mungu . imepokewa katika kitabu cha imam Ahmad, kutoka kwa Abdalla bin Masud (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) amesema: “Mwenyezi Mungu ameangalia katika nyoyo za waja akaona moyo wa Muhammad (rehma na amani zimshukie) ni bora kati ya nyoyo za waja, akamchagua yeye, na akampa ujumbe wake, kisha akaangalia nyoyo za waja baada ya moyo wa Muhammad akaona nyoyo za masahaba ni nyoyo bora kati ya nyoyo za waja, akawafanya kuwa ni mawaziri wa Mtume wake (rehma na amani zimshukie) wenye kuipigania dini yake, na kile waonacho waisilamu ni jema basi na kwa Mwenyezi Mungu pia ni jema, na walionalo kuwa si jema basi kwa Mwenyezi Mungu pia si jema.”

   Pia katika ubora wa masahaba ni kama alivyosema Mtume (rehma na amani zimshukie) kuwa wao ni amana ya umma, Mtume (rehma na amani zimshukie) anasema: “nyota ni amana kwa mbingu, na nyota ziondokokapo basi mbigu huleta kile kilichoahidiwa, na mimi ni amana kwa masahaba zangu nikiondoka basi masahaba zangu wanaleta kile walichoahidiwa, na masahaba zangu ni amana kwa umma wangu wakiondoka basi umma wangu wataleta kile walichoahidiwa.” (Muslim) . Ikawa kuwepo kwa masahaba (radhi za Mwenyezi Mungu ziwashukie) ni amana kwa umma ya kutokuwepo kwa uzushi, lakini pia kutokana na Baraka zao zimeenea na kufika hadi katika kizazi cha pili baada yao. Kutoka kwa Saad Alkhudriy (rehma na amani zimshukie) kwamba Mtume (rehma na amani zimshukie) amesema: “watakuja watu watawapigana vita na kundi jengine, watasema: “yupo katika nyie aliyekuwa na Mtume (rehma na amani zimshukie)?” watasema: “ ndio” basi watafunguliwa. Kisha watakuja watu watapigana vita na kundi jengine, itasemwa ““yupo katika nyie  aliyekuwa na waliokuwa na Mtume  (rehma na amani zimshukie)? Watasema: “ndio” watafunguliwa. Kisha watakuja watu watapigana vita na kundi jengine, itasemwa, “yupo katika nyie aliyekuwa na waliokuwa pamoja na waliokuwa na Mtume  (rehma na amani zimshukie)? Watasema “ndio” watafunguliwa. (Bukhari naMuslim).

Pia Mwenyezi Mungu amewashuhudia kuwa ni watu waliokuwa na moyo wa kujitolea, ukarimu na juhudi za kutafuta radhi na mafanikio kwa Mwenyezi Mungu. Naye akawaandalia kutokana na hili pepo ya milele yenye neema. Akasema {Lakini Mtume na wale walio amini pamoja naye waliwania Jihadi kwa mali zao na nafsi zao. Hao ndio watakao pata kheri nyingi, na hao ndio wenye kufanikiwa 89. Mwenyezi Mungu amewatengenezea Bustani zipitazo mito kati yake, wadumu humo. Huko ndiko kufuzu kukubwa. }(Atawbah88-89). Umar (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) anasema: “siku moja Mtume (rehma na amani zimshukie) alituamrisha tutoe sadaka, ikawa ninazo mali, nikasema: “ leo nitamshinda Abu Bakar nikishindana naye, nikaja na nusu ya mali yangu. Mtume (rehma na amani zimshukie) akasema: “ watu wako umewabakishia kitu gani? Nikasema: “mfano wake. Akasema: “akaja Abu Bakar (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) na kila alichonacho, Mtume akamwambia. “watu wako umewabakishia kitu gani? Akasema: “nimeaachilia Mwenyezi Mungu na Mtume wake, nikasema (Umar) siwezi kushindana na wewe kwa kitu chochote milele..” (Tirmidhi).

