Habari Muhimu Zilizotufikia

Uhusiano wa kifamilia ulio bora
23 Jamad Akhir 1437 H. sawa na 1 Aprili 2016 AD

awkaf-

Vipengele

  1. Nafasi ya familia katika uisilamu.
  2. Njia za uongofu katika kuwepo kwa utulivu wa kifamilia.

    1. Uchaguzi bora
    2. Kuchunga ya haki na yaliyo lazima
    3. Kuwepo kwa upendo na huruma
    4. Kuishi kwa salama
    5. Uadilifu kati ya watoto.
  3. Athari za kuwepo kwa utulivu wa familia katika jamii.

Pili: dalili

Ndani ya Qurani Tukufu.

  1. Mwenyezi Mungu anasema {Na katika Ishara zake ni kuwa amekuumbieni wake zenu kutokana na nafsi zenu ili mpate utulivu kwao.Naye amejaalia mapenzi na huruma baina yenu. Hakika katika  haya bila ya shaka zipo Ishara kwa watu wanaofikiri} (Aruum. 21).
  2. Mwenyezi Mungu anasema { Na Mwenyezi Mungu amekuumbieni mwake katika jinsi yenu, na akakujaalieni kutoka kwa wake zenu wana na wajukuu, na akakuruzukuni vitu vizuri vizuri. Basi je, wanaamini upotovu na wanazikataa neema za Mwenyezi Mungu?}(An hahl. 72)
  3. Mwenyezi Mungu anasema { Na waozeni wajane miongoni mwenu na wema katika watumwa wenu na wajakazi wenu. Wakiwa mafakiri Mwenyezi Mungu atawatajirisha kwa fadhila yake. Na Mwenyezi Mungu ni Mwenye wasaa Mwenye kujua.}(An nuur 32)
  4. Mwenyezi Mungu anasema { Nao wanawake wanayo haki kwa Sharia kama ile haki iliyo juu yao. }(Al baqara 228)
  5. Mwenyezi Mungu anasema { Na kaeni nao kwa wema, na ikiwa mmewachukia, basi huenda mkakichukia kitu, na Mwenyezi Mungu ametia kheri nyingi ndani yake.}(Anisaa 19.)
  6. Mwenyezi Mungu anasema {Na mkichelea kutakuwapo mfarakano baina ya mke na mume basi pelekeni muamuzi kutokana na jamaa za mume,na muamuzi kutokana na jamaa za mke. Wakitaka mapatano Mwenyezi Mungu atawawezesha. Hakika Mwenyezi Mungu ni Mjuzi Mwenye khabari}(Anisaa 35)

Mwenyezi Mungu anasema { Mwenye wasaa atoe kadiri ya wasaa wake, na mwenye dhiki atoe katika alicho mpa Mwenyezi Mungu. Mwenyezi Mungu hamkalifishi mtu ila kwa kadiri ya alicho mpa. }(Atalaak.7)

Dalili katika hadithi

  1. Kutoka kwa Abdallah bin Masuud (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) amesema: Amesema Mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie) “ enyi vijana mweneye kuweza miongoni mwenu kuoa basi na aowe, kwani hivyo ni kuinamisha macho na kuhifadhi tupi. Na asiyeweza basi afunge kwani hiyo ni kinga.” (Bukhari na Muslim).
  2. Na kutoka kwa Abi Hurayra (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) amesema: Amesema Mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie) : “mwanamke huolewa kwa mambo manne; kwa mali yake na nasaba (ukoo) yake na uzuri wake na dini yake, chagua aliye na dini ili ubarikiwe mikono yako.” (Bukhari).
  3. Kutoka kwa Anas (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) amesema: Wageni watatu walikuja katika nyumba za wake wa Mtume (rehma na amani zimshukie) kuja kuuliza kuhusu ibada ya Mtume (rehma na amani zimshukie) na walipoelezwa wakawa kama kwamba wamejiona ni wadogo wakasema: “tuko wapi sisi na Mtume? Amekwishasamehewa madhambi yaliyotangulia na yaliyochelewa. Na mmoja wao akasema: “ ama mimi nitasali sala za usiku milele. Mwengine akasema: “ mimi nitafunga na wala sitofuturu. Na wa mwisho akasema: “ama mimi  nitajiepusha na wanawake na sitaoa milele. Mtume (rehma na amani zimshukie) akawaendea akasema: “ni nyinyi muliosema hivi na hivi, ama mimi naapa kwa jina la Mwenyezi Mungu ninamuogopa Mweneyzi Mungu kuliko nyinyi nyote lakini ninafunga na kufuturu, ninasali na kulala na ninaoa wanawake, na mwenye kujiweka mbali na mwenendo wangu basi hayuko nami.” (Bukhari.)
  4. Kutoka kwa Abi hatim Almuzaniy amesema: amesema Mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie): atakapokujieni Yule munayemridhia dini yake na tabia zake basi muozesheni, na musipofanya hivyo itakuwa ni fitina duniani na ufisadi. Wakasema: “ewe Mjumbe wa Mwenyezi Mungu na akiwa naye? “ akasema: “atakapokujieni Yule munayemridhia dini yake na tabia zake basi muozesheni, mara tatu. (Tirmidhi) na katika kitabu cha Bayhaqi (atakapokuja yule munayemridhia dini yake na tabia zake basi muozesheni, na musipofanya hivyo itakuwa ni fitina katika dunia na ufisadi mkubwa mno.)
  5. Kutoka kwa Umar (Mwenyezi Mungu amwie radhi) hakika Mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) amesema: nyote ni wachungaji, na nyote mutaulizwa juu ya mulivyovichunga. Imamu ni mchungaji naye ataulizwa juu ya aliowachunga, mume ni mchungaji juu ya watu wake naye ataulizwa juu ya aliowachunga, mke ni mchungaji katika nyumba ya mumewe naye ataulizwa juu ya aliowachunga, mtumishi ni mchungaji juu ya mali ya bwana wake naye ataulizwa juu ya alichokichunga.” Mpokezi akasema nadhani alisema: “kijana ni mchungaji wa mali ya baba yake naye ataulizwa juu ya alichokichunga, nyote ni wachungaji na mutaulizwa juu ya mulichokichunga.” (Bukhari)
  6. Kutoka kwa Abdallah bin Amru bin Al`as (Radhi za mwenyezi Mungu ziwe juu yao) amesema: nimemsikia Mjumbe wa Mwenyezi Mungu akisema: “inatosha mtu kuwa na madhambi kwa kukizembea kile anachokilisha.”(Ahmad). Na katika mapokezi ya  Hakim (inatosha mtu kuwa na madhambi kwa kukizembea kile anachokilea.)

 Maudhui

Uisilamu umejali sana familia kwani ni nguzo ya kwanza ya kujenga,  jamii familia ikitengemea na jamii nayo hutengemea na ikiharibika na jamii pia huharibika. Kwa ajili hiyo uisilamu ukaweka shuruti na vipimo vitakavyosimamia jambo hili, kwa ajili ya kuwepo na utulivu na usalama kwa lengo la kuhifadhi watu na jamii nzima, kwani utulivu wa familia ni utulivu wa jamii.

***********************

Uisilamu umefuatilia uhumimu wa familia hata kabla ya makutano (ndoa) katika wa wanajamii kwa kutaka kuwepo upendo, huruma na ushirikiano na kupunguza kila kinachopelekea uharibifu wa jengo hilo. Na ukawataka wafuasi wake kutengeneza familia kwa njia zinazokubalika zenye kuhifadhi utu na heshima ya mwanadamu yenye kwenda sambamba na maumbile yake na njia hiyo ni ya kuozana ambayo ni mojawapo ya mwenendo wa Mwenyezi Mungu kwa  viumbe vyake vyote. {na kila kitu tumekiumba viwiliviwili ili mupate kukumbuka} (Adhariyat. 49). Na anasema pia {utukufu ni wake aliyeumba kike na kiume katika vile viotavyo katika ardhi na katika nafsi zenu na katika vile musivyovijua} Yaasin. 36). Ndoa ni mwenendo wa kimaumbile. Na mwenyezi Mungu akaifanya kuwa ni mojawapo ya ishara za utukufu wake na nguvu zake na miujiza yake mikubwa yenye kushangaza, akasema { Na katika Ishara zake ni kuwa amekuumbieni wake zenu kutokana na nafsi zenu ili mpate utulivu kwao.Naye amejaalia mapenzi na huruma baina yenu. Hakika katika haya bila ya shaka zipo Ishara kwa watu wanaofikiri.}(Ruum. 21).

Na kama uisilamu ulivyopendekezesha kutengeneza familia na utulivu wake kuwa ni kuijenga ardhi na kuleta masilahi kwa jamii na ujenzi wa taifa na kuwa ni njia ya kufikia katika lengo lililokusudiwa: nalo ni kueneza heshima na utu na kuilinda jamii kutokana na aina zote za uchafu na maovu, na kuunganisha familia kwa njia ya kuozana, pamoja na hekima nyengine na malengo yaliyo mazuri. Mwenyezi Mungu anasema { Na waozeni wajane miongoni mwenu na wema katika watumwa wenu na wajakazi wenu. Wakiwa mafakiri, Mwenyezi Mungu atawatajirisha kwa fadhila yake. Na Mwenyezi Mungu ni Mwenye wasaa Mwenye kujua. 33. Na wajizuilie na machafu wale wasio pata chakuolea, mpaka Mwenyezi Mungu awatajirishe kwa fadhila yake. Na wanao taka kuandikiwa uhuru katika wale ambao mikono yenu ya kulia imewamiliki, basi waandikieni kama mkiona wema kwao. Na wapeni katika mali ya Mwenyezi Mungu aliyo kupeni. Wala msiwashurutishe vijakazi vyenu kufanya zina kwa ajili ya kutafuta pato la maisha ya dunia, ilhali wao wanataka kujihishimu.Na atakaye walazimisha basi Mwenyezi Mungu baada ya kulazimishwa kwao huko, atawasamehe, kwani Mwenyezi Mungu ni Mwenye kusamehe, Mwenye  kurehemu.} (Anuur 32.33). bali pia Mtume (rehma na amani zimshukie) amewahimiza vijana wafikie lengo la kuona kwa kuweka wazi manufaa yake na faida zake akasema: ““ enyi vijana mwenye kuweza miongoni mwenu kuoa basi na aowe, kwani hivyo ni kuinamisha macho na kuhifadhi tupi. Na asiyeweza basi afunge kwani hiyo ni kinga.” (Bukhari na Muslim).

Kinyume na hivyo, uisilamu umekataza mambo yenye kupingana na uimarishaji wa ulimwengu, mfano kukaa bila ya kuoa na kujiweka mbali na wanawake (kukataa kuoa), mtme (rehma na amani zimshukie) amekataza kukaa bila ya kuoa, Saad bin abi Waqas (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) amesema, hali ya mtume (rehma na amani zimshukie) kumjibu Othman bin Mad ghun kuhusu kuacha kuoa, na lau kama angeruhusiwa basi nasisi tungelihusika pia.” (Muslim). Na kutoka kwa Anas (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) amesema wageni watatu walikuja katika nyumba za wake wa Mtume (rehma na amani zimshukie) kuja kuuliza kuhusu ibada ya Mtume (rehma na amani zimshukie) na walipoelezwa wakawa kama kwamba wamejiona ni wadogo wakasema: “tuko wapi sisi na Mtume? Amekwishasamehewa madhambi yaliyotangulia na yaliyochelewa. Na mmoja wao akasema: “ ama mimi nitasali sala za usiku milele. Mwengine akasema: “ mimi nitafunga na wala sitofuturu. Na wa mwisho akasema: “ama mimi  nitajiepusha na wanawake na sitooa milele. Mtume (rehma na amani zimshukie) akawaendea akasema: “Ni nyinyi muliosema hivi na hivi, ama mimi naapa kwa jina la Mwenyezi Mungu ninamuogopa Mweneyzi Mungu kuliko nyinyi nyote lakini ninafunga na kufuturu, ninasali na kulala na ninaoa wanawake, na mwenye kujiweka mbali na mwenendo wangu basi hayuko nami.” (Bukhari.)

