:

مفهوم شهادت و جایگاه شهیدان

  ستایش مخصوص ذات خدایی که پروردگار جهانیان است، همان ذاتی که در قرآن کریم می فرماید: ﴿وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ بِٱللَّهِ وَرُسُلِهِۦٓ أُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلصِّدِّيقُونَۖ وَٱلشُّهَدَآءُ عِندَ رَبِّهِمۡ لَهُمۡ أَجۡرُهُمۡ وَنُورُهُمۡۖ «و کسانی‌که به الله و پیامبرانش ایمان آوردند، آن‌ها نزد پروردگارشان صدیقین و شهداء هستند، برای آن‌ها است پاداش‌شان و نور‌شان»، گواهی می دهم که نیست معبود برحق جز الله یکتای بیهمتا، و گواهی می دهم که سردار و پیامبر ما حضرت محمد صلی الله علیه وسلم بنده و فرستاده خداست، بار خدایا! بر او، بر آل و اصحاب او و بر پیروان راستین آنها درود، رحمت، سلامتی و برکت نازل فرما.

  اما بعد!

  همانا خداوند متعال بندگانی دارد که آنان را برای درجه و جایگاه شهادت برگزیده است، طوری که می فرماید: ﴿وَلِيَعۡلَمَ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَيَتَّخِذَ مِنكُمۡ شُهَدَآءَۗ «و تا الله افرادی را که (واقعاً) ایمان آورده‌اند؛ معلوم بدارد، و از میان شما شاهدانی بگیرد» و نظر به شرافتش واژه شهادت دارای مفاهیم و معانی زیادی می باشد، پس آنها شهدا هستند چون خداوند متعال و فرشتگان علیهم السلام برای ورود آنها به بهشت شهادت داده اند، و آنها زنده اند نزد پروردگارشان روزی داده می شوند، و آنان بر نعمت هایی که خداوند برای شان آماده کرده است و بر صدق وعده خداوند برای شان گواه هستند، و مفاهیم زیبای دیگری که جایگاه شهیدان نزد پروردگارشان را بیان می دارد، خداوند متعال می فرماید: ﴿وَٱلَّذِينَ قُتِلُواْ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ فَلَن يُضِلَّ أَعۡمَٰلَهُمۡ٤ سَيَهۡدِيهِمۡ وَيُصۡلِحُ بَالَهُمۡ٥ وَيُدۡخِلُهُمُ ٱلۡجَنَّةَ عَرَّفَهَا لَهُمۡ «و کسانی‌که در راه الله کشته شدند، پس (الله) هرگز اعمال آن‌ها را نابود نمی‌کند(4) به زودی آن‌ها را هدایت می‌نماید و (حال و) کارشان را اصلاح می‌کند(5) و آن‌ها را به بهشتی که (اوصافش) برای آن‌ها بیان داشته است، وارد می‌کند».

  بزرگترین چیزی که باعث امید بر رحمت خداوند می شود فدا کردن جان برای دفاع از وطن است، کسی که از وطن دفاع می کند و در راه آن کشته می شود درجه شهادت را کمایی می کند، این امر تجارتی است که درآن هیچ زیانی متصور نیست، چون خداوند متعال می فرماید: ﴿إِنَّ ٱللَّهَ ٱشۡتَرَىٰ مِنَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ أَنفُسَهُمۡ وَأَمۡوَٰلَهُم بِأَنَّ لَهُمُ ٱلۡجَنَّةَۚ «بی‌گمان الله از مؤمنان جان‌هايشان و اموال‌شان را خريده است، به (بهاى) اينكه بهشت برای آن‌ها باشد»، پس جایگاه شهادت نزد خدا عالی‌ترین مقام است.

  شهادت درراه خدا چندین نوع است؛ بلندترین و بزرگترین آن: شهادت در برابر دشمن؛ برای دفاع از وطن و طلب رضای خداوند متعال می باشد، طوری که پیامبر صلی الله علیه وسلم می فرماید: «هیچ چیزی نزد خداوند محبوب تر از دو قطره و دو اثر نیست؛ (آن دو قطره: یکی) قطره اشکی که از خوف خداوند جاری می شود، (و دوم) قطره خونی که در راه خداوند می ریزد، اما آن دو اثر؛ یکی اثری که درراه خدا به جا می ماند، و دوم اثری که در یکی از فرایض خداوند باقی می ماند».

  و انواع دیگری از شهادت نیز وجود دارد که قدر و جایگاه هیچ یکی آن کم نیست؛ از آنجمله: هرآن کسی که برای حمایت وطن، و حمایت زیر بناهای آن شهید شود، یا به سبب وظیفهء خود برای پیشرفت وطنش شهید گردد؛ مانند پولیسی که عبادتگاه ها را حفاظت می کند، و یا پولیسی که گردش‌گران و آثار باستانی کشور را حمایت می نماید، پس به سبب اخلاص در وظیفه اش شهید شود در راه خدا می باشد، همچنین کارمند دولت که برای حمایت و حفاظت مال عام تلاش می ورزد و به سبب آن شهید می شود درراه خدا می باشد.