Na iwapo hii ndio nafasi ya masahaba wa Mtume (rehma na amani zimshukie) basi kuwapenda kwao (radhi za Mwenyezi Mungu ziwashukie ) na kukiri ubora wao kuliko wengine ni katika imani ya lazima juu ya kila muisilamu. Kwani ni ishara ya kumpenda Mtume (rehma na amani zimshukie) ambaye aliwapenda na kuwachagua kuwa ni masahaba wake. Muumini hupenda kila apendacho Mtume (rehma na amani zimshukie) wakiwemo masahaba zake. Imepokewa na Abdalla bin Mugh-qal (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) amesema: amesema Mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie) “tahadharini, tahadharini kuhusu masahaba wangu. tahadharini, tahadharini kuhusu masahaba wangu. Msiwavunjie heshima baada yangu, mwenye kuwapenda basi kwa mapenzi yangu nitampenda, na mwenye kuwachukia basi kwa chuki yangu nitamchukia, na mwenye kuwakera basi kwa hakika amenikera mimi, na anikeraye hakika huwa amemkera Mwenyezi Mungu, na amkeraye Mwenyezi Mungu pana wasiwasi wa kuchukuliwa.” (Ahmad). Na katika kitabu cha imam bukhari na muslim kutoka kwa Bara`a ibn A`zib, kutoka kwa Mtume (rehma na amani zimshukie) amesema kuhusu Maanswar; hawapendi hao (Maanswar) isipokuwa ni muumini, na wala hawachukii isipokuwa ni mnafiki, atakaewapenda basi atapendwa na Mwenyezi Mungu, na mwenye kuwachukia atachukiwa na Mwenyezi Mungu. Kuwapenda ni dalili ya imani na ni kumtii Mwenyezi Mungu, na kuwachukia ni unafiki na uasi. Imepokewa na Anas bin malik (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) kutoka kwa Mtume (rehma na amani zimshukie) amesema: “dalili ya imani ni kuwapenda Maanswari, na dalili ya unafiki ni kuwachukia Maanswari.” (Bukhari).

Uisilamu umeharamisha kuwasema vibaya masahaba (radhi za Mwenyezi Mungu ziwashukie) kwani aliowachagua ili wawe na Mtume –naye ni Mwenyezi Mungu – amewasifu na kuwaridhia. Na kama alivyotukataza Mtume (rehma na amani zimshukie) juu ya kuwatusi. Kutoka kwa Abi Hurayra (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie), hakika ya Mtume (rehma na amani zimshukie) amesema: Musiwatusi masahaba wangu, musiwatusi masahaba wangu naapa kwa Yule ambaye nafsi yangu imo mikononi mwake lau kama mmoja wenu angelitoa dhahabu mfano wa jabali la Uhud basi asingelifikia kwa utoaji huo wala nusu yake.” (Muslim). Na kutoka kwa Abdalla bin Umar (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) amesema. Musiwatukane masahaba wa Mtume Muhammad (rehma na amani zimshukie), kwani kisimamo cha ibada ya mmoja wao cha saa moja ni bora kuliko ibada ya miaka arobaini ya mmoja wenu.” (ubora wa masahaba, Imam Ahmad). Kwa ajili hiyo ni wajibu wetu kuwapa heshima na kuelewa vyeo vyao.

Na mwenye kuangalia maisha ya masahaba (radhi za Mwenyezi Mungu ziwashukie) ataona kiwango kikubwa sana cha imani waliyokuwa nayo, na kufuata amri za Mwenyezi Mungu na Mtume wake (rehma na amani zimshukie), atakutia kuwa kuna ufasiri wa kiuhakika wa utendaji matendo mazuri, walikuwa ni viongozi wema walioonyesha mfano wa utoaji, elimu, utendaji, kujitolea muhanga kwa ajili ya kuinusuru dini ya Mwenyezi Mungu, mpaka wakateremshiwa aya { Wapewe mafakiri Wahajiri walio tolewa majumbani mwao na mali yao kwa ajili ya kutafuta fadhila kutoka kwa Mwenyezi Mungu na radhi zake, na wanamsaidia Mwenyezi Mungu na Mtume wake. Hao ndio wa kweli.}(Alhashri.8) .

Na mfano wa wazi kabisa ni, sahaba Ali bin Abi Twalib (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) alipojitolea kulala katika kitanda cha Mtume (rehma na amani zimshukie) usiku wa kuhama kwa Mtume ili ajitoe muhanga kwa nafsi yake na roho yake hali ya kuelewa kuwa washirikina wanamsaka kwa mapanga kwa ajili ya kumuua.