Na ilivyokuwa  utulivu wa familia ni kitu kitakiwacho kisheria na hata kidunia basi usilamu ukaweka nguzo madhubuti na misingi imara ili ukoo na familia idumu kati ya wanandoa na upatikane utulivu unaotakiwa, na miongoni mwa misingi hiyo ni:-

  • Uchaguzi mwema kwa kila mwanandoa kwa mwengine, Mtume (rehma na amani zimshukie) aliusia wakati wa kuchagua mke kuwa uchaguzi uwe mwema kwani una masilahi na unahifadhi mali na heshima na ni starehe nzuri duniani. Kutoka kwa Abdalla bin Amruu (radhi za Mwenyezi Mungu ziwashukie) amesema: amesema Mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie): “ dunia ni starehe na starehe iliyo bora zaidi ni mke mwema.” Na familia inapojengwa kwa uchaguzi uliobora basi ndipo utulivu, mapenzi ya kudumu, kuoneana huruma kunapatikana, na hapo tena ndoa inakuwa ni yenye Baraka na kuwa na athari.

Na katika uchaguzi hakuna budi iwe ni kwa misingi ya dini na tabia, imepokewa na Abi Hurayra (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) Amesema Mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie) : “mwanamke huolewa kwa mambo manne; kwa mali yake na nasaba (ukoo) yake na uzuri wake na dini yake, chagua aliye na dini ili ubarikiwe mikono yako.” (Bukhari). Na katika mapokezi ya Imam Ahmad kutoka kwa Abi Saad Alkhudriy (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) amesema: amasema Mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie) “mwanamke huolewa kwa moja ya mambo matatu; huolew mwanamke kwa mali zake, huolewa mwanamke kwa uzuri wake, na huolewa mwanamke kwa dini yake, chukua mwenye dini na tabia ubarikiwe mkono wako. (Ahmad)

Mke ana nafasi kubwa katika kulea familia, akiwa mwema basi nayo huwa njema na jamii itakuwa na utulivu na kama si mwema basi familia huporomoka.

Mshairi anasema:

Mama ni shule pindi ikiandaa * itaandaa watu weney asili njema.

Pia Mtume (rehma na amani zimshukie) ameusia wakati wa kuchagua mke kuwa uchaguzi uambatane na dini na tabia. Kutoka kwa Abi Hatim Almuzaniy (radhi za mwenyezi Mungu zimshukie) amesema Mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie): atakapokujieni Yule munayemridhia dini yake na tabia zake basi muozesheni, na musipofanya hivyo itakuwa ni fitina duniani na ufisadi. Wakasema: “ewe Mjumbe wa Mwenyezi Mungu na akiwa naye“ akasema: “atakapokujieni Yule munayemridhia dini yake na tabia zake basi muozesheni, mara tatu. (Tirmidhi). Mtume akafanya kuwa dini na tabia kuwa ndivyo sifa muhimu za ndoa njema, kwa ajili hiyo, uchaguzi sahihi ni misingi ya dini ambayo utulivu wa familia utapatikana ambao utakuwa ni sababu ya kuendelea kwa jamii.

  • Na miongoni mwa utulivu ni; kila mmoja katika wanafamilia achunge wajibu na haki. Kwani Uisilamu umetoa haki na wajibu ulio sawa kwa wanandoa wote, Mwenyezi Mungu akasema { Nao wanawake wanayo haki kwa Sharia kama ile haki iliyo juu yao.}(Al baqara 128). Mwanafamilia hatotakiwa kutekeleza haki ya mwengine kabla ya kutekeleza haki aliyonayo yeye kwanza ili upendo na utulivu upatikane vitu ambavyo vinaituliza familia.

Uisilamu ukaweka wazi wajibu na haki hizi, na ukazigawa kwa wanandoa na kutaka kila mmoja kujilazimisha na kuzihifadhi, kwani kuna haki za kimali na za kiroho na kimalezi, pia kuna haki za kushirikiana katika ujenzi wa kutekeleza majukumu. Na umuhimu wa kusaidiana kati ya wanafamilia kutokana na mahitajio ya maisha. imepokewa katika hadithi ya Abdallah bin Amru (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) kwamba yeye amemsikia Mjumbe wa Mweneyzi Mungu akisema nyote ni wachungaji, na nyote mutaulizwa juu ya mulivyovichunga. Imamu ni mchungaji naye ataulizwa juu ya aliowachunga, mume ni mchungaji juu ya watu wake naye ataulizwa juu ya aliowachunga, mke ni mchungaji katika nyumba ya mumewe naye ataulizwa juu ya aliowachunga, mtumishi ni mchungaji juu ya mali ya bwana wake naye ataulizwa juu ya alichokichunga.” Mpokezi akasema nadhani alisema: “kijana ni mchungaji wa mali ya baba yake naye ataulizwa juu ya alichokichunga, nyote ni wachungaji na mutaulizwa juu ya mulichokichunga.” (Bukhari). Na kutoka kwa Abdallah bin Amru bin Al`as  (Radhi za mwenyezi Mungu ziwe juu yao) amesema: nimemsikia Mjumbe wa Mwenyezi Mungu akisema: “inatosha mtu kuwa na madhambi kwa kukizembea kile anachokilisha.”(Ahmad).

Mmoja wa masahaba alimuuliza Mtume (rehma na amani zimshukie) akasema: “ewe Mjumbe wa Mwenyezi Mungu, ni ipi haki ya mke wa mmoja wetu kwake?” akasema: “kumlisha unapokula, kumvisha unapovaa au unapopata, usimpige usoni, wala usimnange (usimwambie kama ni mbaya) na wala usimkimbie isipokuwa ndani ya nyumba.” (Abi Daudi).

Mfano huu wa Asmaa bint Yazid Al ansareyyah anamuuliza Mtume (rehma na amani zimshukie) anasema: “ Kwa hakika sisi wanawake kuna wengi  wetu wamefungwa na kuwekwa ndani katika misingi ya nyumba zenu na kumaliza matamanio yenu na kubeba mimba za watoto wenu. Nyinyi wanaume mumefadhilishwa sana kuliko sisi kwa kusali sala ya Ijumaa na sala za pamoja, kuwatembelea magonjwa, kushindikiza jeneza, kuhiji tena na tena, na bora kuliko yote ni kuwa munapigana jihadi katika njia ya Mwenyezi Mungu, na mtu yeyote miongoni mwenu akitoka na kwenda kuhiji au kufanya umra tunakuhifadhieni mali zenu na kukutengeeni nguo na kuwalea watoto wenu, hivyo ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu hatushirikiani nanyi katika malipo? Akasema: “Mtume  (rehma na amani zimshukie) akawageukia sawa sawa (kwa uso wake) masahaba zake kisha akasema: “ mmesikia masuala ya mwanamke hakuna mazuri kama hayo katika masuala ya dini yaliyoulizwa, ni nani muulizaji?wakasema: “ewe Mjumbe wa Mwenyezi Mungu hatukuwa tukidhani kwamba mwanamke angeweza kuuliza kama hivi. Mtume (rehma na amani zimshukie) akamgeukia mwanamke na kisha akasema: “ ondoka ewe mwanamke, na waeleze wanawake walio nyuma yako kuwa, mwanamke akiwa mwema kwa mumewe na kutaka radhi zake na kumtii basi hupata malipo sana na hayo yote.” Akasema: “mwnamke akaondoka hapo hali ya kusema  “Lailahailla llah na Allahu Akbar, hali ya kujibashiria mema. (Mlango wa sehemu ya imani).

Kwa ajili hiyo kufanikiwa kwa familia ya kiisilamu ipo katika kuhifadhi haki na wajibu kati ya wanandoa na kujiepusha na uzembe na kukiuka mipaka.

  • Na miongoni mwa mambo yenye kusaidia kuleta utulivu ndani ya familia; ni kuenea kwa upendo kati ya wanafamilia, kwani upendo ni nguzo muhimu ndani ya nyumba na ni chanzo cha mafanikio yote ndani ya familia yenye njema. Nao ni muhimili mkubwa ambao unapaswa kwa kila mwanafamilia kuwa nao ili familia ineemeke kwa utulivu, upendo na msimamo, Mwenyezi Mungu anasema { Na katika Ishara zake ni kuwa amekuumbieni wake zenu kutokana na nafsi zenu ili mpate utulivu kwao.Naye amejaalia mapenzi na huruma baina yenu. Hakika katika haya bila ya shaka zipo Ishara kwa watu wanaofikiri} (Ruum.21). Upendo kwa wanajamii wote umewekewa rehani kwa kuwepo katika familia. Na tuna kigezo kizuri kwa Mtume (rehma na amani zimshukie) kwani alikuwa ni mfano wa upendo kwa watu wa familia yake wote bila kubaguwa, wake zake, watoto wake na hata wajukuu wake na mtumishi wake kwani yeye (rehma na amani zimshukie) alikuwa ni mbora kwa watu wake.

Na iwapo nyumba haina upendo basi maisha ya familia huwa ni mabaya na magumu, hivo, ni wajibu wa kila mwanafamilia awe makini katika kuhakikisha kuna upendo.

  • Na miongoni mwa utulivu wa familia: ni kuishi kwa wema, na hili nalo ametuamrisha Mola wetu na Mtume wetu nae ametuusia. Mwenyezi Mungu anasema Na kaeni nao kwa wema, na ikiwa mmewachukia, basi huenda mkakichukia kitu, na Mwenyezi Mungu ametia kheri nyingi ndani yake.}(Anisaa 19.) kila mwanandoa anahitajika kuwa na mawasiliano na mwengine ili upendo uenee na ushirikiano uzidi hapo ndipo lengo la ilaka-uhusiano- litapatikana. Mwenyezi Mungu anasema { Wao ni vazi kwenu, na nyinyi ni vazi kwao.}(Al baqara 187) na akasema pia { Na katika Ishara zake ni kuwa amekuumbieni wake zenu kutokana na nafsi zenu ili mpate utulivu kwao.Naye amejaalia mapenzi na huruma baina yenu. Hakika katika haya bila ya shaka zipo Ishara kwa watu wanaofikiri.}(Ruum. 21). Na akasema { na katika hiyo hiyo akamfanya mwenzi wake, ili akae naye kwa utulivu. } (al araaf. 189).

Na katika yaletayo uhusiano mwema ni pamoja na maneno mazuri vitendo vyema, kusameheana, kusaidiana, kuheshimiana, kushauriana, kulinda siri, kujiepusha na mzozo na matatizo na mambo mengineyo yaliyo mazuri.

Na Mtume (rehma na amani zimshukie) pamoja na masahaba zake wametuwekea mifano mizuri kuhusu uhusiano wa kuishi na familia zao. Imepokewa kutoka kwa Aswad, amesema,: nimemuuliza Aisha (rehma na amani zimshukie) Mtume alikuwa akifanya nini nyumbani kwake? Akasema: “alikuwa akifanya kazi za watu wake- yaani alikuwa akiwasaidia wakeze – muda wa sala ukifika alikuwa akitoka na kwenda kusali. (Muslim). Na kutoka kwa ibn Abbas (radhi za Mwenyezi Mungu awawie radhi) amesema: Mimi ninapenda kujipamba kwa mwanamke (mke wangu) kama nipendavyo yeye ajipambe kwa ajili yangu, kwani Mwenyezi Mungu anasema { Nao wanawake wanayo haki kwa Sharia kama ile haki iliyo juu }(Al baqara 228). Na nipendalo ni usafi kwa haki zangu zote, kwani Mwenyezi Mungu anasema { Na wanaume wana daraja zaidi kuliko wao.} (Albaqara 228) (kitabu cha Ibn Abi Shayba).

Na miongoni mwa uhusiano mwema kati ya wanandoa; ni kumuachilia mmoja wapo matatizo yote ya ndani ya ndoa, uhusiano mwema unakusanya maana zote zinazoshikamana na uhai wa wanandoa. Hakina ya uisilamu unahimiza sana kuwepo kwa uhusiano wa mapenzi, kufahamiana na kuwa pamoja na hii ni hatua nzuri ya kujenga jamii.

