دوستان و تأثیر آنها بر ساختار شخصیت انسان

ستایش مخصوص ذات خدایی که پروردگار جهانیان است، همان ذاتی که در قرآن کریم چنین می فرماید: ﴿ٱلۡأَخِلَّآءُ يَوۡمَئِذِۢ بَعۡضُهُمۡ لِبَعۡضٍ عَدُوٌّ إِلَّا ٱلۡمُتَّقِينَ﴾ «دوستان درآن روز (قیامت) دشمن یکدیگرند، جز پرهیزگاران»، و گواهی می دهم که نیست معبود برحق جز الله واحد و لاشریک، و گواهی می دهم که سردار و پیامبرما حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه وسلم بنده و فرستاده خداست، اللَّهُمَّ صَلِّ وسلِّمْ وبارِكْ علَيهِ وعلَى آلِهِ وصحبِهِ، ومَنْ تَبِعَهُمْ بإحسانٍ إلَى يومِ الدِّينِ.

اما بعد!

در حقیقت انسان به طبیعتش اجتماعی آفریده شده است، در مجتمع زندگی می کند، از مجتمع متأثر می شود و از طریق نشانه های شخصی اش که از دیگران فرق می کند بر جامعه تأثیر می گذارد، بنابرین همنشینی و نزدیکی با دیگران, بر فکر و رفتار انسان تأثیر روشن و فعال دارد، و این همنشینی سبب تحدید مصیر و خوشبختی او در دنیا و آخرت می باشد.

و بدون تردید ما نیازمند شخصیت برابر و مناسبی هستیم که بزرگترین مفاهیم انسانی و عالی‌ترین درجه میهنی را دارا باشد، تا از ما نسلی به وجود بیاید که بسازد و خراب نکند، و منفعت ملی و وطنی را بر هر منفعت دیگری مقدم بداند.

و شریعت مقدس اسلام دستور می دهد تا شخصیت درستی ساخته شود، تا شخصیت هشیار و هدفمند بار بیاید و همه مخاطر زندگی را درک نماید، و بتواند به خوبی بر مشکلات زندگی راه های حل مناسب تعیین کند، و از فتنه و فتنه انگیزی بپرهیزد، طوری که خداوند متعال می فرماید: ﴿وَٱتَّقُواْ فِتۡنَةٗ لَّا تُصِيبَنَّ ٱلَّذِينَ ظَلَمُواْ مِنكُمۡ خَآصَّةٗۖ وَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلۡعِقَابِ﴾ «و از فتنه‌ای بپرهیزید که تنها به ستمکارانِ شما نمی‌رسد، (بلکه همه را فرا می‌گیرد) و بدانید که الله سخت کیفراست!».

همچنین شریعت توصیه می کند که باید انسان دارای شخصیت قوی و مطمئن و غیر متردد بوده باشد و حقیقت مفید را درک نماید و پیرو حق بوده باشد، پیامبر صلی الله علیه وسلم می فرماید: «روشن نباشید، می گویید: اگر مردم با ما خوبی کردند با آنها خوبی می کنیم و اگر در حق ما ظلم کردند در مقابل شان ظلم بدی می کنیم، ولی خود را ملی و وطنی کنید، اگر مردم خوبی کردند شما نیز خوبی کندی و اگر ستم کردند به آنها ستم نکنید».

و بدون شک مهمترین امری که تأثیر آن در ساختار شخصیت انسان خیلی مهم است: دوستان و هم‌صحبتان است، زیرا انسان از ناحیه فکر، اعتقاد، رفتار و کردار از هم‌نشین خویش متأثر می شود و از او رنگ می گیرد، دلیل این امر شریعت، عقل، تجربه و واقعیتهای دیده شده است.

