Η υπευθυνότητα του λόγου
8 Απριλίου 2016

awkaf-

Ο Αλλάχ έδωσε και δίνει στον άνθρωπο πολλές και αμέτρητες χαρές, λέει ο Αλλάχ «αν προσπαθείτε να αναμετρήσετε τις χάρες του Αλλάχ, δεν θα μπορέσετε. Ο Αλλάχ είναι συγχωρητής και έχει πάντα οίκτο», (αλ-Νάχλ 18). Μια από τις μεγάλες χάρες του Αλλάχ είναι η γλώσσα, λέει ο Αλλά, «και δεν του χαρίσαμε δυο μάτια; Και γλώσσα και δυο χείλη;», (αλ-Μπάλαντ 8 -9). Χαρίζοντας ο Αλλάχ στον άνθρωπο τη γλώσσα του έδωσε επίσης τη δυνατότητα του λόγου για να γίνει κατανοητός καιαυτό τον ξεχωρίζει από τα άλλα όντα. Στο σημείο αυτό κρίνουμε σκόπιμο να αναφέρουμε το εξής εδάφιο, «Αλ-ραχμάν (ο Συγχωρητής), που δίδαξε το Κοράνι. Που δημιούργησε τον άνθρωπο. Που του έδωσε τη δυνατότητα της έκφρασης», (αλ-Ραχμάν 1-4).

Ο λόγος είναι το γνωστικό στοιχείο του ανθρώπου και το εργαλείο επικοινωνίας του με τον άλλον. Δεν υπερβάλλουμε αν λέμε ότι ο λόγος είναι η ίδια η ζωή του ανθρώπου. Σημειωτέον είναι το γεγονός ότι δεν υπάρχει άλλη θρησκευτική νομοθεσία που να δίνει τότοιο μεγάλο ενδιαφέρον στον λόγο όπως έκανε η ισλαμική Σαρί’αα. Διότι ο λόγος μπορεί να ευτυτήσει ένα έθνος μπορεί και να το προκαλέσει δυσαρέσκεια και ταλαιπωρία. Ο λόγος επίσης μπορεί να ευθύνεται για την διαφύλαξη των ψυχών και να απαγορεύει την αιματοχυσία, μπορεί επίσης η κατάχρηση του λόγου και η ανευθυνότητα να προκαλεί το αντίθετο.

Λόγω της επικινδυνότητας του λόγου για τον άνθρωπο, ο Αλλάχ τον διέταξε να ελέγχει πάντα τη γλώσσα του και να μην αναφέρεται στους άλλους ανθρώπους και στις προσωπικές τους υποθέσεις. Λέει ο Αλλάχ, «δεν λέγεται τίποτα χωρίς να καταγράφεται από τους δυο Ρακιμπ και Ατίντ (δυο άγγελοι που καταγράφουν όλα τα καμώματα και τους λόγους των ανθρώπων), (Κάφ 18). Όλα τα όργανα του ανθρώπου είναι συνδεδεμένα με την γλώσσα του γι’ αυτό όλα εξαρτώνται από τη γλώσσα. Αν η γλώσσα του είναι φυλαγμένη και περιορισμένη μόνο στο καλό, το ίδιο θα είναι και στην περίπτωση των οργάνων του και το αντίστροφο ισχύει.

Ο Προφήτης τονίζει με οφθαλμοφανό τρόπο ότι η γλώσσα μπορεί να είναι η αιτία που θα οδηγήσει τον άνθρωπο στην κόλαση ή στον παράδεισο, αυτό φαίνεται από το χαντίθ που το αναφέρει ο Μουάαδ ιμπν Τζάμπαλ, ο οποίος λέει «ήμουν σε ταξίδι με τον Προφήτη, και όταν ξεμέρωσε μου είπε, θέλεις να μάθεις τα παντα γι’ όλα αυτά ; του ανταποκρίθηκα, ναι Προφήτα του Αλλάχ. Τότε έπιασε τη γλώσσα του με το χέρι του και μου είπε, «να ελέγχει αυτό). Τότε τον ρώτησε: Προφήτα θα λογοδοτήσουμε για αυτά που λέμε; Και αμέσως μου είπε «να σε χάσει η μητέρα σου «να πεθάνεις» (μια έκφραση που λέγεται όταν θέλει κανείς να εκφράσεις την αντίθεσή του σε κάτι) ω Μουάαδ! Και ποιο είναι αυτό που ευθύνεται για την κατάντια του ανθρώπου και την κατάληξή του στην κόλαση εκτός από την γλώσσα!

Ο λόγος είναι ευθύνη γι’ αυτό πρέπει ο άνθρωπος να φοβάται τον Αλλάχ και να ελέγχει τη γλώσσα του και να σκέφται πριν μιλάει. Μια λέξη μπορεί να σώζει μπορεί επίσης να οδηγήσει στην απόλυτη καταστροφή. Λέει ο Προφήτης, «ο δούλος του Αλλάχ μιλάει με έναν τρόπο που τον κάνει να κερδίσει την αγάπη του Αλλάχ και την ευλογία του. Μπορεί επίσης να μιλάει με έναν τρόπο που προκαλεί τον θυμό του Αλλάχ, χωρίς να το καταλάβει δηλαδή χωρίς να δώσει ιδιαίτερη σημασία σ’ αυτά που λέει, πράγμα που ευθύνεται για την κατάληξη του στην κόλαση».