Na miongoni mwa mambo ambayo yatasaidia kuendeleza familia: ni kushauriana kati ya wanandoa, kwani katika kushauriana kunaleta upendo kati yao. Hata katika mambo ambayo yataonekana kwa baadhi ya watu kuwa ni madogo mfano suala la kumnyonyesha mtoto miaka miwili, Mwenyezi Mungu anasema {Na kama wote wawili wakitaka kumwachisha ziwa kwa kuridhiana na kushauriana, basi si vibaya kwao.} (Al baqara. 233). Mashauriano kati ya wanandoa na hata wanafamilia hujenga muongozo wa maisha ya dini yetu tukufu ya kiisilamu. Na amri iliyokuja katika aya hii ni kwa ujumla aliposema { Na wanao mwitikia Mola wao Mlezi, na wakashika Sala, na mambo yao yakawa ni kwa kushauriana baina yao, na kutokana na tulicho waruzuku wakawa wanatoa }(Ashuraa.38).  na jambo hili ndilo alilolofanya Mtume (rehma na amani zimshukie) kimatendo. Na katika mienendo mengine ya kushauriana kwake na wakeze, mfano; kama ilivyotokea kati yake (rehma na amani zimshukie) na mkewe bibi Umu Salama (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) siku ya Hudaibiya. Baada ya Mtume kumaliza kuweka ahadi za suluhu kati yake na watu wa Makka, akawaambia masahaba zake: “ simameni na chinjiyeni kisha nyoeni”. Mpokezi wa hadithi akasema: naapa kwa jina la Mwenyezi Mungu hajasimama mtu yeyote mpaka akarudia kusema tena hivyo mara tatu. Na ilivyokuwa hajasimama yeyote Mtume (rehma na amani zimshukie) akaingia hemani kwa Ummu salama akamueleza yaliyotokea kati yake na watu wake. Ummu salama akamwambia: “Ewe Mjumbe wa Mwenyezi Mungu unataka wakusikilize kuhusu hilo? Toka kisha usizungumze na yeyote mpaka utakapochinja mnyama wako na kumuita kinyozi wako na kukutaka nywele. Mtume akatoka na hakumsemesha yeyote mpaka akachinja mnyama akamwita kinyozi na kumnyoa, na watu walipomuona wakasimama na kunyoa na wengine wakanyoana mpaka wakakaribia kusongamana.) (Muslim) Hassan Basriy (radhi za Mwenyezi Mungu zimshukie) amesema; “ijapokuwa Mtume hakuwa na ulazima wa kufuata ushauri wa Ummu Salama isipokuwa amefanya hivyo ili watu wapate kumfuata na wala mwanamme asihisi kuwa kuna kasoro katika kufuata ushauri wa mwanamke.

  • Pia miongoni mwa misingi ya utulivu wa familia: ni kutoa mahitajio kwa wanafamilia wote, kwani ni haki ambayo sheria ya kiisilamu imewajibisha. Mwenyezi Mungu anasema { Wanaume ni wasimamizi wa wanawake, kwa kufadhiliwa na Mwenyezi Mungu baadhi yao juu ya baadhi, na kwa mali yao wanayo yatoa. }(Anisaa 34). Na kusema { Na juu ya baba yake chakula cha kina mama, na nguo zao kwa mujibu wa ada. Wala halazimishwi mtu ila kwa kadiri ya uwezo wake. Mama asitiwe taabuni kwa ajili ya mwanawe, wala baba kwa ajili ya mwanawe. Na juu ya mrithi mfano wa hivyo. }(Albaqara 233). Na akasema pia {7 Mwenye wasaa atoe kadiri ya wasaa wake, na mwenyedhiki atoe katika alicho mpa Mwenyezi Mungu. Mwenyezi Mungu hamkalifishi mtu ila kwa kadiri ya alicho mpa.} (Atalaq. 7).
  • Na miongoni mwa mambo yenye kusaidia kuwepo kwa utulivu ndani ya familia: kuwepo kwa uadilifu kwa wanafamilia, malezi mema ya kidini kwa watoto na kuwafundisha mambo ya dini. Uadilifu ni nguzo muhimu sana katika kuendelea kwa familia, Mtume (rehma na amani zimshukie) ametuhadharisha kuwatafautisha watoto katika kuwa nao kwa ajili ya kuhifadhi ushirikiano na kuwa pamoja kwa wnafamilia. Imepokewa na Nuuman bin Bashiir (radhi za Mwenyezi Mungu ziwashukie) amesema: baba yangu alinitolea sadaka kwa baadhi ya mali zake. Ummu Umra bint Rawaha akasema: “ sikubali mpaka tumuweka Mtume kuwa ni shahidi, baba yangu akaondoka mpaka kwa Mtume (rehma na amani zimshukie) ili awe ni shahidi wa sadaka yangu. Mtume (rehma na amani zimshukie) akamuuliza, je, umefanya hivyo kwa wototo wako wengine? Akasema: “hapana” akasema: “ Muogopeni  Mwenyezi Mungu na wafanyieni uadilifu watoto wenu.” Baba yangu akarudi na kuirudisha ile sadaka. (Muslim).

Uisilamu umeiangalia familia kwa mtazamo wa heshima na kuitukuza, kwani ni mfungamano uliosafi na ni malengo yaliyo matakatifu, na ukataka familia ibakie kuwa ni madhubuti yenye kushikamana. Ifikie malengo yake na isimame imara penye matatizo. Kwa ajili hii, uisilamu ukaiangalia kwa umakini zaidi na kuweka adabu ambazo zitakuwa ni msingi wa kujenga familia iliyoshikamana na yenye nguvu. Na yenye kuhifadhi utulivu wa jamii na kuweko mbali na aina zote za kiugaidi na utumiaji wa nguvu.

Jamii itakapokuwa na utulivu wa watu wote watahisi usalama katika nyanja zote, kinafsi, kimwili kijamii na kiuchumi, kitu ambacho kitaakisi jamii ya kiisilamu na uwepo wake wa amani na utulivu. Uisilamu umezingatia utulivu wa familia ni njia mojawapo ya kuhakikisha usalama wa kijamii kwa kuepukana na ufisadi na mizozo, mwanzo wa usalama wa jamii unatokana na familia, kisha shuleni na baadae katika jamii nzima.

Familia ni shule ya kwanza ambayo mtoto huelimishwa zuri na baya, kheri na shari, na kujifunza kutimiza majukumu na uhuru wa maoni. Familia ndio imjengayo mtoto na kujulikana nini akitakacho na iwapo atakuwa ni raia mwema ndani ya jamii yake.

Usalama hauletwi kwa nguvu, hutetwa na wanajamii weneywe, kupitia dhamiri zao na kwa nafasi kuu ya familia katika kutengeneza dhamiri na kuikuza katika nafasi za watu wake.

Na kwa hili nimeandika beti zifuatazo:

Mokhtar-300x198

Misri tukufu iliyohifadhika Kitabu kitukufu kimetaja amani yake Na ikidhoofisha siku moja itapona haraka haraka Na uisilamu utarudi hali ya kuenea Na umma wa kiarabu utakuwa na nguvu zake Atakaekuja kwa amani atapokewa Na atakaekuja kwa vita basi sisi ndio wenyewe Hatufanyi uadui na wala haturidhii khiyana Nguzo yeu ni ujanadume Moja ya mawili ndio tutakacho Ushindi mkubwa au kuonekana mashahidi Iulizeni historia kuhusu mashujaa wake Na lieleweni jeshi la mtume Jeshi bora ni jeshi la Misri, liheshimuni Ardhi bora ni haki yake na ni cheo chake

Sifa za waumini ndani ya kurani
17 jamad uwla 1437 H. 26/22016

awkaf-

Kwanza: vipengele

  1. Kumjua Mweneyzi Mungu ni njia ya imani
  2. Imani na matendo mema ni mambo yenye mshikamano

    Sifa za waumini

    1. Kumuogopa Mwenyezi Mungu.
    2. Kumtegemea Mwenyezi Mungu ipasavyo.
    3. Kuhifadhi sala na kunyeyekea ndani yake.
    4. Kutoa kwa ajili ya Mwenyezi Mungu.
    5. Ukweli, uaminifu, kutimiza ahadi, haya na tabia njema.
  3. Neema alizoziandaa Mwenyezi Mungu kwa waumini.

Pili: Dalili:

Dadili ndani ya Kurani tukufu

  1. Mweneyzi Mungu Mtukufu anasema {1. Hakika wamefanikiwa Waumini,2. Ambaoni wanyenyekevu katika Sala zao, 3. Na ambao hujiepusha na mambo ya upuuzi, 4. Na ambao wanatoa Zaka. 5. Na ambao wanazilinda tupu zao, 6. Isipo kuwa kwa wake zao au kwa iliyo wamilikimikono yao ya kulia. Kwani hao si wenye kulaumiwa. 7. Lakini anaye taka kinyume cha haya, basi hao ndiowarukao mipaka. 8. Na ambao wanazitimiza amana zao na ahadi zao, 9. Na ambao Sala zao wanazihifadhi Hao ndio warithi,} Almuuminun 1-10.
  2. Mwenyezi Mungu anasema: {Hakika Waumini ni wale ambao anapo tajwa MwenyeziMungu nyoyo zao hujaa khofu, na wanapo somewa Aya zakehuwazidisha Imani, na wakamtegemea Mola wao Mlezi. 3. Hao ambao wanashika Sala na wanatoa katika yale tunayo waruzuku 4. Hao kweli ndio Waumini. Wao wana vyeo, na maghfira,na riziki bora, kwa Mola wao Mlezi. }Al anfal, 2-4.
  3. Mwenyezi Mungu anasema: {Kwa hakika hao ambao kwa kumwogopa Mola wao Mleziwananyenyekea, 58. Na wale ambao Ishara za Mola wao Mleziwanaziamini, 59. Na wale ambao Mola wao Mlezi hawamshirikishi,60. Na wale ambao wanatoa walicho pewa, na hali nyoyo zao zinagopa kwa kuwa watarejea kwa Mola wao Mlezi, 61. Basi wote hao ndio wanao kimbilia katika mambo yakheri, na ndio watakao tangulia kuyafikia.} Almuuminun 57-61.
  4. Mwenyezi Mungu anasema {Na ukisha kata shauri basi mtegemee Mwenyezi Mungu. Hakika Mwenyezi Mungu huwapenda wanao mtegemea.160. Akikunusuruni Mwenyezi Mungu hapana wakukushindeni, na akikutupeni ni nani, basi, baada yakeYeye ataye kunusuruni? Na Waumini wamtegemee Mwenyezi Mungu tu} Al imran. 159-160.
  5. Mwenyezi Mungu anasema: {Na waja wa Arrahman Mwingi wa Rehema ni wale wanaotembea ulimwenguni kwa staha, na wajinga wakiwasemezahujibu: Salama! 64. Na wale wanao kesha kwa ajili ya Mola wao Mlezi kwa kusujudu na kusimama. 65. Na wale wanao sema: Mola wetu Mlezi! Tuondolee adhabu ya Jahannamu. Hakika adhabu yake ikimpata tuhaimwachi. 66. Hakika hiyo ni kituo na makao mabaya. 67. Na wale ambao wanapo tumia hawatumii kwa fujo wala hawafanyi ubakhili, bali wanakuwa katikati baina ya hayo.} Alfurqan 63-67.
  6. Mwenyezi Mungu anasema: {Enyi mlio amini! Mcheni Mwenyezi Mungu, na kuweni pamoja na wakweli} Atawba,119.
  7. Mwenyezi Mungu anasema: { Enyi mlio amini! Timizeni ahadi. Mmehalalishiwawanyama wa mifugo, ila wale mnao tajiwa. Lakinimsihalalishe kuwinda nanyi mmo katika Hija. HakikaMwenyezi Mungu anahukumu apendavyo} Almaida,1.

Dalili ndani ya hadithi.