بنابرین همنشین نیکوکار در ساختار شخصیت مناسب انسان خیلی مهم است چون در دین، وطن و مجتمع او مفید است، این موضوعی است که پیامبر صلی الله علیه وسلم یاران خود را برآن تربیت نموده است، که در مقدم آنها حضرت ابوبکر صدیق رضی الله عنه قرار دارد که بهترین نمونه و زبان زد کل در نیک صحبتی و همنشینی خوب و وفا داری می باشد، طوری که اهالی مکه به او گفتند: همانا رفیق تو ادعا می کند که شبی را تا بیت المقدس سیر نموده و سپس برگشته است، او با اعتماد و یقین کامل در باره رفیق خود حضرت محمد صلی الله علیه وسلم فرمود: اگر چنین گفته باشد حتما راست گفته است، من او را بیشتر از این موضوع تصدیق می کنم، خبر او در باره آسمان را تصدیق می کنم.

این موضوعی است که یاران پیامبر صلی الله علیه وسلم در میان شان برآن بودند، و آنها بهترین پیشوا و الگو برای همنشینی نیک می باشند، طوری که همنشینی و دوستی آنها بر مبنای برادری، از خود گذری، انتما، یکپارچگی و اتفاق، کارکردهای مثبت و مفید، و محبت مهربانی هستند، نعمان بن بشیر رضی الله عنه می فرماید: پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمود: «نمونه و الگوی مسلمانان در محبت و مهربانی و عطوفت شان مانند نمونه یک جسد است، هرگاه یک عضوی را روزگار به درد بیاورد دیگر عضوهای این جسد واحد آرامش و قرار نمی گیرند».

همچنین دوستان نیک در دنیا و آخرت دارای برکات و فضایل زیادی می باشد، پیامبر صلی الله علیه وسلم می فرماید: «همانا خداوند متعال فرشتگان سیار و برتری دارد که به جستجوی مجالس ذکر و یاد خداوند هستند، وقتی مجلسی را دریافتند که در آن یاد خداست با آنها می نشینند، و برخی شان با برخی دیگری شان بالهای خویش را با هم می کنند، حتی که میان آنها و میان آسمان دنیا خالی گاهی نمی ماند، پس وقتی مجالس ذکر پراکنده شد آنها به سوی آسمان بلند می شوند، پس خداوند متعال از آنها می پرسد در حالی که داناتر آنها است: از کجا آمدید؟ می گویند: از نزد بندگانت آمدیم که در زمین تسبیح، تکبیر، تهلیل و حمد و ثنای تو را می گویند، و از تو می خواهند، فرمود: از من چه می خواهند؟ می گویند: بهشت تو را می خواهند، می فرماید: آیا بهشت مرا دیده اند؟ می گویند: نخیر ای پروردگارما، می گوید: پس چگونه خواهد بود اگر بهشت مرا ببینند؟، می گویند: به تو پناه می برند، می فرماید: از چه چیز به من پناه می برند؟ می فرمایند: از آتش جهنم، می فرماید: آیا آتش جهنم مرا دیده اند؟ می گویند: نخیر، می فرماید: پس چگونه خواهد بود اگر آتش جهنم مرا ببینند؟، می گویند: و از تو طلب مغفرت می کنند، می گوید: به راستی من آنها را بخشیدم، و هرآنچه که می خواهند برای شان می دهم، و از آنچه پناه بردند پناهشان می دهم، می گویند: در میان آنان فلان بنده گنهگار است، وقتی از راهی می گذشت همراه آنها نشست است، می فرماید: او را هم بخشیدم، آنها کسانی اند که همنشین‌شان بدبخت نمی شود».

و برخی از فواید همنشین نیک این است که آنها سبب محبت و دوستی خداوند و داخل شدن بهشت می شوند، ابی هریره رضی الله عنه از پیامبر صلی الله علیه وسلم روایت می کند: «مردی خواست یکی از برادرانش را زیارت نمایند که در قریه دیگری بود، پس خداوند متعال فرشته ای را در راه او موظف می کند وقتی نزد او آمد از او می پرسد: می خواهی کجا بروی؟ می گوید: می خواهم نزد برادرم که در این قریه هست بروم، می گوید: آیا نزد او مالی داری می خواهی آنرا به دست بیاوری؟ می گوید: نخیر، بلکه خود او را برای خداوند متعال دوست دارم، فرشته می گوید: من فرستاده خدا به سوی تو هستم تا خبر بدهم که خداوند چنانکه تو برادرت را دوست داری تو را دوست می دارد».

