:

Sahabe (r.anhüm) Faziletleri ve Güzel Sirelerinden Bazı Örnekler
1 Recep 1437 H. – 10 Nisan 2016 M.

awkaf-

 

Unsurlar:

  1. İslamda sözün yeri ve değeri.
  2. Dili korumak, İmân alâmetlerindendir.
  3. Söz söylemenin emaneti ve sorumluluğu, Ahlaki ve Şeri‘i bir vaciptir.
  4. Söz söylemenin tehlikeliği ve söz söylemenin Fert ve toplum hayatındaki etkisi.
  5. Kurân-ı Kerîm ve Nebevî Sünnetinden Deliller:

       Kurân-ı Kerîm‘den Deliller:

  1. Allah’u Te’âlâ buyuruyor ki: “Ey iman edenler! Allah’a karşı gelmekten sakının ve doğru söz söyleyin ki, Allah sizin işlerinizi düzeltsin ve günahlarınızı bağışlasın. Kim Allah’a ve Resûlüne itaat ederse, muhakkak büyük bir başarıya ulaşmıştır.” (Ahzâb Suresi, 70-71. ayetler.)
  2. Allah’u Te’âlâ buyuruyor ki: “İnsanlara güzellikle söz söyleyin.” (Bakara Suresi, 83. ayet)
  3. Allah’u Te’âlâ buyuruyor ki: “Kullarıma söyle: (İnsanlara karşı) en güzel sözü söylesinler. Çünkü şeytan aralarını bozar. Çünkü şeytan insanın apaçık bir düşmanıdır.” (İsrâ Suresi, 53. ayet)
  4. Allah’u Te’âlâ buyuruyor ki: “İyilikle kötülük bir olmaz. Kötülüğü en güzel bir şekilde sav. Bir de bakarsın ki, seninle arasında düşmanlık bulunan kimse sanki sıcak bir dost oluvermiştir.” (Fussilet Suresi, 34. ayet).
  5. Allah’u Te’âlâ buyuruyor ki: “Rahmân Kur’an’ı öğretti. İnsanı yarattı. Ona açıklamayı öğretti.” (Rahmân Suresi, 1-4. ayetler.)
  6. Allah’u Te’âlâ buyuruyor ki: “Görmedin mi, Allah güzel bir sözü nasıl misal getirdi? (Güzel bir söz), kökü sağlam, dalları göğe yükselen bir ağaç gibidir. Bu ağaç, Rabbinin izniyle her zaman meyvesini verir. Öğüt alsınlar diye Allah insanlara misaller getirir. Bu ağaç, Rabbinin izniyle her zaman meyvesini verir. Öğüt alsınlar diye Allah insanlara misaller getirir.” (İbrâhim Suresi, 2-26. ayetler)
  7. Allah’u Te’âlâ buyuruyor ki: “Güzel bir söz ve bağışlama, peşinden gönül kırma gelen bir sadakadan daha hayırlıdır. Allah, her bakımdan sınırsız zengindir, halîmdir (hemen cezalandırmaz, mühlet verir).” (Bakara Suresi, 263. ayet)
  8. Allah’u Te’âlâ buyuruyor ki: “Dilleriniz yalana alışageldiğinden dolayı, Allah’a karşı yalan uydurmak için, “Şu helâldir”, “Şu haramdır” demeyin. Şüphesiz, Allah’a karşı yalan uyduranlar, kurtuluşa eremezler.” (Nahl Suresi, 116. ayet)
  9. Allah’u Te’âlâ buyuruyor ki: “Firavun’a gidin. Çünkü o azmıştır. Ona yumuşak söz söyleyin. Belki öğüt alır, yahut korkar.” (Tâhâ Suresi, 43-44. ayetler)

 Nebevî Sünnetinden Deliller:

  1. Ebû Hüreyre (r.a.) rivayet edildiğine göre Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurdu: “Kul, Allah’ın hoşnut olduğu bir sözü önemsemeksizin söyleyiverir de Allah onun derecesini yüceltir. Yine bir kul Allah’ın gazabını gerektiren bir sözü hiç önemsemeksizin söyleyiverir de Allah onu bu sözü sebebiyle cehennemin dibine atar.” (Müttefkün aleyh)
  2. Ebû Hüreyre (r.a.) rivayet edildiğine göre Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurdu: “İçinde güneş doğan her gün, insanların her bir mafsalı için kendilerine bir sadaka gerekir. İki kişinin arasında adaletle hükmetmen bir sadakadır. Hayvanına binmek isteyen bir kimseye yardım ederek, hayvana bindirmen veya eşyasını hayvana yüklemen bir sadakadır. Güzel söz bir sadakadır. Namaza giderken attığın her adım sadakadır. İnsana zarar veren şeyleri yoldan kaldırıyor.” (Müttefkün aleyh)
  3. Ebû Hüreyre (r.a.) rivayet edildiğine göre Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurdu: “Münâfığın alâmeti üçtür: Konuştuğunda yalan söyler. Söz verdiğinde sözünde durmaz. Kendisine bir şey emânet edildiğinde hıyanet eder.” (Buhari onu rivayet etmiştir.)
  4. Ebû Hüreyre (r.a.) rivayet edildiğine göre Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurdu: “Allah’a ve âhiret gününe iman eden kimse misafirine ikram etsin. Allah’a ve âhiret gününe iman eden kimse akrabasına iyilik etsin. Allah’a ve âhiret gününe iman eden kimse ya faydalı söz söylesin veya sussun!” (Müttefkün aleyh)
  5. İbn-i Abbas (r.a.)’dan şöyle anlatmıtır ki, bir kişinin ridasını rüzgâr savurmuştu, tutup rüzgâra lanet etti. Resûlullah (s.a.v.) müdahale buyurdu: “Sakın rüzgâra lanette bulunmayın. O memurdur. (Allah’ın emriyle) iş görmektedir. Şunun bilin ki, kim bir şey haksızlıkla lanet ederse, lanet kendisine döner.” (Ebu Davud onu rivayet etmiştir.)
  6. Muâz b. Cebel (r.a.) anlatmıştır ki: Bir yolculukta Peygamber (s.a.v.) ile olup da (s.a.v.)’e yaklaştım ve yanına gittim. Peygamber (s.a.v.) bana hitap ederek şöyle buyurmuştur: “Sana her işin başını, ana direğini ve doruk noktasını bildireyim mi?”  Ben (Muâz):  “Evet, bildir, ey Allah’ın elçisi!” dedim.  Rasûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem”:  “İşin başı İslâm, direği namaz, doruk noktası (zirvesi) cihaddır.” buyurdu.  Rasûlullah “sallallahu aleyhi ve sellem” daha sonra:  “Bu anlattıklarımın hepsini tutan, onların devamına ve olgunlaşmasına sebep olan şeyi haber vereyim mi? diye sordu.”.  Ben:   “Evet, bildir, ey Allah’ın nebisi!” dedim.  Bunun üzerine Rasûlullah “sallallahu aleyhi ve sellem” dilini tuttu ve: “Şunu koru!” buyurdu.  Bunun üzerine ben: “Ey Allah’ın nebisi! Biz konuştuklarımızdan sorumlu tutulacak mıyız? diye sorunca, Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurdu: “Annen hasretine yansın ey Muâz! İnsanları yüzüstü cehenneme sürükleyen dillerinin ürettiklerinden başka bir şey midir!” ( Tirmizî onu rivayet etmiştir.)
  7. “Âdemoğlu sabaha çıktığı zaman bütün organları dile baş eğerler ve kendi dilleri ile şöyle derler: Ey dil! Bizim hakkımızda Allah’tan kork. Biz sana uyarız. Eğer sen doğru olursan biz de dürüst oluruz. Eğer eğilirsen bizde eğiliriz.” (Tirmizi)