  1. Kutoka kwa Ibn Umar (Mwenyezi Mungu amwie radhi) amesema: siku moja tulipokuwa tumekaa pamoja na mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) akatutokezea mtu amevaa nguo myeupe sana ana nywele nyeusi haikuonekana athari yoyote ya safari na hakuna yeyote kati yetu aliyemjua mpaka akakaa mnele ya mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) akakutanisha magoti yake na magoti ya mtume na kuweka bega lake katika bega la mtume kisha akasema: “ewe Muhammad nieleze kuhusu uisilamu.” Mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) akasema: “ uisilamu ni kushuhudia kuwa hapana Mola apasaye kuabudiwa kwa haki isipokuwa Mwenyezi Mungu na hakika Muhammad (rehma na amani zimshukie juu yake) ni mjumbe wa Mwenyezi Mungu, na kusimamisha sala, na kutoa zaka na kufunga ramadhani na kuhiji nyumba ukiwa na uwezo. Akasema: “umesema kweli.” Akasema: “ nieleze kuhusu imani.” Akasema: “kumuamini Mwenyezi Mungu na malaika wake na vitabu vyake na siku ya mwisho na kuamini kadari kheri yake na shari yake. Akasema: “ umesema kweli.” Akasema: “ nieleze kuhusu ihsani. Akasema: “ni kumuabudu Mwenyezi kama kama kwamba unamuona na iwapo humuoni basi yeye anakuona. Akasema: “Umesema kweli.” Akasema: “ nieleze kuhusu kiama. Akasema: “huenda muulizaji akawa anaelewa zaidi kuliko anaeulizwa. Akasema: “ nieleze ishara zake” akasema: “ mtumwa kuzaa bwana wake na kuwaona wachungaji watembeao miguu peku wanashindana katika ujenzi wa majumba makubwa. Akasema, kisha akaondokam nikabaki hali ya kufikiria, kisha nikamuuliza ewe Umar unamjua ni nani huyo muulizaji? Akasema: “ Mwenyezi Mungu na mtume wake wanaju. Akasema Yule ni Jibrilu amekujieni kukufundisheni dini yenu.” (Muslim)
  2. Kutoka kwa Anas bin Malik (Mwenyezi mungu amwie radhi)hakika ya mtume (rehma na amani zimshukie juu yake siku moja alitoka na akakutana na kijana wa kianswar anaitwa Haritha bin Nuuman, akamwambia: “ umeamkaje ewe Haritha? Akasema: nimeamka hali ya kuwa ni muumini wa kweli. Akasema mtume wa Mweneyzi Mungu (Rehma na amani zimshukie juu yake) angalia usemacho, kwani kila haki ina kithibitisho, basi ni upi huo uthibitisho wa imani yako? Akasema: Najizoea nafsi yangu kujiepusha na ya dunia, nikakesha usiku wangu na kufunga mchana wangu, nami kama kwamba naagalia Arshi ya Mola wangu iliyo wazi na kama kwamba naagalia watu wa peponi namna wanavyotembeleana, na kama kwamba naangalia watu wa motoni na namna wanavyofanyiana uadui ndani yake. Mtume rehma na amani ziwe juu yake akamwambia. Umeona (umesema kweli) basi jilazimishe. Kasema hivi mara mbili, mja Mwenyezi Mungu amenawirisha imani ndani ya moyo wake.” (sehemu ya imani).
  3. Kutoka kwa Abi Hurayra (mwenyezi Mungu amwie radhi) amesema: amesema mjumbe wa Mweneyzi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake) imani ni sehemu sabini au sitini ya mafungu na bora ya (mafungu haya) ni kauli ya “Lailaha illa llahu” (hapana wa kuabudiwa kwa haki isipokuwa Mwenyezi Mungu na kuondosha uchafu njiani na kuona haya ni sehemu ya imani.” (Muslim)
  4. Kutoka kwa Umar (radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) amesema, nimemsikia mjumbe wa Mweneyzi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake) akisema: “ lau kama mungelimtegemea Mwenyezi Mungu kama ipasavyo basi angelikupeni riziki kama ampavyo ndege, huondoka asubuhi ana njaa na kurudi jioni ameshiba.” (Tirmidhi).
  5. Kutoka kwa Ibn Abbas (radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yao) amesema, mtume alikwenda kwa Umar alipokuwa yupo na masahaba zake, akasema: “je nyinyi ni waumini?” hawakujibu. –akawauliza mara tatu- kisha mwishoni Umar akasema. “ndio, tunaamini kile ulichotuletea, na kushukuru juu ya hali nzuri na kusubiri juu ya balaa, na tunaamini kadari. Mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) Akasema: “hakika mumeamini kwa jina la Mola wa Alkaba.” (Tabari).

Tatu: maudhui

Miongoni mwa rehema za Mwenyezi Mungu ni na upendo wake kwa waja wake ni kuwapelekea mitume ili wawaongoze katika njia ya haki, na katika njia iliyonyooka, ili isije ikapatikana hoja kwa mja yeyote mbele ya Mwenyezi Mungu. Mwenyezi Mungu anasema { Mitume hao ni wabashiri na waonyaji, ili watuwasiwe na hoja juu ya Mwenyezi Mungu baada ya kuletewaMitume. Na Mwenyezi Mungu ni Mwenye nguvu, Mwenye hikima }Anisaa 165.

Kumuamni Mwenyezi Mungu ni katika ilaka kubwa walizokuja nazo mitume, ikiwa na maana kuthibiti imani ya Mwenyezi Mungu –itikadi- ndani ya moyo wa mja, na kuamini malaika wake, vita  vyake, mitume wake, na siku ya mwisho na kadari kheri zake na shari zake. Na waumini itawalazimu watimize wajibu wa imani nao ni kutimiza yale waliyokalifishwa ambayo yana uongofu kutoka kwa Mwenyezi Mungu yaliyoletwa kutoka kwa mtume wetu (rehma na amani zimshukie) katika makatazo na mahimizo.

Na kumjua Mwenyezi Munguni njia ya kwanza ya imani, Mwenyezi Mungu anasema { Basi jua ya kwamba hapana mungu ila Mwenyezi Mungu, na omba maghufira kwa dhambi zako na za Waumini wanaume na Waumini wanawake. Na Mwenyezi Mungu anajua mahali penu pa kwenda na kurudi, na mahali penu pakukaa.} Muhammah, 19.

Na kitu kijulikanacho ni kuwa imani ya Mwenyezi Mungu imeshikamana na matendo mema, na wala havitengani, imekuja katika kurani tukufu ndani ya aya nyingi, kwa mfano, { Na wale walio amini na wakatenda mema, hao ndiowatu wa Peponi, humo watadumu }Albaqara 82. Na { Hakika walio amini na wakatenda mema, Mola wao Mlezi atawaongoa kwa sababu ya Imani yao. Itakuwa inapita mito kati yao katika Mabustani yenye neema }Yunus 9. Na aliposema { Hakika wale walio amini na wakatenda mema mashukio yao yatakuwa kwenye Pepo za Firdausi }kahf 107. Na aya nyeginezo zilizo tukufu.

Imani huzidi kwa kutii na hupungua kwa maasi, na kuna  sehemu (makundi) tafauti za waumini kwa mujibu wa imani zao kwa Mwenyezi Mungu. Kutoka kwa Abi Hurayra amesema: amasema mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake)  imani ni sehemu sabini au sitini ya mafungu na bora ya (mafungu haya) ni kauli ya “Lailaha illa llahu” (hapana wa kuabudiwa kwa haki isipokuwa Mwenyezi Mungu na kuondosha uchafu njiani na kuona haya ni sehemu ya imani.” Na matendo mema ni sehemu ya imani.

Na imekuja katika hadithi ya Jibrilu – juu yake rehema- iliyo mashuhuri inayoweka wazi ukweli wa imani ambayo inapaswa kuwepo ndani ya nyoyo ya kila muumini, hadithi yenyewe, anasema umar (Mweneyzi mungu amwie radhi) amesema: siku moja tulipokuwa tumekaa pamoja na mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) akatutokezea mtu amevaa nguo myeupe sana ana nywele nyeusi haikuonekana athari yoyote ya safari na hakuna yeyote kati yetu aliyemjua mpaka akakaa mnele ya mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) akakutanisha magoti yake na magoti ya mtume na kuweka bega lake katika bega la mtume kisha akasema: “ewe Muhammad nieleze kuhusu uisilamu.” Mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) akasema: “ uisilamu ni kushuhudia kuwa hapana Mola apasaye kuabudiwa kwa haki isipokuwa Mwenyezi Mungu na hakika Muhammad (rehma na amani zimshukie juu yake) ni mjumbe wa Mwenyezi Mungu, na kusimamisha sala, na kutoa zaka na kufunga ramadhani na kuhiji nyumba ukiwa na uwezo. Akasema: “umesema kweli.” Akasema: “ nieleze kuhusu imani.” Akasema: “kumuamini Mwenyezi Mungu na malaika wake na vitabu vyake na siku ya mwisho na kuamini kadari kheri yake na shari yake. Akasema: “ umesema kweli.” Akasema: “ nieleze kuhusu ihsani. Akasema: “ni kumuabudu Mwenyezi kama kama kwamba unamuona na iwapo humuoni basi yeye anakuona. Akasema: “Umesema kweli.” Akasema: “ nieleze kuhusu kiama. Akasema: “huenda muulizaji akawa anaelewa zaidi kuliko anaeulizwa. Akasema: “ nieleze ishara zake” akasema: “ mtumwa kuzaa bwana wake na kuwaona wachungaji watembeao miguu peku wanashindana katika ujenzi wa majumba makubwa. Akasema, kisha akaondokam nikabaki hali ya kufikiria, kisha nikamuuliza ewe Umar unamjua ni nani huyo muulizaji? Akasema: “ Mwenyezi Mungu na mtume wake wanaju. Akasema Yule ni Jibrilu amekujieni kukufundisheni dini yenu.” (Muslim).

Na Mwenyezi Mungu Mtukufu ameweka wazi katika kitabu chake kitukufu sifa nyingi za waja wake waumini,kwa mfano, unyenyekevu kwa ajili ya Mwenyezi Mungu, kwa kuwa unyenyekevu ni vyeo vya juu kabisa, Mwenyezi Mungu anasema { Hakika Waumini ni wale ambao anapo tajwa MwenyeziMungu nyoyo zao hujaa khofu, na wanapo somewa Aya zakehuwazidisha Imani, na wakamtegemea Mola wao Mlezi. 3. Hao ambao wanashika Sala na wanatoa katika yale tunayo waruzuku 4. Hao kweli ndio Waumini. Wao wana vyeo, na maghfira,na riziki bora, kwa Mola wao Mlezi.}Al anfal 2-4. Na anasema { Kwa hakika hao ambao kwa kumwogopa Mola wao Mleziwananyenyekea, 58. Na wale ambao Ishara za Mola wao Mleziwanaziamini, 59. Na wale ambao Mola wao Mlezi hawamshirikishi,60. Na wale ambao wanatoa walicho pewa, na hali nyoyo zao zinagopa kwa kuwa watarejea kwa Mola wao Mlezi, }Al muuminuun 57-60. Na anasema pia { Hakika wewe unamwonya mwenye kufuata ukumbusho, naakamcha Arrahman, Mwingi wa Rehema, kwa ghaibu. Basimbashirie huyo msamaha na ujira mwema.} Yasini, 11.

Na mtume (rehma na amani zimshukie juu yake ametupigia mfano wa hali ya juu ya unyenyekevu. Kutoka kwa Mutarif  kutoka kwa baba yake amesema: nimemuona mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) akisali na katika kifua chake kuna mgurumo kama mgurumo wa chombo .” (Ibn Khuzayma). Na mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) alikuwa akimuomba Mweneyzi Mungu ampe unyenyekevu, kutoka kwa Abi Mijlaz (radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) amesema: Umar alitusalisha sala, akaifupisha, na akapinga (kuwa hakufupisha) akasema, kwami sijatimiza rukuu na sujudu? Wakasema: ndio” akasema: “kwa kuwa mimi nimeomba kwakati wa sujudu na kurukuu dua aliyokuwa akiomba mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) akiomba “ewe Mola kwa elimu yako ya visivyojulikana na kudura zako kwa viumbe nihuishe iwapo uhai una kheri nami na unifishe iwapo kifo kina kheri nami, nakuomba unyenyekevu wako kwa nikionacho na nisichokiona na neno la kweli niwapo na hasira na kuridhia, na lengo wakati wa umasikini na utajiri, na kadha ya kuona uso wako na hamu ya kukutana nawe na najikinga kwako kutokana na madha yenye kudhuru na fitina zenye kupoteza, ewe Mola zipambe nyoyo zeteu kwa imani na utufanye katika walioongoka.” (Ahmad).