همچنین همنشینی خوب سبب برانگیخته شدن با آنها در ورز قیامت می شود، انس پسر مالک رضی الله عنه می گوید: مردی از پیامبر صلی الله علیه وسلم در باره قیامت پرسید که چه وقت واقع می شود؟ پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمود: «برای قیامت چه آمادگی داری؟» فرمود: هیچ چیزی، مگر که من خدا و پیامبرش را دوست می دارم، پیامبر(ص) فرمود: «تو با کسی حشر می شوی که او را دوست داری»، انس رضی الله عنه می فرماید: به هیچ چیزی به اندازه این فرموده پیامبر صلی الله علیه وسلم: «تو با کسی حشر می شوی که او را دوست می داری» خشحال نشده بودم، انس رضی الله عنه می گوید: پس من پیامبر صلی الله علیه وسلم و حضرت ابو بکر صدیق و حضرت عمر فاروق رضی الله عنهما را دوست دارم، و امیدوار هستم که توسط دوست داشتنم با آنها بوده باشم، اگرچه مانند آنها عمل نیک انجام ندهم.

و خداوند به امام شافعی رضی الله عنه خیر زیاد نصیب نماید، چنین می فرماید:

نیکوکاران را دوست می دارم اگرچه از جمله آنها نباشم

که تا شاید شفاعت آنها را به دست بیاورم ********

از کسی نفرت دارم که تجارتش معاصی و گناه است*

اگرچه ما با آنها در متاع تجارت برابر باشیم******

همینطور برخی از فواید همنشینی نیک این است که باعث یاد و ذکر خداوند می شود، و خوبی دنیا و آخرت را بار می آورد، ابن عباس رضی الله عنهما می فرماید: کسی از پیامبر صلی الله علیه وسلم پرسید: کدام همنشین ما بهتر است؟ فرمود: «آنی که شما را به یاد و دیدار خداوند میاندازد، و بر علم شما منطق می افزاید، و شما را به یاد اعمال آخرت می آورد».

همنشین خوب آیینه برادرش است، همیشه او را به انجام کار نیک تشویق می کند و از انجام کار بد بازش می دارد، و آنچه را به او دوست می دارد که برای خودش دوست می دارد، خداوند متعال می فرماید: ﴿وَٱلۡعَصۡرِ إِنَّ ٱلۡإِنسَٰنَ لَفِي خُسۡرٍ إِلَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ وَتَوَاصَوۡاْ بِٱلۡحَقِّ وَتَوَاصَوۡاْ بِٱلصَّبۡرِ﴾ ترجمه: «سوگند به عصر که انسان در (خسران و) زیان است مگر کسانی‌که ایمان آورده‌اند و کارهای شایسته انجام داده‌اند، و یکدیگر را به حق سفارش نموده، و یکدیگر را به صبر سفارش کرده‌اند»، از انس رضی الله عنه روایت است که پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمود: «برادرت را اگر ظالم است یا مظلوم کمک کن»، گفتیم: ای رسول خدا! اگر مظلوم باشد کمکش می کنیم، و اگر ظالم باشد چگونه کمکش نماییم؟ فرمود: «از ظلم کردن او را باز بدار، این کمک تو برای او است»، این امری است که همنشین نیک وقتی رفیق خود را در بیراهه و پیروی شیطان ببیند تطبیق می کند، پس او را نصیحت می کند و برایش حقیقت را بیان می نماید، و توصیه اش می کند تا کاری را انجام بدهد که برایش مفید است، و از عواقب دوری خداوند هشدارش می دهد، خداوند متعال می فرماید: ﴿قَالَ لَهُۥ صَاحِبُهُۥ وَهُوَ يُحَاوِرُهُۥٓ أَكَفَرۡتَ بِٱلَّذِي خَلَقَكَ مِن تُرَابٖ ثُمَّ مِن نُّطۡفَةٖ ثُمَّ سَوَّىٰكَ رَجُلٗا لَّٰكِنَّا۠ هُوَ ٱللَّهُ رَبِّي وَلَآ أُشۡرِكُ بِرَبِّيٓ أَحَدٗا وَلَوۡلَآ إِذۡ دَخَلۡتَ جَنَّتَكَ قُلۡتَ مَا شَآءَ ٱللَّهُ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِٱللَّهِۚ إِن تَرَنِ أَنَا۠ أَقَلَّ مِنكَ مَالٗا وَوَلَدٗا فَعَسَىٰ رَبِّيٓ أَن يُؤۡتِيَنِ خَيۡرٗا مِّن جَنَّتِكَ وَيُرۡسِلَ عَلَيۡهَا حُسۡبَانٗا مِّنَ ٱلسَّمَآءِ فَتُصۡبِحَ صَعِيدٗا زَلَقًا أَوۡ يُصۡبِحَ مَآؤُهَا غَوۡرٗا فَلَن تَسۡتَطِيعَ لَهُۥ طَلَبٗا وَأُحِيطَ بِثَمَرِهِۦ فَأَصۡبَحَ يُقَلِّبُ كَفَّيۡهِ عَلَىٰ مَآ أَنفَقَ فِيهَا وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَىٰ عُرُوشِهَا وَيَقُولُ يَٰلَيۡتَنِي لَمۡ أُشۡرِكۡ بِرَبِّيٓ أَحَدٗا﴾