III. Konu:

Allah’u Te’âlâ, İnsan’a büyük ve sayısız nimetler ihsan etmiştir. Allah’u Te’âlâ şöyle buyurmuştur: “Hâlbuki Allah’ın nimetini saymaya kalksanız onu sayamazsınız. Şüphesiz Allah, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.” ( Nahl Suresi, 18. ayet). Ve dil ( lisân ) nimeti, bu büyük ve yüce nimetlerdendir. Allah’u Te’âlâ şöyle buyurmuştur: “Biz ona iki göz, bir dil, iki dudak vermedik mi? ” ( Beled Suresi, 8-9. ayetler). Bundan sonra Allah’u Te’âlâ, dili güzelleşti ve insanın dışında hiçbir varlığa bu özelliği ihsan etmemiş ve bu nimetiyle insanı tamamlamıştır. Allah’u Te’âlâ buyuruyor ki: “Rahmân Kur’ân’ı öğretti. İnsanı yarattı. Ona açıklamayı öğretti.” (Rahmân Suresi, 1-4. ayetler.).

Söz, insanın içindeki yansıtır ve diğerler insanlarla irtibat korur, konuşmakla hayatındaki bütün işler gereçekleşir ve şaka zamanında olsa bile, İslam Şeri’ati söz söylemeye önem verdiği gibi, her hangi bir Şeri’at, bu kadarda ona önem vermemiştir. Güzel sözlerle ümmetler şad olur ve kötü sözlerle ümmetler perişan ve mutsuz olur. Bir sözle, namusları, ırzları dokunur ve canları yıkılır ve bir sözle namuslar, ırzları ve canları korunur.

 Söz söylemenin tehlikeli olduğu için, İlâhı buyruğu (emri), dili tutması ve korumasıyla gelmiştir. Allah’u Te’âlâ şöyle buyurmuştur: “İnsan hiçbir söz söylemez ki onun yanında (yaptıklarını) gözetleyen (ve kaydeden) hazır bir melek bulunmasın.” ( Kaf Suresi, 18. ayet). İnsanın bütün azaları (organları) dile tabi ve bağlıdır. Dil istikamette olursa diğer azalar de istikamette olurlar, dil sapıtırsa diğer azalar de sapıtırlar. Ebu Said El-Hudri (r.a.)’dan anlatmıştır ki: “Âdemoğlu sabaha çıktığı zaman bütün organları dile baş eğerler ve kendi dilleri ile şöyle derler: Ey dil! Bizim hakkımızda Allah’tan kork. Biz sana uyarız. Eğer sen doğru olursan biz de dürüst oluruz. Eğer eğilirsen bizde eğiliriz.” (Tirmizi).

Hz. Peygamber (s.a.v.) Muâz b. Cebel (r.a.)’ya, dil, insanı cennet veya cehennem girmesine sebep olur.  Muâz b. Cebel (r.a.) anlatmıştır ki: Bir yolculukta Peygamber (s.a.v.) ile olup da (s.a.v.)’e yaklaştım ve yanına gittim. Peygamber (s.a.v.)  bana hitap ederek şöyle buyurmuştur: “Sana her işin başını, ana direğini ve doruk noktasını bildireyim mi?”  Ben (Muâz):  “Evet, bildir, ey Allah’ın elçisi!” dedim.  Resûlullah (s.a.v.):  “İşin başı İslâm, direği namaz, doruk noktası (zirvesi) cihaddır.” buyurdu.  Rasûlullah “sallallahu aleyhi ve sellem” daha sonra:  “Bu anlattıklarımın hepsini tutan, onların devamına ve olgunlaşmasına sebep olan şeyi haber vereyim mi? diye sordu.”.  Ben:   “Evet, bildir, ey Allah’ın nebisi!” dedim.  Bunun üzerine Resûlullah (s.a.v.) dilini tuttu ve: “Şunu koru!” buyurdu.  Bunun üzerine ben: “Ey Allah’ın nebisi! Biz konuştuklarımızdan sorumlu tutulacak mıyız? diye sorunca, Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurdu: “Annen hasretine yansın ey Muâz! İnsanları yüzüstü cehenneme sürükleyen dillerinin ürettiklerinden başka bir şey midir!”.