Mshairi anasema:

Muogope mola na tarajia kila zuri * usiitii nafsi kwa maasi utajuta.

Kuwa na khofu na matarajio * na jibashirie msamaha wa Mungu iwapo ni muisilamu.

Namiongoni mwa sifa za waumini ni kumtegemea Mwenyezi Mungu, ikiwa na maana kuufanya moyo umtegemee Mwenyezi Mungu katika kuleta masilahi na kuondoa madhara, na kumuachia mambo yote Yeye pamoja na kuitakidi kuwa hakuna atoaye wala azuiaye na anayedhuru na kunufaisha isipokuwa Yeye pekee. Muumini humtegemea  Mwenyezi Mungu na hutenda sababu zenye kupelekea kutimia matendo bila ya kutegemea matendo hayo. Kufanya sababu haina maana kuwa humtegemei Mwenyezi Mungu, kutoka kwa Umar (radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) amesema, nimemsikia mjumbe wa Mweneyzi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake) akisema: “ lau kama mungelimtegemea Mwenyezi Mungu kama ipasavyo basi angelikupeni riziki kama ampavyo ndege, huondoka asubuhi ana njaa na kurudi jioni ameshiba.” (Tirmidhi).

Ama kwa wale wanaodai kuwa kumtegemea Mwenyezi mungu bila ya kufanya kazi huku hakuitwi kumtegemea Yeye bali huko ni kuzembea na kuzembea ametukataza mtume (rehma na amani zimshukie) na pia kukataza sababu zinazopelekea kuzembea, kutoka kwa Muadh bin jabal ( Mwenyezi Mungu amwie radhi) amesema; nilikuwa nyuma ya punda wa mtume (rehma na amani zimshukie) akiitwa Ukayr. Akasema (mtume) ewe Muadh hivyo unafahamu haki ya Mwenyezi Mungu juu ya waja na haki za waja kwa Mweneyzi Mungu? Akasema: Mwenyezi Mungu na mtume wake wanajua. Akasema: “haki ya Mwenyezi Mungu juu ya waja ni kumuabudu Mwenyezi Mungu na wala wasimshirikishe na chochote na haki za waja kwa Mwenyezi Mungu ni kutomwadhibu Yule asiyemshirikisha na chochote.” Akasema: ewe mjumbe wa Mwenyezi Munguje niwaambie watu hivyo? Akasema: “usiwaambie ili wasije kuzembea” (muslim). Kumtegemea kunakotakiwa kunashikamana na maisha ya muumini, manufaa hayatopatikana au madhara isipokuwa kwa utegemezi ulio mzuri.

Na miongoni mwa sifa za waumini ni kuhifadhi sala na kunyeyekea ndani yake. Mwenyezi Mungu anasema { Hakika wamefanikiwa Waumini,2. Ambao ni wanyenyekevu katika Sala zao,}. Sala ni alama ya uisilamu na imeamrishwa kupitia aya nyingi Mwenyezi Mungu anasema{Na shikeni Sala, na toeni Zaka, na inameni pamoja na wanao inama}Albaqara 43. Na mtume (rehma na amani zimshukie) akaifanya ni moja ya nguzo tano za kiisilamu, kutoka kwa Ibn Umar (Mwenyezi Mungu awawie radhi) amesema; amesema mjumbe wa Mwenyezi Mungu (reahma na amani zimshukie) “ uisilamu umejemngea juu ya nguzo tano: kushuhudia kuwa hapana Mola wa haki isipokuwa Mwenyezi Mungu, na Muhammad ni mjumbe wa Mwenyezi Mungu nakusimamisha sala, na kutoa zaka, na kuhiji nyumba na kufunga Ramadhani.” (Bukharin a Muslim).

Na watu wametafautiana kidaraja za unyenyekevu ndani ya sala, wapo wapatao malipo kamili, na wengine hawana wapatacho zaidi ya kujihangaisha na tabu, kutoka kwa Abi Hurayra (Rehma na amani ziwe juu yake) amemsikia mjumbe wa Mwenyezi Mungu akisema: “ huenda anaesimama usiku kusali fungu lake likawa ni kukesha tu usiku, na huenda anaefunga fungu lake likawa ni kukaa na njaa na kiu.” (Albaihaqi). Sala ni sababu za kuifunza nafsi tabia na nyendo na kujiweka mbali na yenye kuchukiza, mwenye kusali huwa yuko mbali sana na sababu za kuingia katika maasi na maovu. Mwenyezi Mungu anasema { na ushike Sala.Hakika Sala inazuilia mambo machafu na maovu.}Al ankabuut 45. Na katika yenye kuthibitisha kuwa ni lazima sala iwe na unyenyekevu ni hadithi iliyopokelewa na Anas bina Malik (radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake)amesema; amesema mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake) inakuwaje watu hunyanyua macho yao juu (mbinguni) ndani ya sala zao, akasisitizaneno lake hili mpaka akasema: waache hivyo au Mwenyezi Mungu atapofua macho yao.” (Bukhari).

Na miongoni mwa sifa za waumini ni kutoa kwa ajili ya Mwenyezi Mungu kwa maana ya utoaji wa zaka iliyolazimishwa na sadaka za kujitolea, kutoka kwa Ibn Umar (Mwenyezi Mungu amwie radhi) amesema: “mkono wa juu (utoao) ni bora kuliko wa chini (usiotoa), na anza kwa unaowalisha, na sadaka iliyo bora ni ile itolewayo kwa kificho na anayeacha kuomba Mungu atamsaidia na anayejitosheleza basi Mungu atamtoshelezea.” (Bukhari). Kutoka kwa Ibn Masuud (Mwenyezi Mungu amwie radhi) amepokea kutoka kwa mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) amesema: “ mtu akitoa kwa ajili ya watu wake huhesabiwa ni katika sadaka.” (muslim). Muumini huamini kuwa mali aliyonayo ni kama dhamana kwake, na fadhila zipo mikononi mwa Mwenyezi Mungu. Kutoka wa Abi Hurayra (Mwenyezi Mungu amwie radhi) kwamba mtume  (rehma na amani zimshukie juu yake) amesema: “ kijana mmoja alipokuwa akitembea jangwani akasikia sauti utoka mawinguni, nyoshelezea bustani ya Fulani, mawingu yale yakasogea kachota maji yake katika chombo, tahamaki kile chombo kikajaa maji chote, mara kuna mtu mwengine amemsimama kwenye bustani yake akijaribu kunyoshelezea maji, akamwambia: ewe mja wa Mweneyzi Mungu, unaitwa nani? Akasema, ni Fulani lile jina alililisokia kutoka katika mawingu, akamwambia, kwa nini unaniulia jina langu, akamwambia: “ nimesikia sauti kutoka mawinguni ambayo yamenipa maji yake, yakisema “ nyosheleza bustani ya Fulani kwa kutaja jina lako, wewe kwani unafanya nini ndani ya bustani hiyo? Akajibu: “kwa kuwa umeuliza basi mimi huwa matunda yakiwa tayari basi hutoa sadaka thuluthi na mimi mwenyewe na wanangu hula thuluthi najirudisha thuluthi yake.

Na kurani imeashiria sifa za waumini kama ifuatavyo kwa mfano, wanajiepusha nay a upuuzi, na huchunga amana, Mwenyezi Mungu anasema {1. Hakika wamefanikiwa Waumini,2. Ambaoni wanyenyekevu katika Sala zao, 3. Na ambao hujiepusha na mambo ya upuuzi, 4. Na ambao wanatoa Zaka. 5. Na ambao wanazilinda tupu zao, 6. Isipo kuwa kwa wake zao au kwa iliyo wamilikimikono yao ya kulia. Kwani hao si wenye kulaumiwa. 7. Lakini anaye taka kinyume cha haya, basi hao ndiowarukao mipaka. 8. Na ambao wanazitimiza amana zao na ahadi zao, 9. Na ambao Sala zao wanazihifadhi  10. Hao ndio warithi, 11. Ambao watairithi Pepo ya Firdausi, wadumu humo} Almuuninuun 1-11. Aya zikaweka wazi kuwa mafanikio na kufuzu ni kwa atakayesifika kwa sifa hizi za unyenyekevu ndani ya sala, kujiepusha na upuuzi, kutoa zaka, kuhifadhi tupu, kuhifadhi amana na kuzifikisha kwa wenyewe, kutimiza ahadi na yote hayo yametajwa ndani ya kurani kama ni sifa kwa waumini na tabia zao.

Kwa waumini ni lazima wawe na tabia ya kutimiza ahadi kama ilivyokuja ndani ya kurani ili ajidhaminie mafanikio duniani na akhera, ikipatikana imani ndani ya moyo wa mja kama itakiwavyo basi itamuhifadhi na chuki na itikadi kali na kutenda yaliyokatazwa na itamfanya ampendelee mwengine zaidi kuliko hata nafsi yake na atajiepusha na kauli za uongo na kukaa vikao vya kipuuzi, na atakuwa na pupa ya kufanya mema kwa ajili ya manufaa ya jamii na taifa lake. Ama kwa wanaojidai kuwa ni wauminina tabia zake zikawa ni mbaya na mwenendo wake ukawa si mzuri basi imani yake huwa ni pungufu. Kwani imani ahihi hujulikana, Kutoka kwa Anas bin Malik (Mwenyezi mungu amwie radhi)hakika ya mtume (rehma na amani zimshukie juu yake siku moja alitoka na akakutana na kijana wa kianswar anaitwa Haritha bin Nuuman, akamwambia: “ umeamkaje ewe Haritha? Akasema: nimeamka hali ya kuwa ni muumini wa kweli. Akasema mtume wa Mweneyzi Mungu (Rehma na amani zimshukie juu yake) angalia usemacho, kwani kila haki ina kithibitisho, basi ni upi huo uthibitisho wa imani yako? Akasema: Najizoea nafsi yangu kujiepusha na ya dunia, nikakesha usiku wangu na kufunga mchana wangu, nami kama kwamba naagalia Arshi ya Mola wangu iliyo wazi na kama kwamba naagalia watu wa peponi namna wanavyotembeleana, na kama kwamba naangalia watu wa motoni na namna wanavyofanyiana uadui ndani yake. Mtume rehma na amani ziwe juu yake akamwambia. Umeona (umesema kweli) basi jilazimishe. Kasema hivi mara mbili, mja Mwenyezi Mungu amenawirisha imani ndani ya moyo wake.” (sehemu ya imani).

Inatakiwa muumini asifike kwa sifa njema za ukweli, uaminifu, kutekeleza ahadi, ukarimu, haya, msimamo, upole, msamaha, unyeyekevu, uadilifu, hisani, kuathiri na tabia nyengine njema ambazo kurani imehimiza, Mwenyezi Mungu anasema {Enyi mlio amini! Mcheni Mwenyezi Mungu, na kuweni pamoja na wakweli}At tawbah 119. Na akasema { Na ambao wanazichunga amana zao na ahadi zao } Al maarij 32. Na akasema kuhusu alama za wakweli wacha Mungu. { na wanao timiza ahadi yao wanapo ahidi, na wanaovumilia katika shida na dhara na wakati wa vita; haondio walio sadikisha, na hao ndio wajilindao } Al baqara 177.

Na Mwenyezi Mungu amewandalia waumini wenye kusifika kwa tabia njema kwa malipo mazuri na thawabu njema, akasema { Hakika wale walio amini na wakatenda mema mashukio yao yatakuwa kwenye Pepo za Firdausi108. Watadumu humo; hawatataka kuondoka.} Kahf 107-108.