«دوست وی – در حالی‌که با اوگفتگو می‌کرد – به او گفت: آیا به آن کسی‌که تو را از خاک، سپس از نطفه آفرید، آنگاه تو را مردی (کامل) قرار داد، کافر شدی؟! لیکن من (می‌گویم) الله پروردگار من است، و هیچ کس را شریک پروردگارم قرار نمی‌دهم چرا هنگامی‌که به باغ خویش وارد شدی، نگفتی: ما شاء الله، نیرو و قوتی جز از ناحیه الله نیست، اگر مرا از نظر مال و فرزند کمتر از خود ببینی پس امید است که پروردگارم بهتر از باغ تو به من بدهد، و بر باغ تو آفتی از آسمان فرو فرستد؛تا به زمینی بی گیاه لغزنده‌ای تبدیل گردد یا آب آن در عمق زمین فرو رفته تا هرگز نتوانی آن را به دست آوری (سر انجام عذاب الهی فرا رسید) و تمام میوه‌هایش را در بر گرفت و نابود شد و او بخاطر هزینه‌هائی که صرف آن کرده بود؛ پیوسته دست‌هایش را به هم می‌مالید – در حالی‌که داربست‌های آن فرو ریخته بود- و می‌گفت: ای کاش کسی را شریک پروردگارم قرار نداده بودم!».

خداوند به شاعر خیر زیاد نصیب کند، چنین می فرماید:

همانا برادر واقعی تو کسی است که با تو باشد*****

کسی که برای جلب منفعت تو به خود ضرر می رساند

کسی که هرگاه زمانه تو را دچار مشکلات ساخت***

در آن وقت خود را از هم می پاشد تا تو را جمع کند*

و همانطوری که همنشین خوب تأثیر نیک در دنیا و آخرت انسان دارد، همچنان همنشین بد نیز در ساختار شخصیت بد و زشت و منحرف انسان تأثیر بسزایی دارد، بنا برین در دنیا و آخرت ضرر آن بزرگ و مفاسد آن وخیم است؛ چون همنشین بد ارزشهای متعالی را نابود می کند و اخلاق نیکو را از بین می برد، نو جوانان و جوانان را فاسد می سازد، مسیر کار و زحمت را متوقف می کند، شایعات را ترویج و گمراهی فتنه را منتشر می سازد، پس رفیق بد کوشش می کند تا رفیق خود را با عقاید فاسد و افکار ویرانگر گمراه بسازد، قرآن کریم برای ما دورنمای واضحی را از دوست بد بیان نموده است، طوری که می فرماید: ﴿فَأَقۡبَلَ بَعۡضُهُمۡ عَلَىٰ بَعۡضٖ يَتَسَآءَلُونَ قَالَ قَآئِلٞ مِّنۡهُمۡ إِنِّي كَانَ لِي قَرِينٞ يَقُولُ أَءِنَّكَ لَمِنَ ٱلۡمُصَدِّقِينَ أَءِذَا مِتۡنَا وَكُنَّا تُرَابٗا وَعِظَٰمًا أَءِنَّا لَمَدِينُونَ قَالَ هَلۡ أَنتُم مُّطَّلِعُونَ فَٱطَّلَعَ فَرَءَاهُ فِي سَوَآءِ ٱلۡجَحِيمِ قَالَ تَٱللَّهِ إِن كِدتَّ لَتُرۡدِينِ وَلَوۡلَا نِعۡمَةُ رَبِّي لَكُنتُ مِنَ ٱلۡمُحۡضَرِينَ أَفَمَا نَحۡنُ بِمَيِّتِينَ إِلَّا مَوۡتَتَنَا ٱلۡأُولَىٰ وَمَا نَحۡنُ بِمُعَذَّبِينَ إِنَّ هَٰذَا لَهُوَ ٱلۡفَوۡزُ ٱلۡعَظِيمُ لِمِثۡلِ هَٰذَا فَلۡيَعۡمَلِ ٱلۡعَٰمِلُونَ﴾ «پس آن‌ها سوال‌کنان رو به یکدیگر کنند یکی از آن‌ها گوید: به راستی من (در دنیا) همنشینی داشتم که (پیوسته) می‌گفت: آیا (واقعاً) تو از باور‌کنندگان (بعث و قیامت) هستی؟! آیا وقتی‌که مردیم و خاک و استخوان‌های (پوسیده) شدیم، (زنده می‌شویم و) کیفرمان می‌دهند؟! (او به دوستان بهشتی‌اش) گوید: آیا شما می‌توانید (به دوزخیان) بنگرید (و از او خبری بگیرید)؟! پس (چشم برگرداند و) نگریست، ناگاه او را در میان دوزخ دید گوید: به الله سوگند، نزدیک بود که مرا به هلاکت افکنی و اگر نعمت پروردگارم نبود، من (نیز) از احضار شدگان (دوزخ) بودم (سپس به دوستان بهشتی خود گوید:) آیا ما (هرگز) نمی‌میریم (و در بهشت جاودان هستیم) جز همان مرگ نخستین خود، (دیگر مرگی به سراغ‌مان نخواهد آمد) و ما (هرگز) عذاب نخواهیم شد؟! بی‌گمان این همان کامیابی بزرگ است! (آری) عمل کنندگان باید برای چنین (پاداشی) عمل کنند».

خداوند متعال در آیت دیگری می فرماید: ﴿وَيَوۡمَ يَعَضُّ ٱلظَّالِمُ عَلَىٰ يَدَيۡهِ يَقُولُ يَٰلَيۡتَنِي ٱتَّخَذۡتُ مَعَ ٱلرَّسُولِ سَبِيلٗا يَٰوَيۡلَتَىٰ لَيۡتَنِي لَمۡ أَتَّخِذۡ فُلَانًا خَلِيلٗا لَّقَدۡ أَضَلَّنِي عَنِ ٱلذِّكۡرِ بَعۡدَ إِذۡ جَآءَنِيۗ وَكَانَ ٱلشَّيۡطَٰنُ لِلۡإِنسَٰنِ خَذُولٗا﴾ «و (به یاد آور) روزی‌که ستمکار (از حسرت) دست خود را می‌گزد، می‌گوید: ای کاش من با رسول (الله) راهی بر گزیده بودم ای وای بر من، ای کاش فلانی را دوست نمی‌گرفتم به راستی او مرا از ذکر (= قرآن) گمراه ساخت، بعد از آن که به سوی من آمده بود، و شیطان همواره انسان را تنها (و خوار) می‌گذارد»، و پیامبر صلی الله علیه وسلم رفیق بد را به دمنده کوره آهنگر تشبیه نموده است، طوری که می فرماید: «همانا مثال همنشین خوب و همنشین بد مانند حامل مشک و دمنده کوره آهنگر است، پس حامل مشک یا برایت مشک می دهد و یا از او می خری و یا از او احساس بوی خوب و خوش می کنی، اما دمنده کوره آهنگری یا لباست را می سوزاند و یا از او احساس بوی بد می کنی».