  همچنین کسی که برای دفاع از جان خود یا جان کسی دیگری کشته شود یا برای دفاع از آبرو و حیثیت خود یا آبروی کسی دیگری، یا برای دفاع از مال خود یا مال کسی دیگری کشته شود شهید می باشد، پیامبر صلی الله علیه وسلم می فرماید: «کسی که به خاطر مال خود کشته شود شهید است، کسی که بخاطر جان خود کشته شود شهید است، کسی که بخاطر دین خود کشته شود شهید است، و کسی که برای دفاع از اهل خود کشته شود شهید است»، پس همه آنها در حفاظت کشور و مقدرات آن هستند، و اموال و جانها و آبروهایی را حمایت می کنند که اسلام تجاوز برآنها را حرام قرار داده و برای حمایت آن دستور داده است، پیامبر صلی الله علیه وسلم می فرماید: «همه مسلمان بر مسلمان حرام است؛ خون او، مال او آبروی او».

   وهمچنین شهادت هدیه ای است که خداوند متعال برای بندگان برتر خود پس از پیامبران و فرستاده شدگان نصیب می کند، پس شهدا در روز قیامت در بهترین جایگاه قرار می گیرند، و برخی از فواید شهادت: شهیدان احساس مرگ و سختی آنرا نمی کنند، آنها از عذاب قبر مصون می مانند، مردی به پیامبر صلی الله علیه وسلم گفت: چرا همه مسلمانان احساس فتنه قبر را می کنند ولی شهیدان چنین احساسی نمی کنند؟ پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمود: «فتنه براق شمشیر بر سر آنها کافیست»، عمل نیک آنها هیچگاه منقطع نمی شود؛ پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمود: «عمل نیک هر متوفی منقطع می شود مگر کسی که در راه خدا جهاد می کند، عمل او تا روز قیامت همیشه رشد و توسعه داده می شود و او از فتنه قبر در امان می باشد»، و برای آنها اجر بزرگ و بخشش بی پایان می باشد، چون به نخستین قطره خون همه گناهان شهید بخشیده می شود، و جایگاه او در بهشت برایش نمایش داده می شود، و از عذاب قبر وحشت روز قیامت محفوظ می ماند.

  همچنین شهید در روز قیامت با عزت برانگیخته می شود و از او بوی مشک می برآید، پیامبر صلی الله علیه وسلم می فرماید: «سوگند به ذاتی که جانم در دست بلاکیف اوست کسی که در راه خدا کشته می شود –و خداوند خود می داند که چه کسی در راه او کشته شده است- روز قیامت در حالتی می آید که رنگ خون آن رنگ خون است و بوی آن بوی مشک می باشد».

أَقُولُ قَوْلِي هَذَا، وَأَسْتَغْفِرُ اللهَ لِي وَلَكُمْ

  ستایش مخصوص ذات خدایی که پروردگار جهانیان است، درود و رحمت و سلامتی بر خاتم پیامبران و مرسلین حضرت محمد صلی الله علیه وسلم و بر آل و اصحاب او باد.

  برادران مسلمان!

  همانا شهدای گلگون کفن ما در خاطرات تاریخ ملت جاودانند؛ آنها الگوی فدا کاری، مردانگی و شرافت هستند، خواست خداوند متعال برآن شده تا آنان را زندگی واقعی و دایمی نصیب کند که شبیه و مثیلی ندارد، چون خداوند متعال می فرماید: ﴿وَلَا تَحۡسَبَنَّ ٱلَّذِينَ قُتِلُواْ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ أَمۡوَٰتَۢاۚ بَلۡ أَحۡيَآءٌ عِندَ رَبِّهِمۡ يُرۡزَقُونَ١٦٩ فَرِحِينَ بِمَآ ءَاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ مِن فَضۡلِهِۦ وَيَسۡتَبۡشِرُونَ بِٱلَّذِينَ لَمۡ يَلۡحَقُواْ بِهِم مِّنۡ خَلۡفِهِمۡ أَلَّا خَوۡفٌ عَلَيۡهِمۡ وَلَا هُمۡ يَحۡزَنُونَ١٧٠يَسۡتَبۡشِرُونَ بِنِعۡمَةٖ مِّنَ ٱللَّهِ وَفَضۡلٖ وَأَنَّ ٱللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجۡرَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ «و هرگز کسانی را که در راه الله کشته شده‌اند؛ مرده مپندار، بلکه زنده‌اند، نزد پروردگارشان روزی داده می‌شوند(169) به آنچه الله از فضل و کرم خود به ایشان داده‌است، شادمانند، و به کسانی‌که هنوز به آن‌ها نپیوسته‌اند، خوش وقتند، که نه بیمی بر آن‌هاست و نه اندوهگین می‌شوند(170) به نعمت و فضل الله شادمانند، و اینکه (می بینند) الله پاداش مؤمنان را ضایع نمی‌کند»، و پیامبر صلی الله علیه وسلم می فرماید: «ارواح شهدا در شکم پرندگان سبز دارای قنادیل آویزان بر عرش خداوند می باشد، این پرندگان در هر جایی از بهشت که بخواهند می روند و سپس به سوی همان قنادیل بر می گردند، سپس پروردگار شان بر آنها ظاهر میشود و به آنان می گوید: آیا چیزی دیگری اشتها دارید؟ می گویند: پروردگارا بیشتر از این چه بخواهیم در حالی که در هرجای بهشت که بخواهیم می رویم، این کار سه بار با آنها تکرار می شود، و در نهایت آنها می گویند: ای الله می خواهیم تا ارواح ما دوباره به جسم ما برگردانده شود تا دوباره در راه تو شهید شویم، پس وقتی دیده شد که آنها نیازی ندارند به حال شان گذاشته می شوند».