Haki ya mtoto katika ukuaji mzuri na maisha bora na maandalizi
mazuri kwa ajili ya mustakbali
10 jamad Uwla 1437 H. Sawa na 19-2-2016 A.D.

awkaf-

 

Kwanza : Vipengele

  1. Watoto ni neema kutoka kwa Mwenyezi Mungu inapaswa kuishukuru.
  2. Huduma ya uisilamu kwa watoto
  3. Nguzo muhimu za ukuzaji mzuri wa watoto.

    1. Kumchagulia jina zuri.
    2. Kumnyonyesha kidesturi.
    3. Kuwafanyia wema na kuacha kutumia nguvu na ukali
    4. Uadilifu na usawa kwa watoto wote.
  4. Ulazima wa kuwahakikishia watoto maisha bora.
  5. Umuhimu wa kuwa na tama maishani mwetu.

Dalili: ndani ya Kurani tukufu na hadithi

  1. Mwenyezi Mungu anasema: { Ufalme wa mbingu na ardhi ni wa Mwenyezi Mungu anaumba apendavyo, anamtunukia amtakaye watoto wa kike, na anamtunukia amtakaye watoto wa kiume. 50 Au huwachanganya wanaume na wanawake, na akamfanya amtakaye tasa. Hakika Yeye ni Mjuzi Mwenye uweza.}Ashura, 49-50.
  2. Mwenyezi Mungu anasema: { Na Mwenyezi Mungu amekuumbieni wake katika jinsiyenu, na akakujaalieni kutoka kwa wake zenu wana nawajukuu, na akakuruzukuni vitu vizuri vizuri. Basi je, wanaamini upotovu na wanazikataa neema za MwenyeziMungu?} Anahl, 72.
  3. Mwenyezi Mungu anasema: { Na wazazi wanawake wawanyonyeshe watoto wao miaka miwili kamili kwa anaye taka kutimiza kunyonyesha. Na juu ya baba yake chakula cha kina mama, na nguo zao kwa mujibu wa ada. Wala halazimishwi mtu ila kwa kadiri ya uwezo wake. Mama asitiwe taabuni kwa ajili ya mwanawe, wala baba kwa ajili ya mwanawe. Na juu ya mrithi mfano wa hivyo. Na kama wote wawili wakitaka kumwachisha ziwa kwa kuridhiana na kushauriana, basi si vibaya kwao. Na mkitaka kuwapatia watoto wenu mama wa kuwanyonyesha basi hapana ubaya kwenu mkitoa mlicho ahidi kwa mujibu wa ada. Na mcheni Mwenyezi Mungu, na jueni kwamba Mwenyezi Mungu anayaona yote mnayo yatenda.}Albaqara, 233.
  4. Mwenyezi Mungu anasema: { Na wale wanao sema: Mola wetu Mlezi! Tupe katikawake zetu na wenetu yaburudishayo macho, na utujaalietuwe waongozi kwa wachamngu }Alfurqan, 74.
  5. Mwenyezi Mungu anasema: { Na walio amini na dhuriya zao wakawafuata kwaImani tutawakutanisha nao dhuriya zao, na walahatutawapunja hata kidogo katika vitendo vyao. Kilamtu lazima atapata alicho kichuma.}At tuur, 21.
  6. Mwenyezi Mungu anasema: {Na Luqman alipo mwambia mwanawe kwa kumpa mawaidha: Ewe mwanangu! Usimshirikishe Mwenyezi Mungu. Kwani hakika ushirikina bila ya shaka ni dhulma iliyo kubwa. 14 Na tumemuusia mtu kwa wazazi wake wawili. Mamayake ameichukua mimba yake kwa udhaifu juu ya udhaifu, na kumwachisha ziwa baada ya miaka miwili. (Tumemuusia): Nishukuru Mimi na wazazi wako. Ni kwangu Mimi ndiyo marudio. 15 Na pindi wakikushikilia kunishirikisha na ambayo huna ilimu nayo, basi usiwat’ii. Lakini kaa nao kwa wema duniani, nawe ishike njia ya anaye elekea kwangu. Kisha marejeo yenu ni kwangu Mimi, na Mimi nitakuambieni mliyo kuwa mkiyatenda. 16 Ewe mwanangu! Kikiwapo kitu cha uzito wa chembe yakhardali kikawa ndani ya jabali au ndani ya mbingu au ndani ya ardhi, basi Mwenyezi Mungu atakileta. Hakika Mwenyezi Mungu ni Mjuzi wa yaliyofichika, Mwenye khabari za yote. 17 Ewe mwanangu! Shika Sala, na amrisha mema, na kataza maovu, na subiri kwa yanayo kupata. Hayo ni katika mambo ya kuazimiwa. 18 Wala usiwabeuwe watu, wala usitembee katika nchi kwa maringo. Hakika Mwenyezi Mungu hampendi kila anayejivuna na kujifakhirisha. 19 Na ushike mwendo wa katikati, na teremsha sauti yako. Hakika katika sauti mbaya zote bila ya shaka iliyo zidi ni sauti ya punda.}Luqman 13-19.
  7. Mwenyezi Mungu anasema: {Enyi mlio amini! Jilindeni nafsi zenu na ahali zenuna Moto ambao kuni zake ni watu na mawe. WanausimamiaMalaika wakali, wenye nguvu, hawamuasi Mwenyezi Mungu kwa anayo waamrisha, na wanatenda wanayoamrishwa} At tahriim, 6.

Dalili za hadithi

  1. Kutoka kwa Umar (Mwenyezi Mungu amwie radhi) hakika Mtume (rhma na amani zimshukie juu yake) amesema: nyote ni wachungaji, na nyote mutaulizwa juu ya mulivyovichunga. Imamu ni mchungaji naye ataulizwa juu ya aliowachunga, mume ni mchungaji juu ya watu wake naye ataulizwa juu ya aliowachunga, mke ni mchungaji katika nyumba ya mumewe naye ataulizwa juu ya aliowachunga, mtumishi ni mchungaji juu ya mali ya bwana wake naye ataulizwa juu ya alichokichunga.” Mpokezi akasema nadhani alisema: “kijana ni mchungaji wa mali ya baba yake naye ataulizwa juu ya alichokichunga, nyote ni wachungaji na mutaulizwa juu ya mulichokichunga.” (Bukhari)
  2. Kutoka kwa Maaqil bin Yasaar (Mwenyezi Mungu amwie radhi) kutoka kwa mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake) amesema: “hakuna mja ambaye Mwenyezi Mungu humpa wa kumchunga, akafariki mchungaji hali ya kuwa amefanya hadaa basi Mwenyezi Mungu atamuharamishia pepo.” (Bukharin a Muslim).
  3. Kutoka kwa Ibn Abbas (Mwenyezi Mungu awawie radhi) amesema: “siku moja nilikuwa nyuma ya mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) akasema: “ ewe kijana mimi nitakufundisha maneno, muhifadhi Mwenyezi Mungu naye atakuhifadhi, muhifadhi Mwenyezi Mungu utamkuta mbele yako, na pale uombapo basi muombe Mwenyezi Mungu, na pale utakapo msaada basi taka msaada kutoka kwa Mwenyezi Mungu, tambua kuwa lau umma utakusanyika juu ya kutaka kukunufaisha kwa kitu basi hawataweza kukunufaisha isipokuwa kile alichokuandikia Mwenyezi Mungu. Na lau wakikusanyika juu ya kutaka kukudhuru kwa kitu basi hawataweza kukudhuru kwa kitu isipokuwa kile alichokuandikia Mwenyezi Mungu, kalamu zishanyanyuliwa na kurasa zishakauka.” (Tirmidhi).
  4. Kutoka kwa Abdalla Bin Amru bin A`s (Mwenyezi Mungu awawie radhi) amesema: nimemsikia mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake) akisema: “mtu inatosha kuwa na madhambi kwa kule kutomjali anaye mlea.” (Kitabu cha Hakim).
  5. Kutoka kwa Saad Bin Abi Waqas (Mwenyezi Mungu awawie radhi) amesema: “mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) alikuwa akinitembelea mwaka wa hija ya kuagana, kutokana na maumivu yaliyonizidi, nikasema: “ nimefikwa na maumivu, nami nina mali, na hakuna atakayeirithi isipokuwa mwanangu wa kike, je nitoe sadaka thuluthi mbili za mali yangu? Akasema : “hapana,” nikasema: “nusu? Akasema: “Hapana”, kisha akasema: “ thuluthi, na thuluthi ni nyingi, kwani wewe ukiacha kizazi chako matajiri ni bora kuliko kuwaacha ni watu waombao wengine, kwani (pia) hutumii matumizi yoyote aikawa uanataka radhi za Mwenyezi Mungu isipokuwa utalipwa kwayo.” (Bukhari).
  6. Kutoka kwa Thauban (Mwenyezi Mungu amwie radhi) amesema, amesema mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake) “Dinari bora aitoayo mtu ni ile dinari anayoitoa kwa ajili ya familia yake, na dinari aitoayo kwa ajili ya kipando chake katika njia ya Mweneyzi Mungu na dinari aitoayo kwa wenzake katika njia ya Mweneyzi Mungu.” Abu Qalabah akasema “ akaanza kwa watoto, kisha akasema Abu Qilabah: na hakuna mtu mwenye kupata malipo mazuri kama Yule anayetoa kwa ajili ya watoto ili kuwazuilia wasiombe au kuwanufaisha kwa ajili ya Mweneyzi Mungu na kuwatosheleza.” (Muslim).
  7. Kutoka kwa Athman Hatabiy amesema: nimemsikia Ibn Umar (Mwenyezi Mungu amwie radhi) akimwambia kijana: “ mfunze heshima (adabu) mwanao, kwani wewe utaulizwa juu ya mwanao, ni kitu gani umemfunza? Na yeye ataulizwa juu ya wema wako na kukutii kwako.” (Imam Albayhaqiy – Sunan Kubra).
  8. Kutoka kwa Abi Dardai (Mwenyezi Mungu amwie radhi) amesema: amesema mjumbe wa Mweneyezi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake) “hakika nyinyi mtaitwa siku ya kiama kwa majina yenu na majina ya baba zeni, basi majina yenu yafanyeni kuwa mazuri.” (imepokewa na Daud).
  9. Kutoka kwa Aamir, amesema: nimemsikia Nuumaan bin Bashiir (Mweneyzi Mungu awawie radhi) naye yuko juu ya membari akisema: “Baba yangu amenipa zawadi, Umrah bint Rawaha akasema: sikubali mpaka mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) aishuhudie. Mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) akaja, akasema: “mimi nimempa mwanagu kutoka kwa Umrah bint Rawaha zawadi, akaniamrisha kuwa nikufanye wewe kuwa ndiye shahidi ewe mjumbe wa Mwenyezi mungu, akasema: “je wanao wengine umewapa kama hiki?” akasema: “ hapana.” Akasema “ muogopeni Mwenyezi Mungu na fanyeni uadilifu juu ya watoto wenu.” Akasema, akaichukua zawadi yake. (Bukhari).
  10. Kutoka kwa Umara Bin Salama (Mwenyezi Mungu awawie radhi) amesema: nilikuwa katika chumba cha mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) na mkono wangu ulikuwa ukitangatanga ndani ya sahani akaniambia “ewe kijana taja jina la Mwenyezi Mungu ( sema Bismillahi) na kula kwa mkono wako wa kulia na kula kilicho mbele yako.”

Tatu: Maudhui

Miongoni mwa neema kubwa sana ambazo Mweneyezi Mungu amemneemesha mwanadamu baada ya imani ya Mweneyezi Mungu Mtukufu ni neema ya mtoto ambayo huhifadhi kizazi na hutuliza moyo. Watoto ni neema ya Mwenyezi Mungu, ni zawadi kutoka kwake humpa amtakae katika waja wake, Mwenyezi Mungu anasema: { Ufalme wa mbingu na ardhi ni wa Mwenyezi Mungu anaumba apendavyo, anamtunukia amtakaye watoto wa kike, na anamtunukia amtakaye watoto wa kiume. 50 Au huwachanganya wanaume na wanawake, na akamfanya amtakaye tasa. Hakika Yeye ni Mjuzi Mwenye uweza }Ashuura, 49-50. Watoto huyafanya maisha kuwa ni ya furaha na ucheshi, huondoa kiza ndani ya nyumba na huingiza mwanga, wao ni taa za nyumba, utulivu wa macho na ni vipenzi vya nyoyo, wao ni pambo la maisha ya dunia, kama alivyosema Mola wetu ndani ya Kuran Tukufu {Mali na wana ni pambo la maisha ya dunia. Na memayanayo bakia ni bora mbele ya Mola wako Mlezi kwamalipo, na bora kwa matumaini.} Kahf 46.