Pia sahaba Suhayb Ruumi alijitolea muhanga wa mali zake kwa ajili ya kuinusuru dini ya Mwenyezi Mungu, na kumnusuru Mtume (rehma na amani zimshukie) wakati alipotaka kuhamia Madina. Makafiri wa kikuraish wakamwambia: “ulikuja kwetu huna kitu, ukaupata utajiri kutoka kwetu, na kufikia ulipofikia kisha unataka kutoka wewe na nafsi yako, hiyo haiwezekani. Akawaambia: “Mnaonaje iwapo nitakupeni mali zangu mutaniachia? Wakasema: “ ndio” akasema: “ninakuwekeni mashahidi kuwa mali yangu nimewaachilia nyinyi.” Ikamfika hilo Mtume (rehma na amani zimshukie) akasema: Suhayb amepata faida, suhayb amepata faida.” (Ibn Haban).

Mfano mwengine ni Abu bakar (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) anatupa mfano mzuri wa maadili mema, na sifa nzuri mpaka akawa ni kigezo cha kila jema. Na Mtume akamshuhudia kwa hili kuwa ni katika watu wa peponi. Kutoka kwa Abi Hurayra (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) amesema: amesema Mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie) nani kaamka hali ya kuwa amefunga? Abu Bakar akasema: “mimi”. Akasema: “ni nani kati yenu aliyeshindikiza jeneza?” Abu Bakar akasema: “mimi” akasema: “ni nani kati yenu aliyelisha masikini?” Abu Bakar akasema: “mimi” akasema: “ni nani kati yenu aliyetembelea mgonjwa?” Abu Bakar akasema: “ mimi” Mtume (rehma na amani zimshukie) akasema mambo haya yakikusanyika kwa mtu basi ataingia peponi.” (Muslim).

Nae sahaba Umar (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) siku moja alikuwa akitembea usiku, tahamaki kuna mwanamke ana watoto na chungu kipo motoni na watoto wamejikunyata. Umar akasema: Amani juu yenu enyi watu wa mwangani, alichukia kusema enyi watu wa motoni, mwanamke  akasema: “nawe amani iwe juu yako”. Akasema (Umar) je nikaribie? Akasema (mwanamke) ikiwa kwa heri karibia na kama kwa shri usikaribie, akakaribia, akasema: “ muna nini? Akajibu: “usiku umekuwamfupi kwetu pamoja na baridi. Akasema: “na hawa watoto wana nini mbona wamejikunyata? Akasema: ‘ni njaa. Akasema: “ndani ya chungu hiki muna kitu gani?” Akasema: “cha kuwadanganyia mpaka walale, na Mwenyezi Mungu yupo pamoja nasi juu ya Umar. Akasema “Mungu akurehemu, munamjuaje Umar?” akasema: “Umar unatuongoza kisha anatusahau.” Zaid – mpokezi wa hadithi- anasema: “ akanikabili kisha akaniambia tuondoke, tukaondoka huku tunakazana mpaka tukafika nyumba ya unga (nyumba ya hazina), akatoa kiwango cha unga na kopo la mafuta, akasema: “ nibebeshe: “ nikamwambia: “ mimi nitakubebea: “je nawe utanibebe mzigo wa madhambi yangu siku ya kiyama? Nikambebesha, akaondoka nami nikaondoka nae hali yakukazana. Tulipofika kwa Yule mwanamke tukautua akampa unga, akawa anamwambia tupa juu yangu na ninakutetemeka mimi mwenywe,  akawa anapuliza chungu. Akasema: “ nipe kitu chochote (cha kupakulia) akapewa na kupakuwa ndani yake huku akisema: “walishe na mimi nitawashikia, akawa katika hali hiyo mpaka wakashiba, na baadae wakamuacha akaondoka nami (Zaid) nikaondoka nae. Naye Yule mwanamke akawa nasema Mungu akulipe kila la kheri, jambo hili ulilolifanya ni jema kuliko afanyavyo kiongozi wa waumini: ‘nikamwambia “ sema mema pindi kiongozi wa waumini atakapokujia, na nisimulie kuhusu yeye akipenda Mungu, kisha akajiweka upande na baadae akamsogelea na kukaa  kitako ,na kumpokea tukamwambia: “ tuna jambo jengine lisilo hili na akawa hatuzungumzishi mpaka nilipowaona watoto wamelala na kutulizana, akasema : amani, hakika njaa imewafanya wasilale na kuwafanya walie na nilipendelea kuwa nisiondoke mpaka nione niliyoyaona. (ubora wa masahaba, imamu Ahmad).