Söz, bir emanettir. Onun söyleyeni, konuştuğu zaman, Allah’tan korkması gerekir. Çünkü söz söylemsinde bazı tehlikeler var ve söz söyleminin üzerine ya büyük hayırlar ya da büyük tehlikeler teretüp edilir. Ebû Hüreyre (r.a.) rivayet edildiğine göre Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurdu: “Kul, Allah’ın hoşnut olduğu bir sözü önemsemeksizin söyleyiverir de Allah onun derecesini yüceltir. Yine bir kul Allah’ın gazabını gerektiren bir sözü hiç önemsemeksizin söyleyiverir de Allah onu bu sözü sebebiyle cehennemin dibine atar.” (Müttefkün aleyh)

İyi ve güzel söz, konuşan imanına bir kanıt ve bir dilildir. Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurdu: “Her kim Allah’a ve ahiret gününe iman ediyorsa ya hayır söylesin yahut sussun!”. Hak Sübhanehu ve Te’âlâ, bütün insanlarla konuştuğumuzda, doğru ve güzel sözü söylememizi emretmiştir. Allah’u Te’âlâ buyuruyor ki: “Herkese güzel sözler söyleyin.” (Bakara Suresi, 83. ayet.). Yine şöyle de buyuruyor: “Kullarıma söyle: (İnsanlara karşı) en güzel sözü söylesinler.” (İsrâ Suresi, 53. ayet.), ve şöyle de Allah’u Te’âlâ buyuruyor ki: “Ey iman edenler! Allah’a karşı gelmekten sakının ve doğru söz söyleyin ki, Allah sizin işlerinizi düzeltsin ve günahlarınızı bağışlasın. Kim Allah’a ve Resûlüne itaat ederse, muhakkak büyük bir başarıya ulaşmıştır.” (Ahzâb Suresi, 70 -71. ayetler.), işlerin düzeltilmesi ve günahların bağışlanması, güzel söz üzerine teretüp edilir. Bunun için, İslam dini, bütün söylentilerin ve dedikoduların doğruluğunu araştırmak gerekli olduğuna emretiştir. Allah’u Te’âlâ buyuruyor ki: “Ey iman edenler! Size bir fasık bir haber getirirse, bilmeyerek bir topluluğa zarar verip yaptığınıza pişman olmamak için o haberin doğruluğunu araştırın. ” (Hucurât Suresi, 6. ayet)

Dilin korumasını ve tutmasını, imanın tamamına ve İslamın iyiliği ve düzgünlüğüna ve Cenneti Firdevs ulaşmasına bir delil ve bir kanıttır. Düşmanı arkadaşa dönüştürür. Allah’u Te’âlâ şöyle buyurmuştur: “Onlar ki, faydasız işlerden ve boş sözlerden yüz çevirirler.” (Mü’minun Suresi, 3. ayet) Allah’u Te’âlâ şöyle buyurduğuna kadar: “İşte bunlar varis olanların ta kendileridir. Onlar Firdevs cennetlerine varis olurlar. Onlar orada ebedî kalacaklardır.”. (Mü’minun Suresi, 10-11. ayetler). Sehl b. S’ad (r.a.)’dan rivayet edildiğine, Peygamber (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: “Kim dili ile iffeti konusunda bana garanti verirse, ben de ona cennet hakkında garanti veririm.” (Buhari)

            Sözün emaneti ve sorumluluğu, Ahlaki ve Şeri’i bir vaciptir. Ümmeti birleştirip de küvetlendirir, düşmanı arkadaşa dönüştürür ve şeytanın hilesi meneder. Allah’u Te’âlâ buyuruyor ki: ” Kötülüğü en güzel bir şekilde sav. Bir de bakarsın ki, seninle arasında düşmanlık bulunan kimse sanki sıcak bir dost oluvermiştir.” (Fussilet Suressi, 34. ayet). Güzel söz, kalpleri ısındırır, nefsleri düzeltirir ve gamları ve hüzünleri uzaklaştırır, gazabı mahveder, hoşnutluğu ve mutluluğu kazandırır. Ebi Zer (r.a.)dan anlatmıştır ki, Peygamber (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: “(Mümin) kardeşine tebessüm etmen sadakadır.” (Buharinin El-Edeb El-Müfred).

            Güzel söz de, Müslüman ve gayri müslim arasındaki ilişkiler üzerine güzel bir şekilde etkiler. Allah’u Te’âlâ, düşmanlarla bile konuştuğumuz zaman, onlara yumuşak söz söylememizi emretmiştir. Allah’u Te’âlâ şöyle buyurmuştur: “Firavun’a gidin. Çünkü o azmıştır. Ona yumuşak söz söyleyin. Belki öğüt alır, yahut korkar .” (Tâhâ suresi, 43-44. ayetler.)

Kayda derğr ki, yazılan sözün afetleri ve zararları vardır. Bu zarar, söylenen (şefahi) sözün zararlarından az değildir. Gerek yazılı, gerekse de  sözlü söz bir emanettir. Yalan haberleri yayılmak, gereçekleri çarpıtma, aziz ve şerif insanlar ırzlarına dokunma, söze bir ihanet saılmaktadır.

Bügünlerde güzel söze çok ihtiyacımız vardır. Güzel söz, topluma ve insanlara iyi ve güzel bir şekilde etkiler. güzel söz işleri düzeltiyor ve günahlar bağışlamasına sebep olur. Allah’u Te’âlâ buyuruyor ki: “Ey iman edenler! Allah’a karşı gelmekten sakının ve doğru söz söyleyin ki, Allah sizin işlerinizi düzeltsin ve günahlarınızı bağışlasın. Kim Allah’a ve Resûlüne itaat ederse, muhakkak büyük bir başarıya ulaşmıştır.” (Ahzâb Suresi, 70-71. ayetler.)

Kur’ân’daki Mü’minlerin Sıfatları
17 Cemaziyülevvel 1437 H. – 26 Şubat 2016 M.

awkaf-

Unsurlar:

  1. Allah’ı bilmek ve tanımak, imânın yoludur.
  2. İmân ve salih ameller birbirlerine sımsıkı bağlılardır.
  3. Mü’minlerin sıfatları:
  • Allah’u (Azze ve Celle)’den korkumak.
  • Allah’u (Azze ve Celle)’ye tevekkül etmek.
  • Allah yolunda mal harcamak.
  • Doğru söz söylemek, emanetine ve verdiği söze riâyet etmek, utanmak ve güzel ahlak.
  1. Allah’u (Azze ve Celle), mü’minler için hazırladığı tükenmez nimetler.
  2. Kurân-ı Kerîm ve Nebevî Sünnetinden Deliller:

       Kurân-ı Kerîmden Deliller:

  • Allah’u Te’âlâ şöyle buyurmuştur: “Mü’minler, gerçekten kurtuluşa ermişlerdir. Onlar ki, namazlarında derin saygı içindedirler. Onlar ki, faydasız işlerden ve boş sözlerden yüz çevirirler. Onlar ki, zekâtı öderler. Onlar ki, ırzlarını korurlar. Ancak eşleri ve ellerinin altında bulunan cariyeleri bunun dışındadır. Onlarla ilişkilerinden dolayı kınanmazlar. Kim bunun ötesine geçmek isterse, işte onlar haddi aşanlardır. Yine onlar ki, emanetlerine ve verdikleri sözlere riâyet ederler. Onlar ki, namazlarını kılmağa devam ederler. İşte bunlar varis olanların ta kendileridir.” (Müminȗn Suresi, 1-11. ayetler)
  • Allah’u Te’âlâ şöyle buyurmuştur: “Mü’minler ancak o kimselerdir ki; Allah anıldığı zaman kalpleri ürperir. O’nun âyetleri kendilerine okunduğu zaman (bu) onların imanlarını artırır. Onlar sadece Rablerine tevekkül ederler. Onlar namazı dosdoğru kılan, kendilerine rızık olarak verdiğimiz şeylerden Allah yolunda harcayan kimselerdir. İşte onlar gerçekten mü’minlerdir. Onlara, Rableri katında yüksek mertebeler, bağışlanma ve cömertçe verilmiş rızık vardır.” (Enfâl Suresi, 2-4. ayetler)
  • Allah’u Te’âlâ şöyle buyurmuştur: “Rablerinin azametinden korkup titreyenler, Rablerinin âyetlerine inananlar, Rablerine ortak koşmayanlar, Rabblerine dönecekleri için verdiklerini kalpleri ürpererek verenler, İşte bunlar hayır işlerine koşuşurlar ve o uğurda öne geçerler.” (Mü’minȗn Suresi, 57-61. ayetler)
  • Allah’u Te’âlâ şöyle buyurmuştur: ” Bir kere de karar verip azmettin mi, artık Allah’a tevekkül et, (ona dayanıp güven). Şüphesiz Allah, tevekkül edenleri sever. Allah size yardım ederse, sizi yenecek yoktur. Eğer sizi yardımsız bırakırsa, ondan sonra size kim yardım edebilir? Mü’minler, ancak Allah’a tevekkül etsinler.” (Ălî İmrân, Suresi, 159-160. ayetler)
  • Allah’u Te’âlâ şöyle buyurmuştur: ” Rahmân’ın kulları, yeryüzünde vakar ve tevazu ile yürüyen kimselerdir. Cahiller onlara laf attıkları zaman, “selâm!” der (geçer)ler. Onlar, Rabblerine secde ederek ve kıyamda durarak geceleyenlerdir. Onlar, şöyle diyenlerdir: “Ey Rabbimiz! Bizden cehennem azabını uzaklaştır, gerçekten onun azabı sürekli bir helâktir!”. “Şüphesiz, ne kötü bir durak ve ne kötü bir konaktır orası.”. Onlar, harcadıklarında ne israf ne de cimrilik edenlerdir. Onların harcamaları, bu ikisi arası dengeli bir harcamadır.” (Furkân Suresi, 63-67. ayetler)
  • Allah’u Te’âlâ şöyle buyurmuştur: ” Allah ve Resûlünden, kendileriyle antlaşma yapmış olduğunuz müşriklere kesin bir uyarıdır.” (Tevbe Suresi, 119. ayet)
  • Allah’u Te’âlâ şöyle buyurmuştur: ”  Ey iman edenler! Akitlerinizi yerine getirin. İhramlı iken avlanmayı helâl saymamanız kaydıyla , okunacak (bildirilecek) olanlardan başka hayvanlar , size helâl kılındı. Şüphesiz Allah istediği hükmü verir.” (Mâide Suresi, 1. ayet)

 Nebevî Sünnetinden Deliller:

  • Ömer b. el-Hattab (ra)’dan şöyle demiştir: Bir gün biz Resȗlullah (s.a.v.)’ın yanında iken birden baktık ki elbisesi bembeyaz , saçları simsiyah, üzerinde yolculuk alameti olmayan biri karşımıza çıkageldi. Onu bizden kimse tanımıyordu. Nihayet Peygamber (s.a.v. )’in yanına oturdu. Dizlerini dizlerine dayadı, iki avucunu iki uyluğu üzerine koydu ve “Ya Muhammed, İslam hakkında bana haber ver” dedi. Resȗlullah (s.a.v.): “İslam; Allah’dan başka ilah olmadığına ve Muhammed (s.a.v.)’in Allah’ın Resȗlü olduğuna şahitlik etmen, namazı dosdoğru kılman, zekatı vermen, Ramazan’da oruç tutman ve yoluna gücün yeterse Beyti (Kabe’yi) haccetmendir” buyurdu. Adam: “Doğru söylüyorsun” dedi. Biz onun hem peygambere soru sorup hemde cevap vermesine taaccüb ettik. Adam: “İman hakkında da bana haber ver” dedi. Resȗlullah (s.a.v.): İman; Allah’a Meleklerine, Kitaplarına, Peygamberlerine, ahiret gününe iman etmendir. Kadere, hayrına ve şerrine de iman etmendir” dedi. Adam: “Doğru söylüyorsun” dedi ve “İhsan; hakkında bana bilgi ver” diye yine sordu. Resȗlullah (s.a.v.): “ihsan; sanki görüyormuşsun gibi Allah’a ibadet etmendir. Her ne kadar sen O’ nu görmüyorsan da, O seni görüyor” buyurdu. Adam: “Doğru söylüyorsun” dedi ve “Kıyamet hakkında bana haber ver” diye tekrar sordu. Resȗlullah (s.a.v.): (Bu konuda) sorulan sorandan daha âlim değildir” diye cevap verdi. Adam: “Öyle ise kıyametin alametlerinden haber ver” dedi. Resȗlullah (s.a.v.): “Cariyenin efendisini doğurması, yalınayak sırtı çıplak fakir davar çobanlarının bina yaptırmada yarıştıklarını görmendir” diye cevap verdi. Hz Ömer (anlatmaya devam ederek) şöyle dedi: Sonra adam gitti. Resȗlullah (s.a.v.) bir müddet öyle durdu, sonra bana “ya Ömer, soran kimdir biliyor musun? dedi. Ben: “Allah ve Resȗlü daha iyi bilir” dedim. Resȗlullah (s.a.v.): “O, Cibril’dir. Size dininizi öğretmek için gelmişti” buyurdu. (Sahıh-i Müslim)
  • Enes İbni Mâlik (r.a.)’den anlatmıştır ki: Peygamber (s.a.v.) birgün çıkıp Ensârdan olan yiğit Hârise b. Nümân karşıladı. Ona şöyle buyurdu: “Ey Harise nasıl sabahladın?” Harise şöyle cevap verdi: “Ya Resȗlullah! Gerçek bir iman sahibi olarak sabahladım.” Tereddütsüz ve kendinden bu kadar emin bir cevap karşısında Efendimiz: “Her iddianın bir hakikati olmalıdır. Senin imanın hakikati nedir?” diye sordu. Harise dedi ki: “Ya Resulullah! Gündüzümü oruçla, gecemi kıyamla geçirdim. Şu anda öyle bir ruh haleti içindeyim ki, Cennet ehlinin ve cehennem ehlinin birbirleri ile konuşmalarını duyuyor ve sanki Rabbimin arşını ellerimle tutar gibi oluyorum.” Efendimiz (s.a.v.) böyle bir cevap karşısında oldukça etkilendi ve karşısında duran Harise’ye dedi ki: “Sen öyle bir insansın ki, tepeden tırnağa iman kesilmişsin.” (Şu’ab El-İman)
  • Ebû Hüreyre (r.a.)’den rivâyet edildiğine göre, Peygamber (s.a.v.) şöyle buyurdu: “İman yetmiş (veya altmış) küsur özelliktir (şu’bedir). En yükseği, ‘Allah’tan başka ilâh yoktur’ demek; en aşağısı ise, eziyet veren şeyleri yoldan kaldırmaktır. Hayâ da imanın bir bölümüdür.” (Sahıh-i Müslim)
  • Hz Ömer ibnü’l Hattab (Allah Ondan razı olsun) dedi ki: Resȗlullah (s.a.v.)’i şöyle buyururken dinledim demiştir: “Eğer siz Allah’a gereği gibi güvenseydiniz, (Allah), kuşları doyurduğu gibi sizi de rızıklandırırdı. Kuşlar sabahları kursakları boş olarak çıktıkları halde akşam dolu kursaklarla dönerler.” (Tirmizi onu rivayet etmiştir)
  • İbni Abbas (r.anhuma)’dan demiştir ki: Peygamber (s.a.v.), Ömer ve subetindeki sahabelerden bazı kişilere girip de onlara hitap ederek şöyle buyurmuştur ki: ” siz müninler misiniz?” ve sormuş olduğu soruyu üç defa tekrarladı. Hz. Ömer üçüncü defa sorulunca, demiştir ki: “Evet bize getirdiğine iman ederiz. Allah’a bulluk halinde şükrederiz. Belaya sabrederiz. Kazaya iman ederiz. Peygamber (s.a.v.) buyurmuştur ki: “Kabe sahıbı olan Allah’a yemin erderm ki, siz mü’minlersiniz” (Tabarânı rivayet etmiştir.)

III. Konu:

            Allah (a.c.) kullarını haka ve doğru yola  hidayet etmek için resȗller göndermek, peygamberlerden sonra onların Allah’a karşı bir bahaneleri olmamaya onun rahmeti ve lütfundandır. Allah’u Te’âlâ şöyle buyurmuştur: ” Müjdeleyiciler ve uyarıcılar olarak peygamberler gönderdik ki, peygamberlerden sonra insanların Allah’a karşı bir bahaneleri olmasın. Allah, mutlak güç sahibidir, hüküm ve hikmet sahibidir.” (Nisâ Suresi, 165. ayet)

            Allah’a iman etmek; Peygamberler (a.s.) getirdikleri en yüce ilişkidir. Bunun anlamı: Allah’a Meleklerine, Kitaplarına, Peygamberlerine, Ahiret gününe Kadere, hayrına ve şerrine de iman etme, insanın kalbında yerleşmektir.Mü’minler (İman edenler) İman şartlarını yerine getirmeliler. Yani Allah’ın bütün emirlerini yerine getirmektir.

            Allah’u (Azze ve Celle) tanımak, İman yolu başlangıcıdır. Allah’u Te’âlâ şöyle buyurmuştur: “Bil ki Allah’tan başka hiçbir ilâh yoktur. Hem kendinin, hem de inanmış erkek ve kadınların günahlarının bağışlanmasını dile! Allah, gezip dolaştığınız yeri de, içinde kalacağınız yeri de bilir.” (Muhammed Suresi, 19. ayet).

              Bilinilir ki, Allah’a (Azze ve Celle) inanmak, salih ameller e bağlıdır, birbirlerine sımsıkı bağlamışlardır. Kurân-ı Kerîm’in çok ayetlerinde geldiği (varıt olduğu) gibidir. bu ayetlerden:  Allah’u Te’âlâ Bakara Suresinde: “İman edip salih ameller işleyenler ise cennetliklerdir. Onlar orada ebedî kalacaklardır.” Buyurmuştur. (Bakara Suresi, 82. ayet), ve Allah’u Te’âlâ şöyle buyurduğu: ” Hiç şüphesiz iman edip salih ameller işleyenleri, imanlarından dolayı Rableri hidayete erdirir. Naîm cennetlerinde altlarından ırmaklar akar durur.” (Yȗnus Suresi, 9. ayet), yine de Allah’u Te’âlâ şöyle buyurduğu: “İman edip salih ameller işleyenlere gelince, onlar için Firdevs cennetleri konak olmuştur.” (Kehf Suresi, 107. ayet) ilh. İman, Allah’a itaati artıtır ve m’asiyetlerden uzaklaştırır. İman şubeleri var ve bu şubeler, Allah’a iman etmenin derecesine göre  mü’minden başka bir mü’mine değişir. Ebû Hüreyre (r.a.)’den rivâyet edildiğine göre, Peygamber (s.a.v.) şöyle buyurdu: “İman yetmiş (veya altmış) küsur özelliktir (şu’bedir). En yükseği, ‘Allah’tan başka ilâh yoktur’ demek; en aşağısı ise, eziyet veren şeyleri yoldan kaldırmaktır. Hayâ da imanın bir bölümüdür.” (Sahıh-i Müslim), salih ameller, iman şubelerindendir.