همچنین همنشین بد باعث ویرانی و ظلم بر نفس و دیگران می شود؛ و خطرناک‌ترین آنها همان است که تلاش نماید تا تو را به راه گروه های ویران‌گر گمراه و منحرف بکشاند که آنها به سوی تخریب و ویرانی و فساد زمین دعوتت نمایند، و کسی که تلاش می کند تا تو را با گفتار و کردار به راه اعتیاد و مواد مخدر ببرد، زیرا اینها کسانی اند که انسان را به راه هلاکت و غضب خداوند در دنیا و آخرت می برند.

أقول قولي هذا وأستغفر الله لي ولكم

ستایش مخصوص ذات خدایی که پروردگار جهانیان است، گواهی می دهم که نیست معبود برحق جز الله واحد و لاشریک، و گواهی می دهم که سردار و پیامبر ما حضرت محمد صلی الله علیه وسلم بنده و فرستاده خداست، اللهم صلّ وسلم وبارك عليه ، وعلى آله وصحبه أجمعين ، ومن تبعهم بإحسان إلى يوم الدين.

برادران مسلمان!

بر همه مان واجب است تا از دوستی انسانهای بد و زشت بپرهیزیم و با آنها درنیامیزیم، خداوند متعال می فرماید: ﴿وَقَدۡ نَزَّلَ عَلَيۡكُمۡ فِي ٱلۡكِتَٰبِ أَنۡ إِذَا سَمِعۡتُمۡ ءَايَٰتِ ٱللَّهِ يُكۡفَرُ بِهَا وَيُسۡتَهۡزَأُ بِهَا فَلَا تَقۡعُدُواْ مَعَهُمۡ حَتَّىٰ يَخُوضُواْ فِي حَدِيثٍ غَيۡرِهِۦٓ إِنَّكُمۡ إِذٗا مِّثۡلُهُمۡۗ إِنَّ ٱللَّهَ جَامِعُ ٱلۡمُنَٰفِقِينَ وَٱلۡكَٰفِرِينَ فِي جَهَنَّمَ جَمِيعًا﴾ «و مسلماً (الله) در قرآن (این حکم) را بر شما نازل کرده که چون شنیدید (افرادی) آیات الله را انکار می‌کنند و آن را به ریشخند می‌گیرند با آنان ننشینید تا به سخن دیگری بپردازند (و اگر با آنان بنشیند) در این صورت قطعاً شما (نیز) هم مانند آن‌ها خواهید بود همانا الله همۀ منافقان و کافران را در جهنم گرد می‌آورد»، در آیت دیگری می فرماید: ﴿وَإِذَا رَأَيۡتَ ٱلَّذِينَ يَخُوضُونَ فِيٓ ءَايَٰتِنَا فَأَعۡرِضۡ عَنۡهُمۡ حَتَّىٰ يَخُوضُواْ فِي حَدِيثٍ غَيۡرِهِۦۚ وَإِمَّا يُنسِيَنَّكَ ٱلشَّيۡطَٰنُ فَلَا تَقۡعُدۡ بَعۡدَ ٱلذِّكۡرَىٰ مَعَ ٱلۡقَوۡمِ ٱلظَّٰلِمِينَ﴾ «و هر گاه کسانی را دیدی که در آیات ما (از روی عناد و مسخره) به بحث و گفتگو می‌پردازند، از آنان روی بگردان؛ تا به سخن دیگری بپردازند و اگر شیطان تو را به فراموشی افکند، پس هرگز بعد از یاد آوردن با گروه ستمگران منشین»، و پیامبر صلی الله علیه وسلم می فرماید: «انسان بر دین دوست و رفیق خود می باشد، پس باید هر یکی از شما متوجه بوده باشد که چه کسی را دوست خود انتخاب می کند»، همچنین می فرماید: «جز با مؤمن دوستی مکن، و نباید غذای تو را جز انسان پرهیزگار بخورد»، حضرت عبد الله بن مسعود رضی الله عنه می فرماید: انسان‌ها را از دوستان شان بشناسید، چون انسان کسی را دوست خود انتخاب می کند که او را دوست دارد و از او در شگفت است.