Hivyo basi, neema hii – ya watoto – inapasa kushukuriwa Mwenyezi Mungu Mtukufu, kipenzi cha Mwenyezi Mungu mtume Ibrahim (rehma na amani zimshukie juu yake) baaya ya kupewa mwana na Mwenyezi Mungu alisema: {Alhamdulillahi! Himdi zote ni za Mwenyezi Mungu aliye nipa juu ya uzee wangu Ismail na Is-haq. Hakika Mola wangu Mlezi ni Mwenye kusikia maombi. 40. Mola wangu Mlezi! Nijaalie niwe mwenye kushika Sala, na katika dhuriya zangu pia. Ewe Mola wetu Mlezi, na ipokee dua yangu.} Ibrahim 39-40.  Kuishukuru neema ni kuihifadhi, Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema  { Na alipo tangaza Mola wenu Mlezi: Mkishukuru nitakuzidishieni; na mkikufuru, basi adhabu yangu ni kali } Ibrahim, 7. Na inapasa kuwahudumia ili akue katika kizazi kitakachomtambua Mwenyezi Mungu, kujua haki za wazazi wake, haki za jamii na taifa.

Uisilamu umetoa huduma kubwa sana kwa watoto na kwa kuwalea vyema basi hupatikana furaha duniani na akhera kwa watoto na wazazi. Uisilamu ukamjali mtoto kabla hata ya kuja duniani ukamtaka mwenye kutaka kuoa achague mke mwema, kwani nyumba itakapokuwa imezingirwa na mazingira ya imani athari zake njema huenea kwa waliomo, na hivi ni kama alivyosema Mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) aliposema: “ ..mchague aliye na dini  mikono yako ipate kubarikiwa” (Muslim).. na uisilamu umejali mtoto kabla ya hata kuanzishwa kwa taasisi za kimataifa zeneye kujali haki za watoto, kwa kuwa kipindi hiki ni hatari na chenye misukosuko katika maisha ya mwanadamu. Utoto ni kipindi kigumu na uhimu ambacho kila mtu ni lazima apitie kisha apitea ujana. Hivyo, uisilamu ukajali sana utoto ili wawe ongezeko zuri  na chanzo chenye kuwa na faida katika jamii. Ukawapa hukumu (sheria) nyingi kuhusu wao ambazo zinarudi kwa mtoto, familia, kisha jamii kwa manufaa na faida njema.

Uisilamu umechunga kuhusu watoto tokea yupo tumboni mwa mama yake, ukaweka hukumu na sheria zenye kumkinga na kumlinda uanadamu wake katika kumchunga na kumpa malezi yote anayostahiki., hiki ni kipindi cha mwanzo ambacho pia anastahiki kutunzwa na kuchungwa. Kwa maana hiyo, uisilamu umedhamini haki ya maisha yake hali ya kuwa bado yu tumboni mwa mama yake. Ukaharamisha utoaji wa mimba kwa makusudi, na kuwajibisha kutunzwa kwa mama mja mzito, na ukaruhusu kwa mama mja mzito kutofunga katika mwezi wa Ramadhani pindi akihofia mtoto wake tumboni, mpaka akue kama kawaida. Kutoka kwa Anas (Mwenyezi Mungu amwie radhi) kwamba mtume (rehma na amani zimshukie juu yake amesema: “ hakika ya Mweneyzi Mungu ameondosha kwa msafiri nusu sala na funga na kwa mja mzito na mwenye kunyonyesha.” (Nisai).

Vilevile katika yanayohusu kutunzwa kwa watoto: kumchagulia jina zuri, wazazi waliotangulia walikuwa wakijilazimisha kuwachagulia wana wao majina mazuri watakayoitwa, kwani jina zuri huleta furaha nyoyoni na utulivu tafauti na jina baya. Kutoka kwa Abi Dardai (Mwenyezi Mungu amwie radhi) amesema: amesema mjumbe wa Mweneyezi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake) “hakika nyinyi mtaitwa siku ya kiama kwa majina yenu na majina ya baba zenu, basi majina yenu yafanyeni kuwa mazuri.” (imepokewa na Daud). Wazazi wawili wanaporuzukiwa mwana basi wameamrishwa wamchagulie jina zuri, mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) amesema “mtoto anakuwa katika rehani kwa akika yake, atachinyiwa siku ya saba, atapewa jina, na kunyolewa kichwa chake.” (Tirmidhi).

Mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) amependelea kwa umma wake wachague majina ayapendayo Mwenyezi Mungu, kutoka kwa Naafi`, kutoka kwa Ibn Umar (Mwenyezi Mungu awawie radhi) amesema: “ majina yapendwayo na Mwenyezi Mungu ni Abdullah na Abdulrahman.” (Abu Daudi). Nakatika mapokezi ya imamu Muslim, kutoka kwa Umar, amesema: amesema mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake): “ hakika majina yenu yapendwayo sana na Mwenyezi Mungu ni Abdullah na Abdulrahman.” Na mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) alikuwa akikataza kuwaita wana majina mabaya, akasema “ usimwite mtoto wako jina la Rabaha wala Yasara wala Aflaha wala Naafia` (Muslim).

Na sababu ya kukatazwa kuitwa majina mabaya ni kwa upande wa nafsi ya mtoto, ili isije kumsababishia aina Fulani ya makero ya nafsi. Mzee mmoja alikuja kwa Umar bin Khatwab (Mwenyezi Mungu amwie radhi) akimshtakia kuhusu mwanawe, Umar akawita mzazi na mwanawe na kumlaumu mwana juu ya haki ya mzazi wake na kwa kusahau kwake haki hizo, mtoto akasema, ewe kiongozi wa waumini, kwani mtoto hana haki kwa wazazi wake? Akasema: “anazo.” Akamuuliza: “ ni zipi haki zenyewe? Akasema Umar: “ ni kuwa mwema mama yake, kumchagulia jina zuri, kumfundisha kitabu (kurani). Mtoto akasema: “ewe kiongozi wa waumini hakika baba yangu hakufanya hata moja katika hayo, mama yangu alikuwa mtu mweusi aliyekuwa akimilikiwa na mwenye kuabudu moto na ameniita kombamwiko (mbawakawa) na wala hakunifundisha hata herufi moja ndani ya kitabu. Umar akamgeukia mzee akamwambia, “wewe umekuja kwangu kumshtakia mwanao juu ya haki yako, lakini wewe umekeuka haki zake kabla ya yeye kukeuka haki zako na umemtendea sivyo kabla ya yeye kukutendea sivyo.” (Malezi ya watoto katika uisilamu).

Sufyan Thauri amesema: “ haki ya mtoto kwa wazazi wake ni kuitwa jina zuri, kumuoza pindi akibaleghe, na kumfunza heshima (adabu) njema.” Kwani kumchagulia jina zuri humsaidia katika kuishi maisha mazuri atakayoweza kuepukana na kutaniwa na kufanyiwa kujeli, pia atapata raha na utulivu wa nafsi pale atakapoitwa kwa jina lake, jina ni kitambulisho cha mtu.

Na katika matunzo ya uislamu kwa mtoto: inatakiwa kumyonyesha iwe ni haki yake inayotambulika, Mwenyezi Mungu anasema: { Na wazazi wanawake wawanyonyeshe watoto wao miaka miwili kamili kwa anaye taka kutimiza kunyonyesha. Na juu ya baba yake chakula cha kina mama, na nguo zao kwa mujibu wa ada. Wala halazimishwi mtu ila kwa kadiri ya uwezo wake. Mama asitiwe taabuni kwa ajili ya mwanawe, wala baba kwa ajili ya mwanawe. Na juu ya mrithi mfano wa hivyo. Na kama wote wawili wakitaka kumwachisha ziwa kwa kuridhiana na kushauriana, basi si vibaya kwao. Na mkitaka kuwapatia watoto wenu mama wa kuwanyonyesha basi hapana ubaya kwenu mkitoa mlicho ahidi kwa mujibu wa ada. Na mcheni Mwenyezi Mungu, na jueni kwamba Mwenyezi Mungu anayaona yote mnayo yatenda.}Albaqara, 233. Katika aya hizi tukufu wazazi wa kike wameamrishwa kama kwamba wameambiwa. “enyi wazazi wanyonyesheni watoto wenu kwa miaka miwili kamili, kani mtoto kipindi hiki huwa anahitaji maangalizi muhimu ya chakula ambayo yatamsaidia katika kukuza mwili wake na hakuna chakula kilicho bora kama maziwa ya mama yake ambayo Mwenyezi Mungu ameyaandaa kwa ajili hiyo. Na amesema kweli Mwenyezi Mungu: { Asijue aliye umba, naye ndiye Mjua siri, Mwenyekhabari?} Almulk 14. Ama iwapo mama ana matatizo ambayo kisheria ameruhusika kutonyonyesha au mtoto kajizuilia kunyonya au mzazi kufariki basi hapa sheria ya kiisilamu imelazimisha kwa mzazi wa kiume kumtafuta myonyeshaji wa huyu mwana kwa malipo ili mwana apate usalama wake.

Na elimu za kiafya na nafsi zimethibitisha kuwa kipindi cha kunyonyesha mtoto kilichotajwa kisheria cha miaka miwili ni lazima kwa ajili ya ukuaji wa mtoto ukuaji unaohitajika nayo ni kwa pande mbili:- kisiha na kinafsi. Na kumkuza mtoto katika mazingira ya upendo, utulivu na amani nayo haya yote hayapatikani isipokuwa kwa mama ambaye atamsaidia mwana kukua katika ukuaji bora na kumfanya aishi maisha mazuri.

Na miongoni mwa misingi ya ukuzaji wa mtoto: kumtendea wema na kuacha kutumia nguvu na ukali. Kwani hujulikana kisheria kuwa  upendo hauleti isipokuwa jema. Kutoka kwa mama wa waumini Aisha (Mwenyezi Mungu amwie radhi) hakika mjumbe wa Mwenyezi Mungu (rehma na amani zimshukie juu yake) amesema: “ewe Aisha Mwenyezi Mungu ni mpole naye hupenda upole, humpa mwenye mpole kile ambacho hampi (humnyima) asiyekuwa na upole (mwenye kutumia mabavu) na kile ambacho hawapi wengineo.” (Muslim). Nguvu na ukakamavu katika malezi na kutumia mabavu katika malezi hupelekea kumfanya mtoto mara nyingi kuharibika kitabia na kumfanya amchukie mzazi wake (mlezi) na kutosikia maneno yake.

Imepokewa katika hadithi tukufu kwa mba mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) alikuwa akimbeba Hassan na Hussein (Mwenyezi Mungu awawie radhi) juu ya mabega yake na akicheza nao. Na katika misingi aliyotumia mtume mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) ilikuwa ni upole na ulaini. Kutoka kwa Burayda kapokea kutoka kwa baba yake amesema: “mtume alipokuwa juu ya mimbari akihutubia, mara Hassan na Hussein wakaingia hali ya kusota na walikuwa wamevaa nguo nyekundu, mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) akashuka akawabeba kisha akasema: “Mwenyezi Mungu amesema kweli { Hakika mali yenu na watoto wenu ni jaribio} Ataghaabun,15. Nami nimewona hawa wakitembea na kusota sikuweza kusubirio bali nikashuka na kuwabeba (Nisai).