              Cebrâil (a.s.) meşhur hadisinde, mü’min kalbınde gerekli olan iman gerçeğini beyan edilmiştir. Ömer b. el-Hattab (ra)’dan şöyle demiştir: Bir gün biz Resȗlullah (s.a.v.)’ın yanında iken birden baktık ki elbisesi bembeyaz , saçları simsiyah, üzerinde yolculuk alameti olmayan biri karşımıza çıkageldi. Onu bizden kimse tanımıyordu. Nihayet Peygamber (s.a.v. )’in yanına oturdu. Dizlerini dizlerine dayadı, iki avucunu iki uyluğu üzerine koydu ve “Ya Muhammed, İslam hakkında bana haber ver” dedi. Resȗlullah (s.a.v.): “İslam; Allah’dan başka ilah olmadığına ve Muhammed (s.a.v.)’in Allah’ın Resȗlü olduğuna şahitlik etmen, namazı dosdoğru kılman, zekatı vermen, Ramazan’da oruç tutman ve yoluna gücün yeterse Beyti (Kabe’yi) haccetmendir” buyurdu. Adam: “Doğru söylüyorsun” dedi. Biz onun hem peygambere soru sorup hemde cevap vermesine taaccüb ettik. Adam: “İman hakkında da bana haber ver” dedi. Resȗlullah (s.a.v.): İman; Allah’a Meleklerine, Kitaplarına, Peygamberlerine, ahiret gününe iman etmendir. Kadere, hayrına ve şerrine de iman etmendir” dedi. Adam: “Doğru söylüyorsun” dedi ve “İhsan; hakkında bana bilgi ver” diye yine sordu. Resȗlullah (s.a.v.): “ihsan; sanki görüyormuşsun gibi Allah’a ibadet etmendir. Her ne kadar sen O’ nu görmüyorsan da, O seni görüyor” buyurdu. Adam: “Doğru söylüyorsun” dedi ve “Kıyamet hakkında bana haber ver” diye tekrar sordu. Resȗlullah (s.a.v.): (Bu konuda) sorulan sorandan daha âlim değildir” diye cevap verdi. Adam: “Öyle ise kıyametin alametlerinden haber ver” dedi. Resȗlullah (s.a.v.): “Cariyenin efendisini doğurması, yalınayak sırtı çıplak fakir davar çobanlarının bina yaptırmada yarıştıklarını görmendir” diye cevap verdi. Hz Ömer (anlatmaya devam ederek) şöyle dedi: Sonra adam gitti. Resȗlullah (s.a.v.) bir müddet öyle durdu, sonra bana “ya Ömer, soran kimdir biliyor musun? dedi. Ben: “Allah ve Resȗlü daha iyi bilir” dedim. Resȗlullah (s.a.v.): “O, Cibril’dir. Size dininizi öğretmek için gelmişti” buyurdu. (Sahıh-i Müslim).

              Allah’u Te’âlâ, Kur’ân-ı Kerîm’de mü’minlerin sıfatlarının çoğunu zikretmiştir. Bu sıfatlardan: Allah’u Te’âlâ’dan korkmak, Allah’tan korkmak, sadece en yüce makamlardan değil, lakın en yüce ve en yüksek makamdır. Allah’u Te’âlâ buyuruyor ki: “Mü’minler ancak o kimselerdir ki; Allah anıldığı zaman kalpleri ürperir. O’nun âyetleri kendilerine okunduğu zaman (bu) onların imanlarını artırır. Onlar sadece Rablerine tevekkül ederler. Onlar namazı dosdoğru kılan, kendilerine rızık olarak verdiğimiz şeylerden Allah yolunda harcayan kimselerdir. İşte onlar gerçekten mü’minlerdir. Onlara, Rableri katında yüksek mertebeler, bağışlanma ve cömertçe verilmiş rızık vardır.” (Enfâl Suresi, 2-4. ayetler), kalbın ürpermesi, Allah’tan korkmanın bütünlüğüdür.  Allah’u Te’âlâ şöyle buyurmuştur: “Rablerinin azametinden korkup titreyenler, Rablerinin âyetlerine inananlar, Rablerine ortak koşmayanlar, Rabblerine dönecekleri için verdiklerini kalpleri ürpererek verenler, İşte bunlar hayır işlerine koşuşurlar ve o uğurda öne geçerler.” (Mü’minȗn Suresi, 57-60. ayetler), yine şöyle de buyurmuştur:” Sen ancak Zikr’e (Kur’an’a) uyanı ve görmediği hâlde Rahmân’dan korkan kimseyi uyarırsın. İşte onu bir bağışlanma ve güzel bir mükâfatla müjdele.” (Yâsîn Suresi, 11. ayet).

              Peygamberimiz (s.a.v.),  Allah’tan korkmanın en güzel örneği vermiştir. Mutarrıf’ın babası (Abdullah b. Şıhhîr)’dan demiştir ki: Resûlullah (s.a.v.)’i ağlamaktan dolayı göğsünde değirmen sesi gibi bîr sesle namaz kılarken gördüm. (İbni Hüzeyme rivayet etmiştir.). ve peygamber (s.a.v.), Allah’tan  (Allah’tan korkma)’yı diler. Ebi Miclez (r.a.) demiştir ki: Ammâr arkasında bir namaz kıldık. Namazı acele kıldırdı, yaptığından razı olmadılar. Ammâr demiştir ki: rüku ve sücȗd tamamlamadım mı? Evet tamamladın demişler.   Ammâr demiştir ki: Bu iki rekatte peygamber (s.a.v.)’in dua etmiş olduğu:  “Allah’ım! Gayba dair bilgin ve yaratılanlar üzerindeki kudretinle sana dua ediyorum. Yaşamak benim için hayırlı olduğu müddetçe beni yaşat. Eğer ölüm benim için daha hayırlı ise beni katına al. Allah’ım! Senden, gizlide ve açıkta senin korkunu duymayı istiyorum. Öfke ve hoşnutluk anlarında hak sözü söylemeyi istiyorum. Zenginlikte ve fakirlikte dengeli olmayı istiyorum. Yüzünü görmenin hazzını bana nasip etmeni [istiyorum]. Herhangi bir zarardan ve saptıran bir fitneden dolayı olmaksızın seninle buluşmanın özlemini bana bahşetmeni istiyorum. Allah’ım! Bizleri iman süsüyle güzelleştir. Bizleri hidayete eren ve hidayete çağıran insanlar yap.” duası okudum. (Ahmed rivayet etmiştir)