خداوند به شاعر خیر بدهد، چنین می فرماید:

وقتی در میان مردم بودی بهترین آنها را به دوستی انتخاب کن

پست و ذلیل آنها را دوست مگیر تا مبادا با ذلیل توهم ذلیل شوی

پیرامون شخص مپرس، بلکه پیرامون همنشین او بپرس

چون هر همنشین به همنشین خود اقتدا می کند.

ما بر این تأکید می کنیم که ساختار شخصیت از طریق همنشین مسئولیت مشترک جامعه است؛ باید همه مجتمع برآن توجه داشته باشد، و باید همگان بزرگی این مسئولیت را درک نمایند، پیامبر صلی الله علیه وسلم می فرماید: «همه شما به مثابه چوپان هستید و مسئول از رعیت‌تان، پادشاه چوپان و مسئول رعیت خود است، مرد چوپان خانواده و مسئول آنها است، و زن چوپان خانه و مسئول از رعیت خود است، و خادم چوپان مال بادار خود و مسئول از رعیت خود می باشد»، پس باید به تربیت فرزندان و نوجوانان از طریق خانواده و مدرسه و مسجد و همه نهادهای تربیتی و فکری و رسانه‌ای مجتمع از ابتدا توجه نماییم، و باهم تلاش کنیم تا نوجوانان را از واقع شدن در فکر و اندیشه تندروی و متأثر شدن از گروه های ویرانگر فریبکار محفوظ بداریم، و کوشش کنیم تا در ذهن و فکر نوجوانان ملی گرایی و وطن دوستی جا بگیرد، پس تربیت و رقابت فرزندان و جوانان ما و اشتراک با آنها در انتخاب دوست و همنشین, امانت بزرگ و مسئولیت خطیر به دوش همه ما است، خداوند متعال می فرماید: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ قُوٓاْ أَنفُسَكُمۡ وَأَهۡلِيكُمۡ نَارٗا وَقُودُهَا ٱلنَّاسُ وَٱلۡحِجَارَةُ عَلَيۡهَا مَلَٰٓئِكَةٌ غِلَاظٞ شِدَادٞ لَّا يَعۡصُونَ ٱللَّهَ مَآ أَمَرَهُمۡ وَيَفۡعَلُونَ مَا يُؤۡمَرُونَ﴾ «ای کسانی‌که ایمان آورده‌اید! خودتان و خانوادۀ‌تان را از آتشی که هیمۀ آن مردم و سنگ‌هاست نگه دارید (آتشی که) برآن فرشتگان خشن و سخت‌گیر (گمارده شده) که هرگز الله را در آنچه به آنان فرمان داده نافرمانی نمی‌کنند، و هرچه فرمان می‌یابند انجام می‌دهند»، و پیامبر صلی الله علیه وسلم می فرماید: «همانا خداوند متعال از همه راعی ها و چوپانان می پرسد آیا رعیت خود را حفظ کرده یا ضایع ساخته است؟ حتی که مردی از اهل بیت خود مسئول می باشد و پرسیده می شود».

اللهم ارزقنا الصحبة الصالحة ، وحقق لنا ثمرتها يارب العالمين.

بار خدایا! برای ما دوستان نیک نصیب نما، و فواید آنرا برای ما متحقق بساز.