   کسی که مخلصانه از خداوند درجه شهادت بخواهد حتما به این درجه نایل می شود، پیامبر صلی الله علیه وسلم می فرماید: «کسی که از خداوند شهادت بخواهد حتما به این درجه نایل می آید، اگرچه بر فراش و بستر خویش بمیرد»، پس کسی که هدفش حمایت دین و وطن و زیربناهای وطنش بوده باشد و در این راه کشته شود شهید می شود.

   پس مژده به کسانی که خداوند آنها را برای درجه شهادت برگزیده و آنان را با همنشینی پیامبران صدیقان و نیکوکاران عزت بخشیده است، چنانچه خداوند متعال می فرماید: ﴿وَمَن يُطِعِ ٱللَّهَ وَٱلرَّسُولَ فَأُوْلَٰٓئِكَ مَعَ ٱلَّذِينَ أَنۡعَمَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِم مِّنَ ٱلنَّبِيِّ‍ۧنَ وَٱلصِّدِّيقِينَ وَٱلشُّهَدَآءِ وَٱلصَّٰلِحِينَۚ وَحَسُنَ أُوْلَٰٓئِكَ رَفِيقٗا «و کسی‌که الله و پیامبر را اطاعت کند (روز قیامت) همنشین کسانی خواهد بود که الله بر آنان انعام نموده‌است، از پیامبران، و صدیقان و شهدا و صالحان، و اینان چه نیکو رفیقانی هستند».

  بار خدایا! شهدای ما را ببخش و مصر و همه کشورهای اسلامی را حفظ نما.

ارزش‌های بشری در سوره حجرات

  ستایش مخصوص ذات خدایی پروردگار جهانیان است، همان ذاتی که در قرآن کریم می فرماید: ﴿قُلۡ إِنَّنِي هَدَىٰنِي رَبِّيٓ إِلَىٰ صِرَٰطٖ مُّسۡتَقِيمٖ دِينٗا قِيَمٗا مِّلَّةَ إِبۡرَٰهِيمَ حَنِيفٗاۚ وَمَا كَانَ مِنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ «بگو: بتحقيق پروردگارم مرا به راه راست هدايت کرده است، دين درست (و پا بر‌ جا)، دين (حنيف) ابراهيم حق پرست، که از مشرکان نبود»، گواهی می دهم که نیست معبود برحق جز الله یکتای بی همتا، و گواهی می دهم که سردار و پیامبر ما حضرت محمد صلی الله علیه وسلم بنده و فرستاده خداست، همان پیامبری که می فرماید: «جز این نیست که من فقط برای کامل کردن اخلاق نیکو فرستاده شده ام»، بار خدایا، بر او و بر همه آل و اصحاب او و پیروان راستین شان درود، رحمت، سلامتی و برکت نازل فرما.

اما بعد!