Ο λόγος επιβάλλει στον άνθρωπο μεγάλη ευθύνη ηθική και θρησκευτική, διότι ο λόγος μπορεί να ενώνει την Ομμάχ και να την δυναμώνει. Μπορεί επίσης να μετατρέπει τον εχθρό σε φίλο, το μίσος σε αγάπη και εμποδίδει τις πράξεις του κακού, λέει ο Αλλάχ «να αντιμετωπίζεις με καλό τρόπο τις υποθέσεις. Και να συμπεριφέρεσαι στο εχθρό σου να να είναι ο καλύτερός σου φίλος», (Φουσίλατ 34). Ο καλός λόγος καθαρίζει τις ψυχές, τερματίζει τις στεναχώριες και τον θυμό, γεμίζει τις ψυχές με ικανοποίηση και γαλήνη.

Η υπευθυνότητα του λόγου απαιτεί από τον άνθρωπο να μην λέει τίποτα παρά μόνο αλήθειες. Να μην ψεύδεται, να μην μιλάει χωρίς να έχει γνώση. Λέει ο Αλλάχ, «να μήν ψεύδεστε λέγοντας «αυτό είναι χαλάλ (επιτρεπτό) και αυτό είναι χαράμ (απαγορευμένο), λέγοντας ψευτιές για τον Αλλά. Αυτοί που λέει ψέματα για τον Αλλάχ δεν πετυχαίνουν και είναι παραπλανώμενοι», (αλ-Νάχλ 116).

Η υπευθυνότητα του λόγου απαιτεί επίσης από τον άνθρωπο την πιστή συμβολή, διότι η συμβολή που δίνεται στον άλλον δίνεται με βάση της θρησκείας. Η υπευθυνότητα του λόγου απαιτεί επίσης την τίμια συμβολή όταν χρειάζεται διότι αυτό είναι από τα βασικά στοιχεία της θρησκείας. Ο Ταμίμ αλ-Ντάρι, την ευλογία του Αλλάχ να έχει, αναφέρει ότι ο Προφήτης είπε «η συμβουλή είναι από τη θρησκεία είναι η ίδια η θρησκεία. Τότε ρώτησαν (οι σύντροφοι του Προφήτη), σε ποιον δίνεται; Τότε απάντησε ο Προφήτης: για τον Αλλάχ, την Βίβλο του, τους Αποστόλους του, για τους αρχηγούς των μουσουλμάνων και τους απλούς μουσουλμάνους». Λέει επίσης ο Προφήτης, «ο σύμβουλος είναι έμπιστος άνθρωπος», (Αμπου Νταοούντ).

Ο λόγος είναι πολύ σημαντικός διότι μπορεί να είναι αιτία σταθερότητας και ανάπτυξης όταν είναι εποικοδομητικός, μπορεί από την άλλη πλευρά να είναι αιτία καταστροφής όταν προβοκατόρικος. Για τον λόγο αυτό η κάθε λέξη που βγαίνει εξ στόματος του ανθρώπου κατέχει μεγάλη σημασία και αυτό διότι μια λέξη μπορεί να προσδιορίζει τις σχέσεις του με τους συνανθρώπους του.

Σημειωτέον είναι ότι ο καλός λόγος και η καλή κουβέντα μπορεί να είναι αιτία που θα οδηγήθεί ο άνθρωπος στον παράδεισο. Ο Προφήτης σχολιάζει την πρίπτωση των δυο γυναικών, όπου η πρώτη προσεύχεται και δίνει ελεημοσύνη παρ΄όλ΄αυτά όμως θα καταλήξει στην κόλαση διότι κακολογεί τους γειτόνες της. Ενώ η δεύτερη που δεν κάνει τόσο μπαίνει στον παράδεισο διότι δεν βλάπτει κανέναν.

Ο καλός λόγος μπορεί να σκλαβώνει την καρδιά του συνομιλητή, τονίζει ο Αλλάχ στο Ιερό Κοράνι διατάζοντας τον Μωϊσή, «πηγαίντε στον Φαραώ ο οποίος έχει γίνει πια τύραννος. Να του λέτε κολακευτικά λόγια διότι αυτό μπορεί να τον κάνει να θυμηθεί ή και να φοβηθεί (τον Αλλάχ)., (Τάχα 43 – 44). Στο θέμα αυτό δεν υπάρχει διαφορά ανάμεσα στον προφορικό και τον γραπτό λόγο διότι και οι δυο έχουν την ίδια ισχή και δύναμη. Η λέξη αντανακλά τον άνθρωπο που την γράφει ή που την φωνάζει. Όμως αυτό που γράφεται παραμένει καθώς τονίζει ο αλ-Τζάχιδ. Γι’ αυτό η διάδοση των ψεύτικων νέων και η αλλοίωση της αλήθειας και η προσβολή της τιμής των ανθρώπων θεωρείται προδοσία του λόγου. Αυτό υποχρεώνει τον άνθρωπο να σκέφτεται πριν μιλήσει και να συλλογίζεται τα λεγόμενά του. Στο σημείο αυτό κρίνεται σκόπιμος να αναφέρουμε τους εξής στίχους,

Ο κάθε συγγραφέας σίγουρα θα πεθάνει

                                                            Και θα φυλάξει ο καιρός αυτό που έγραψε το χέρι του

Γι’ αυτό να μην γράφει το χέρι σου τίποτα

                                                                        Που να μην ευχαριστεί να δούν τα μάταια σου

Πρέπει ο κάθε άνθρωπος να αναλαμβάβνει τις ευθύνεις του και να γνωρίζει ότι η κάθε λέξη που λέει λογαριάζεται. Και να λέει αυτό που ενώνει και όχι αυτό που χωρίζει τους ανθρώπους.