              Allah’a tevvkül etmek, mü’minler sıfatlardandır. Onun anlamı:  insanların, menfaatleri getiren ve onlardan zararı defeden, rızık veren ve meneden Allah olduğuna inanmalarıdır. Ve bütün işlerini Allah’a havale ederler. Mü’min kişi, işleri tamamlayan bütün sebepleri (vesileleri) alıp da Allah’a tevekkül etmektir. İşleri tamamlayan bütün sebepleri almak, Allah’a tevekkül etmemek anlamında değildir. Ömer b. Hattâb (r.a.)’den rivâyete göre, Resûlullah (s.a.v.) şöyle demiştir: “Siz, Allah’a gerçek biçimde tevekkül edip güvenip dayansaydınız kuşların rızıklandıkları gibi siz de rızıklandırılırdınız. Çünkü o kuşlar sabahleyin aç olarak çıkarlar akşam kursakları dolu olarak dönerler.” (Tirmizî rivayet etmiştir)

              Ama çalışmadan ve çapa sarfetmeden, Allah’a tevekkül etmek iddia eden kişi, Allah’a tevekkül eden değil, tevâkül eden bir kişidir. Peygamber (s.a.v.) tevâkülden bizi sakındırdı. Ve tevâküle götüren şeylerinden nehyetmiştir. Muâz b. Cenel (r.a.)’den şöyle demiş: Resûlüllah (s.a.v.) ‘in terkisinde Ufeyr deni­len bir merkebin üzerinde idim. “Yâ Muâz! Allah’ın kulları üzerinde, kulların da Allah’ın üzerinde hakkı nedir bilir misin?”  buyurdu. Ben: “Allah ve Resulü bilir.” dedim. “Gerçekten Allah’ın kulları üzerindeki hakkı: Allah’a ibâdet etmeleri ve ona hiç bir şeyi ortak koşmamalarıdır. Kulların Allah Azze ve Celle üzerin­deki hakkı İse ona hiç bir şeyi ortak koşmayan kimseye azâb etmemesidir.” buyurdu. Ben: “Yâ Resul âli ah! (Bunu) insanlara müjdelemeyeyim mi?” dedim. (s.a.v.) “Müjdeleme zira güvenirler.” buyurdu. (Sahih-i Müslim). Allaha iyi bir şekilde tevekkül etmek, mü’min kişinin hayatına bağlıdır. Menfaati getirme ve zararı defetme, sadece Allah’a tevekkül etmek ile gereçekleşir.

            Namazı titizlikle korumak, namazda huşȗ etmek te mü’minler sıfatlarındandır. Allah’u Te’âlâ şöyle buyuruyor ki: “Mü’minler, gerçekten kurtuluşa ermişlerdir.Onlar ki, namazlarında huşû içindedirler.” (Müminȗn Suresi, 1-2. ayetler). Namaz İslamın Şiâridir. Namaz kılmanın emeri pek çok ayetlerde gelmiştir. Bu ayetlerden: Allah’u Te’âlâ şöyle buyuruyor ki: “Namazı kılın, zekâtı verin. Rükû edenlerle birlikte siz de rükû edin.” (Bakara Suresi, 43. ayet). Peygamber (s.a.v.) namazı, İslam beş esâslarından biri yapmıştır. İbni Ömer (r.a.)’den, o da Peygamber (s.a.v.)’den naklen şöyle rivayet etti: “İslâm beş temel üzerine bina kılınmıştır: Allah’tan başka ilâh olmadığına ve Muhammed’in Allah’ın Resulü olduğuna şahitlik etmek. Namazı dosdoğru kılmak, zekâtı hakkıyla vermek, Allah’ın evi Kâbe’yi haccetmek ve Ramazan orucunu tutmak.” (Mütefıkün aleyhi).

             İnsanlar, namaz kıldıklarında huşȗ decelerleri birbirlerinden değişir. Onlardan namaz tam ecrini alanlar ve onlaradan sadece yorulmak cezasi alanlar vardır. Ebû Hüreyre’den, o da Peygamber (s.a.v.)’den naklen şöyle rivayet etti: ” nice namaz kılanlar vardır ki, kıldıkları namazdan ellerine geçen sadece uykusuzluk ve yine nice oruç tutanlar vardır ki oruçtan onlara kalan sadece açlık ve susuzluktur .” ( Sünen-i Beyhakî). Namaz, ahlakı güzelleştirme ve kötülüklerden alıkoymanın sebeplerindendir. Namaz, insanı masiyetler ve hayasızlıktan alıkoymaktır.  Te’âlâ şöyle buyuruyor ki: ” namazı da dosdoğru kıl. Çünkü namaz, insanı hayâsızlıktan ve kötülükten alıkor.” (Ankebȗt Suresi, 45. ayet). Namazda huşȗ etmeyi gerekliliğine delalet eden hadislerden; Enes ibn Mâlik (r.a.) tahdîs edip şöyle demiştir: Peygam­ber (s.a.v.): “Bâzı kimselere ne oluyor ki, namaz kılarlarken gözlerini se­mâya dikiyorlar?” buyurdu. Bu husustaki sözleri şiddetli oldu, nihayet: “Bunlar ya bu fiillerinden vazgeçerler, ya gözleri kör olur” buyur­du. (Sahih-i Buhâri).