Mlezi mwema- sawa ni mzazi au mwalimu – yeye ndie achungae misingi hii mikubwa ya malezi nayo ni matendo ya upole na laini. Na kujiepusha na maguvu na ukakamavu, hutibu tatizo kwa hekima na upole, maguvu husababisha hofu ndani ya nyoyo ya mtoto na woga ukiachana na wasiwasi wa kinafsi na kuona haya na kutojiamini. Ahnaf bin Qiys amesema katika moja ya nasaha zake: “ usiwe kwao kufuli ili wasije wakatamani kifo chako na wakachukia kukuona upo karibu nao na kuyachukia maisha yako.” Kuwatendea upole haina maana kuwa usitumie adhabu wakati inapobidi, lakini ni lazima tukumbushe kuwa adhabu ni lazima iwe kwa hekima na wala isiwe kwa kila kosa alikosalo (alitendalo).

Na vilevile miongoni mwa malezi bora kwa watoto: ni uadilifu na usawa kati yao. Uadilifu kwa viumbe vyote ni haki ya lazima katika sheria ya kiisilamu, Mwenyezi Mungu anasema {Enyi mlio amini! Kuweni wasimamizi madhubuti kwa ajili ya Mwenyezi Mungu mkitoa ushahidi kwa haki. Wala kuchukiana na watu kusikupelekeeni kutofanya uadilifu. Fanyeni uadilifu. Hivyo ndio kuwa karibu mnona uchamngu. Na mcheni Mwenyezi Mungu. Hakika MwenyeziMungu anazo khabari za mnayo yatenda}Almaida, 8. Na jambo hili linapasa kwanza lianze kwa mzazi na watoto wake.

Mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) ameelekeza wazazi wa kike na wa kiume misingi ya lazima ambayo ni lazima waifuate, si hivyo tum bali pia ameambatanisha na uchaji wa Mungu Mtukufu,  kutoka kwa Amir, Kutoka kwa Aamir, amesema: nimemsikia Nuumaan bin Bashiir (Mweneyzi Mungu awawie radhi) naye yuko juu ya membari akisema: “Baba yangu amenipa zawadi, Umrah bint Rawaha akasema: sikubali mpaka mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) aishuhudie. Mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) akaja, akasema: “mimi nimempa mwanagu kutoka kwa Umrah bint Rawaha zawadi, akaniamrisha kuwa nikufanye wewe kuwa ndiye shahidi ewe mjumbe wa Mwenyezi mungu, akasema: “je wanao wengine umewapa kama hiki?” akasema: “ hapana.” Akasema “ muogopeni Mwenyezi Mungu na fanyeni uadilifu juu ya watoto wenu.” Akasema, akaichukua zawadi yake. (Bukhari). Na imepokewa na Abdulrazaak katika kitabu chake kwamba mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) alimuita kijana mmoja wa kianswar, akaja (mbele ya mtume) kisha mtoto wake wa kiume akaja na akambusu na kumbeba na kumkumbatia na kukaa nae, kisha (baadae) akaja mtoto wake wa kike akamshika mkono akammkalisha chini, mtume rehma na amani zimshukie juu yake) “lau ungeliwafanyia uadilifu ingelikuwa ni bora kwako, jikurubisheni kwa watoto wenu hata pale munapowabusu.”

Na katika kufanya uadilifu kwa wote kuna faida kubwa mno na huwasaidia ndugu kusaidiana katika mema na pia huwasaidia katika kutengeneza kizazi chema ndani ya jamii kama inavyosaidia kujenga undugu wa ukweli kati ya jamaa.

Kinyume na haya tunaona mtafaruku kati ya wanandugu ambayo ni sababu kubwa sana ya kuasi wazazi, kuwakimbia na kuwachukia na pia ni sababu ya kupandikiza chuki kati ya wanandugu.

Baadhi ya matukio ya wanaelimu ya nafsi yamethibitisha kuwa mtoto mara nyingi humili kuhisi kufanya  mabaya kwa sababu ya dhuluma na kutotendewa usawa ndani ya familia. Na mfano mzuri sana ni kisa cha nabii Yussuf (rehma na amani ziwe juu yake) kwa kuboreshwa kwake zaidi yao, Mwenyezi mungu anasema {Kwa yakini katika Yusuf na nduguze ziko ishara kwawanao uliza 8.Pale walipo sema: Hakika Yusuf na nduguyewanapendwa zaidi na baba yetu kuliko sisi, hali sisini kikundi chenye nguvu. Hakika baba yetu yumo katika upotofu wa dhaahiri. 9. Muuweni Yusuf, au mtupeni nchi mbali ili uso wababa yenu ukuelekeeni nyinyi. Na baada ya haya mtakuwawatu wema.} Yusuf 7-9.

Vilevile katika misingi ambayo uisilamu umeiweka kwa ajili ya kudhibiti ukuaji bora wa mtoto: ni malezi na mafundisho ya sheria. Mwenyezi Mungu mtukufu amewamrisha wazazi wa kike na wa kiume ndani ya kurani tukufu umuhimu wa kuikinga nafsi na jamaa ili wasiingia katika maangamizi, akasema {Enyi mlio amini! Jilindeni nafsi zenu na ahali zenuna Moto ambao kuni zake ni watu na mawe. WanausimamiaMalaika wakali, wenye nguvu, hawamuasi Mwenyezi Mungu kwa anayo waamrisha, na wanatenda wanayoamrishwa}At tahrim, 6. Na kumlea mtoto na kumfundisha adabu ni misingi itakiwayo na sheria nazo pia ni haki miongoni mwa haki za mtoto kwa wazazi wake. Kutoka kwa Ibn Abass (mwenyezi Mungu awawie radhi) wamesema: ewe mjumbe wa Mweneyzi Mungu, tumekwisha elewa haki ya mzazi kwa mwanawe, lakini ni zipi haki za mwana kwa mzazi? Akasema; “kumfundisha adabu njema na kumlea vizuri.” (Sehemu ya imani. Kitabu cha Bayhaqiy) na amepokea Tirmidhi katika kitabu chake kwamba mtume (rehma na amani zimshukie juu yake amesema: “hakuna wema autendao mzazi kwa mwana kuliko wema wa kumlea malezi mema.”

Na miongoni mwa misingi muhimu ya ukuzaji watoto ni kuwaelekeza na kuwalea malezi bora, malezi na maelekezo yanatakikana yawe kwa utaratibu na si mbele ya wengine, na hivi ndivyo alivyokuwa akifanya mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) Kutoka kwa Ibn Abbas (Mwenyezi Mungu awawie radhi) amesema: “siku moja nilikuwa nyuma ya mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) akasema: “ ewe kijana mimi nitakufundisha maneno, muhifadhi Mwenyezi Mungu naye atakuhifadhi, muhifadhi Mwenyezi Mungu utamkuta mbele yako, na pale uombapo basi muombe Mwenyezi Mungu, na pale utakapo msaada basi taka msaada kutoka kwa Mwenyezi Mungu, tambua kuwa lau umma utakusanyika juu ya kutaka kukunufaisha kwa kitu basi hawataweza kukunufaisha isipokuwa kile alichokuandikia Mwenyezi Mungu. Na lau wakikusanyika juu ya kutaka kukudhuru kwa kitu basi hawataweza kukudhuru kwa kitu isipokuwa kile alichokuandikia Mwenyezi Mungu, kalamu zishanyanyuliwa na kurasa zishakauka.” (Tirmidhi).

Kisha tena mtume (rehma na amani zimshukie juu yake analea na kufunza na kuelekeza adabu njema kwa kupigia mifano mizuri juu ya mtoto, imepokewa Kutoka kwa Umara Bin Salama (Mwenyezi Mungu awawie radhi) amesema: nilikuwa katika chumba cha mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) na mkono wangu ulikuwa ukitangatanga ndani ya sahani akaniambia “ewe kijana taja jina la Mwenyezi Mungu ( sema Bismillahi) na kula kwa mkono wako wa kulia na kula kilicho mbele yako.”(Muslim). Imam ghazali (Mweyezi Mungu amrehemu) “mtoto ni amana mbele ya wazazi wake, moyo wake uko safi suio na dosari, pindi ukizoweshwa mazuri na kufundishwa mema basi atafurahia duniani na akhera.”

Juu ya mlezi awe kiongozi kwa watoto wake, ajiweke katika tabia njema kabla ya kuwaamrisha, kwani watoto huiga.

Ana haki aliyesema:

Watoto wetu hukuwa kutoka kwetu * kama vile wazazi wake walivyomzowesha

Na la msingi kulitaja ni kuwa, malezi hayawi kwa wazazi peke yaolakini pia kwa mwalimu. Mwalimu ni sehemu katika jamii na ana umuhimu na ulazima wa kukuza kizazi kwa kuzingatia tamaduni za jamii anayoishi. Watoto niamana inayobebwa na jamii kwa ujumla na ni jukumu lililo katika shingo zao, na inapasa kuwalea ipasavyo.wote pamoja wafahamu jukumukubwa walilolibeba kuhusu watoto, na hakuna mfano wa wazi zaidi ya kauli ya mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) Kutoka kwa Umar (Mwenyezi Mungu amwie radhi) hakika Mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) amesema: “nyote ni wachungaji, na nyote mutaulizwa juu ya mulivyovichunga. Imamu ni mchungaji naye ataulizwa juu ya aliowachunga, mume ni mchungaji juu ya watu wake naye ataulizwa juu ya aliowachunga, mke ni mchungaji katika nyumba ya mumewe naye ataulizwa juu ya aliowachunga, mtumishi ni mchungaji juu ya mali ya bwana wake naye ataulizwa juu ya alichokichunga.” Mpokezi akasema nadhani alisema: “kijana ni mchungaji wa mali ya baba yake naye ataulizwa juu ya alichokichunga, nyote ni wachungaji na mutaulizwa juu ya mulichokichunga.” (Bukhari)

Dini ya kiisilamu inambebesha mzigo wazazi wa kuhifadhi watoto kwani imepokewa Kutoka kwa Umar (Mwenyezi Mungu amwie radhi) hakika Mtume (rehma na amani zimshukie juu yake) amesema: hakika yaMweneyzi Mungu atamuuliza kila mchungaji kwa kile alichokichunga je amekihifadhi au amezembea, mpaka atamuuliza pia mume juu ya watu wa nyumba yake.” (imepokewa na Ibn Haban.) na tumuangaliapo mtoto basi tumuangalia kama mtu aliyekamilika na kuwa na haki zote za kimwili, kinafsi, kimali, kielimu, na malezi na ni wajibu kuzihifadhi ili awe na maisha mema na bora na ili jamii iwe na ustaarabu na kuenea upendo, mapenzi na huruma.

Na tunasisitiza umuhimu wa kuwa na tama juu ya watoto wetu kwa kuwa mwanadamu hawezi kuishi bila ya tama. Hakuna maisha iwapo tamaa haipo, na ikikosekana tamaa maisha hupotea. Wasomi wameeleza ya kuwa “kukata tamaa ni  kuchanganyikiwa na kujichanganya huwa ni katika makosa makubwa.” Abdallah Bin Abass (Mweneyzi Mungu awawie radhi) anasema: “kuna kijana kasema: “ewe mjumbe wa Mwenyezi Mungu, ni yepi madhambi makubwa: akasema: “kumshirikisha Mwenyezi Mungu, kupoteza matumaini kwa Mweneyzi Mungu. kukata tamaa katika rehema za Mwenyezi Mungu, na atakaeepushwa na Mwenyezi Mungu na hayo basi amedhaminiwa kuingia peponi.”

nyote ni wachungaji, na nyote mutaulizwa juu ya mulivyovichunga. Imamu ni mchungaji naye ataulizwa juu ya aliowachunga, mume ni mchungaji juu ya watu wake naye ataulizwa juu ya aliowachunga, mke ni mchungaji katika nyumba ya mumewe naye ataulizwa juu ya aliowachunga, mtumishi ni mchungaji juu ya mali ya bwana wake naye ataulizwa juu ya alichokichunga.” Mpokezi akasema nadhani alisema: “kijana ni mchungaji wa mali ya baba yake naye ataulizwa juu ya alichokichunga, nyote ni wachungaji na mutaulizwa juu ya mulichokichunga.” (Bukhari)