Na hata masahaba wa kike (radhi za Mwenyezi Mungu ziwashukie) nao wana fadhila na misimamo ya kujitolea muhanga kwa ajili ya dini ya Mwenyezi Mungu, kwa mfano: –

Msimamo wa Mama wa waumini Khadija (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) alivyokuwa na msimamo wa kueneza dini ya Mwenyezi  Mungu pale aliposimama wima na mumewe na kujitolea muhanga kwa mali zake na nafsi yake, na kumtuliza kutokana na hofu aliyokuwa nayo (rehma na amani zimshukie) wakati alipoteremshiwa wahyi katika jabali la Hiraa,na kumwambia kwa kujiamini, na wala kutetereka: “ hakika Mwenyezi Mungu hakuhuzunishi katu, wewe utaunga ukoo, na kubeba yote na kumpata asiyekuwepo, na kumtuliza mgeni na kusaidia kwenye haki. (Bukhari) akawa ni katika wake wema sana mwenye kujua wajibu wake na haki. Vilevile Mtume (rehma na amani zimshukie) alikuwa akimtaja sana na kumsifia, kutoka kwa Aisha (radhi za Mwenyezi Mungu) amesema: Mtume (rehma na amani zimshukie) alikuwa akitajwa Khadija huwa anamsifia,, akasema: “ nikawa na wivu siku moja, nikasma: “mbona unamtaja sana huyu mwenye uso mwekundu  yaani khadija ,na Mwenyezi Mungu amekubadilishia mbora kuliko yeye. Mtume akasema (rehma na amani zimshukie) Mwenyezi Mungu hajanibadilishia mbora zaidi yake, kwani yeye aliniamni wakati watu wakinipinga, na kuniona ni mkweli wakati watu wakiniona ni mwongo, na kuniliwaza kwa mali zake wakati watu walinitenga, na Mwenyezi Mungu amenipatia kutoka kwake watoto wakati sikupata watoto kutoka kwa wanawake wengine.” (Ahmad)

Na mfano mwengine mwema na wa kuigwa wa masahaba wa kike (radhi za Mwenyezi Mungu  ziwashukie) ni Mama Umarah nasiybah bint Ka`ab Al answari ambaye Mtume (rehma na amani zimshukie ) alisema kuhusu yeye: “ mimi katika vita ya Uhud sikuwa nikigeuka upande wa kulia wala wa kushoto isipokuwa nilikuwa nikimuona Umu Umarah akipigana pamoja nami.”  Mpaka  mtu akitaka kumuua Mtume (rehma na amani zimshukie) anamuona Umu Umrah yupo mbele yake, na hupigana naye kwa panga mpaka bega lake likajawa na damu kutokana na mapigo ya mapanga. Mtume akamwambia: “ ni adhabu gani uipatayo ewe umu umarah, akajibu”: “lakini ninaweza kuivumilia, ninaweza, ninaweza ewe Mjumbe wa Mwenyezi Mungu. Mtume (rehma na amani zimshukie) niombe ewe Umu Umarah” akasema: “naomba niwe nawe peponi ewe Mjumbe wa Mwenyezi Mungu. Mtume (rehma na amani zimshukie) akasema sio wewe peke yako bali na watu wa nyumba yako pia. Akasema (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) sijali kwa yanipatayo duniani.” Kitabu cha Siyra A`alam Anubalaa)

Na iwapo tunataka kuendelea na kuokoa na matatizo na kufanikiwa kwa kupata radhi za Mwenyezi Mungu Mtukufu hapa duniani na kesho akhera, basi hatuna budi tufuate mwangaza tuliomurikiwa kwa nuru ya masahaba wa Mtume (rehma na amani zimshukie) na kufuata mwenendo waona tabia zao, wao ni kigezo cha waumini na waislamu wote. Mtume (rehma na amani zimshukie ) katuhimiza kuwafuata na kushikamana na mwenendo wao pia, kutoka kwa Urbaadh bin Sariyah kuwa Mtume (rehma na amani zimshukie) amesema: “ jilazimisheni kufuata mwenendo wangu na mwenendo wa makhalifa walioongoka, na chukueni kwa kukaza magego, na tahadharini na yenye kuzuka, kwani kila la uzushi ni upotofu.” (Ibn Majah).

Na juu yetu kujifunza na watoto wetu na wake zetu juu ya mwenendo wa masahaba watukufu, ni namna gani walikuwa wakimfuata Mtume (rehma na amani zimshukie) na kujitolea kwao muhanga kwa ajili ya kuinusuru dini na kumnusuru Mtume (rehma na amani zimshukie) kwani waliziuza nafsi zao kwa ukweli na kwa uyakini hii yote ni kwa ajili ya Mwenyezi Mungu mtukufu.