            Mü’minler diğer sıfatlarından: Allah yolunda mal harcamaktır. Allah yolunda mal harcamak, zekat ve sadakalar kapsamaktadır. İbni Ömer (r.a.)’den peygamber (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: “Yüksek el, alçak elden hayırlıdır. Sadaka vermeye nafakası üzerine vâcip olanlara ihsan ile başla. Sadakanın hayırlısı (yânı kâmil olanı) bir zenginlik üzerinden verilenidir. Dilenmekten ve çirkin işlerden çe­kinip iffetli kalmak isteyeni Allah iffetli kılar; insanlardan müstağni olmak isteyeni de Allah zengin kılar.”(Sahih-i Buhâri). Ve Ebu Mes’ud el Bedri (Allah Ondan razı olsun)’den aktarıldığına göre Resȗlullah (s.a.v.) şöyle buyurdu: “Bir adam Allahın rızasını umarak ailesinin geçimini sağlarsa harcadıkları onun için birer sadakadır.” (Sahih-i Müslim). Mü’min malında tasarrufa yetkili olduğu biliyor. Ve Lütuf bütünüyle Allah’ın elindedir. Mü’min, Allah ona harcamak için harcasın. Ebû Hüreyre’den, o da Peygamber (s.a.v. )’den naklen şöyle rivayet etti: “Bir adam sahra bir yerde iken bulut içinde: Filânın bahçesini sula! diye bir ses işitmiş. Derken o bulut giderek suyunu bir taşlığa boşaltmış. Bir de ne görsün, o sel yollarından biri bu suyun hepsini almış. Adam suyu takib etmiş. Bakmış ki, bir adam kalkmış, bahçesinde suyu bel küreğiyle çeviriyor. Ona: Ey Allah’ın kulu, senin adın nedir? diye sormuş. O da :Filândır, diyerek bulut içinden işittiği ismi söylemiş. O da buna: Ey Allahım kulu, benim adımı niçin soruyorsun? demiş. Ber iki: Ben şu suyu indiren bulutta bir ses işittim: Filânın bahçesini sula! diye senin İsmini söylüyordu. Bu bahçe hususunda ne yapıyorsun? demiş. Bahçe sahibi: Madem ki, böyle diyorsun  (söyleyeyim). Ben bu bahçeden çıkana bakar da onun üçte birini tasadduk eder, üçte birini çoluk çocuğumla kendim yerim, üçte birini de bahçeye iade ederim, demiş.” (Sahih-i Müslim).

              Kur’ân, yukarıdaki zikredilmiş mü’minler sıfatlarından başaka sıfatlara işaret etmiştir. Bulardan: Faydasız işlerden ve boş sözlerden yüz çevirmek, emanetlerine emanetlerine ve verdikleri sözlere riâyet etmektir. Allah’u Te’âlâ şöyle buyurmuştur: “Mü’minler, gerçekten kurtuluşa ermişlerdir. Onlar ki, namazlarında derin saygı içindedirler. Onlar ki, faydasız işlerden ve boş sözlerden yüz çevirirler.  Onlar ki, zekâtı öderler. Onlar ki, ırzlarını korurlar. Ancak eşleri ve ellerinin altında bulunan cariyeleri bunun dışındadır. Onlarla ilişkilerinden dolayı kınanmazlar. Kim bunun ötesine geçmek isterse, işte onlar haddi aşanlardır. Yine onlar ki, emanetlerine ve verdikleri sözlere riâyet ederler. Onlar ki, namazlarını kılmağa devam ederler. İşte bunlar varis olanların ta kendileridir.” (Müminȗn Suresi, 1-11. ayetler)

              Ayetler, kazanmak, sadece bu güzel sıfatların sahiblerine açıklamıştır. Her müslüman Dünya ve Ahirette kurtuluşa ermek için Kur’ân’da varit olan bu güzel sıfatlar ile ahlaklandırmalıdır. Kul kalbinde gerekli olduğu gibi gereçekleşirse (yerleşirse), onu bütün kötülüklerden , sapmaktan ve hoşgörüsüzlükten korur. İmanı kanıtlayan bir gereçek bulması lazımdır. Enes İbni Mâlik (r.a.)’den anlatmıştır ki:  Peygamber (s.a.v.) birgün çıkıp Ensârdan olan yiğit Hârise b. Nümân karşıladı. Ona şöyle buyurdu: “Ey Harise nasıl sabahladın?” Harise şöyle cevap verdi: “Ya Resȗlullah! Gerçek bir iman sahibi olarak sabahladım.” Tereddütsüz ve kendinden bu kadar emin bir cevap karşısında Efendimiz: “Her iddianın bir hakikati olmalıdır. Senin imanın hakikati nedir?” diye sordu. Harise dedi ki: “Ya Resulullah! Gündüzümü oruçla, gecemi kıyamla geçirdim. Şu anda öyle bir ruh haleti içindeyim ki, Cennet ehlinin ve cehennem ehlinin birbirleri ile konuşmalarını duyuyor ve sanki Rabbimin arşını ellerimle tutar gibi oluyorum.” Efendimiz (s.a.v.) böyle bir cevap karşısında oldukça etkilendi ve karşısında duran Harise’ye dedi ki: “Sen öyle bir insansın ki, tepeden tırnağa iman kesilmişsin.” (Şu’ab El-İman)

Mü’min olan kişi, Doğru söz söylemek, emanetine ve verdiği söze riâyet etmek, cömertlik, utanmak, doğru yoldan çıkmamak, gönül alçaklığı, hoşgörürlük, adaletli olmak, ihsan etmek, diğerleri kendine tercih etmek ve Kuran isteklendirmiş olan bütün güzel ahlakları  ile ahlaklandırmalıdır. Allah’u Te’âlâ şöyle buyurmuştur: ” Ey iman edenler! Allah’a karşı gelmekten sakının ve doğrularla beraber olun.” (Tevbe Suresi, 119. ayet). yine Allah’u Te’âlâ şöyle buyurmuştur: ” Onlar, emanetlerini ve verdikleri sözü gözeten kimselerdir.” ( Meâric Suresi, 32. ayet). Ve sâdıkîn (sadık olanlar) ve Müttakiler (Allah’a karşı gelmekten sakınanlar) hakkında şöyle buyurmuştur: ” antlaşma yaptıklarında sözlerini yerine getirenlerin ve zorda, hastalıkta ve savaşın kızıştığı zamanlarda (direnip) sabredenlerin tutum ve davranışlarıdır. İşte bunlar, doğru olanlardır. İşte bunlar, Allah’a karşı gelmekten sakınanların ta kendileridir.” (Bakara Suresi, 177. ayet)

Allah’u Te’âlâ, güzel ahlaklar ile vasfedilmiş olan mü’minlere güzel ecir ve iyi karşılık hazırlamıştır. Allah’u Te’âlâ şöyle buyurmuştur: ” Şüphesiz, inanıp yararlı işler yapanlara gelince, onlar için içlerinde ebedî kalacakları Firdevs cennetleri bir konaktır. Oradan ayrılmak istemezler.” ( Kehf Suresi, 107-108. ayetler)