  در واقع قرآن کریم مملو از آیات مبارکی می باشد که مکارم اخلاق و ارزشهای عالی انسانی را بنیان می گزارد، بلکه حتی سوره های کاملی وجود دارد که مجتمع مترقی انسانی را می سازند، مانند سوره حجرات که شماری از ارزشها و اخلاق عالی بشری را بیان می نماید، از جمله این ارزشها: تحقیق و ژرف نگری در همه امور، به ویژه وقتی این امر متعلق به امور مردم بوده باشد، چون خداوند متعال می فرماید: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِن جَآءَكُمۡ فَاسِقُۢ بِنَبَإٖ فَتَبَيَّنُوٓاْ أَن تُصِيبُواْ قَوۡمَۢا بِجَهَٰلَةٖ فَتُصۡبِحُواْ عَلَىٰ مَا فَعَلۡتُمۡ نَٰدِمِينَ «ای کسانی‌که ایمان آورده‌اید! اگر (شخص) فاسقی خبری برای شما آورد، پس (دربارۀ آن) بررسی (و تحقیق) کنید، تا آنکه (مبادا) به گروهی از روی نادانی آسیب برسانید، آنگاه بر آنچه انجام داده‌اید پشیمان شوید»، پس اسلام همه چیز را بر یقین استوار می سازد، طوری که دیده می شود وقتی هدهد به حضرت سلیمان علیه السلام خبر کسانی را می آورد که آفتاب را می پرستند, این خبر را خبر یقین توصیف می کند، چون هدهد خبر را تصادفی و سطحی نگرفته بود بلکه با تحقیق و بررسی تمام اخذ نموده به سلیمان آورده بود، چنانچه قرآن کریم از زبان سلیمان علیه السلام حکایت می کند: ﴿قَالَ سَنَنظُرُ أَصَدَقۡتَ أَمۡ كُنتَ مِنَ ٱلۡكَٰذِبِينَ «(سلیمان) گفت: اکنون خواهیم دید که آیا راست گفته‌ای یا از دروغ‌گویان هستی»، و پیامبر صلی الله علیه وسلم می فرماید: «همین گناه انسان را کافیست هرآنچه را که بشنود آنرا باز گو نماید»، امام نووی رحمه الله می گوید: چون انسان عادتاً سخن راست و دروغ را می شنود، وقتی هرآنچه را شنید باز گو کند حتما دروغ گفته است چون چیزی را خبر خواهد داد که اصلا واقع نشده است، وقتی شخصی نزد حضرت عمر بن عبد العزیز وارد شد و بدی شخص دیگری را یاد کرد، حضرت عمر بن عبد العزیز برایش گفت: اگر خواسته باشی درباره سخنت تحقیق و نظر اندازی می کنیم، پس اگر دروغ‌گو بودی از اهل این آیت محسوب می شوی: ﴿إِن جَآءَكُمۡ فَاسِقُۢ بِنَبَإٖ فَتَبَيَّنُوٓاْ «اگر (شخص) فاسقی خبری برای شما آورد، پس (دربارۀ آن) بررسی (و تحقیق) کنید»، و اگر راست‌گو بودی از اهل این آیت محسوب می گردی: ﴿هَمَّازٖ مَّشَّآءِۢ بِنَمِيمٖ «(آن) بسیار عیبجویی که به سخن‌چینی آمد و رفت می‌کند»، و اگر خواسته باشی عفوت می کنیم، گفت: ای امیر مؤمنان عفو می خواهم، هرگز به این کار باز نمی گردم. اگر هریک از ما پیش از حکم صادر کردن یا پیش از نشر هر خبری که به او می رسد تحقیق و بررسی کند, حتما اثر شایعات نابود می شود، و حتما کسانی که به شایعه پراکنی میان مردم عادت دارند از نشر شایعات باز می ایستند.

  وبرخی دیگری از ارزشهای انسانی: دوری از غیبت است، خداوند متعال می فرماید: ﴿وَلَا يَغۡتَب بَّعۡضُكُم بَعۡضًاۚ أَيُحِبُّ أَحَدُكُمۡ أَن يَأۡكُلَ لَحۡمَ أَخِيهِ مَيۡتٗا فَكَرِهۡتُمُوهُۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَۚ إِنَّ ٱللَّهَ تَوَّابٞ رَّحِيمٞ «و بعضی از شما بعضی دیگر را غیبت نکند، آیا کسی از شما دوست دارد که گوشت برادرش را در حالی‌که مرده است، بخورد؟! پس (البته) آن را ناپسند دارید، و از الله بترسید، بی‌گمان الله توبه‌پذیر مهربان است»، از ابی هریره رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: «آیا می دانید غیبت چیست؟» گفتند: خدا و پیامبرش آگاه تر هستند، فرمود: «از برادرت به گونه ای یاد کنی که دوست ندارد» شخصی پرسيد: اگر آنچه می گويم، در او وجود داشته باشد چه؟، فرمود: «اگر آنچه می گويی در او وجود دارد، غيبتش را کرده ای؛ و اگر آن صفت در او نباشد، بر او بهتان بسته ای»، انسان وقتی به غیبت کردن دیگران رو می آورد که مشغول به عیب جویی دیگران باشد و از عیوب نفس خود غافل گردد.

  بلکه واجب انسان است که از آبروی برادر خود دفاع کند، چون پیامبر صلی الله علیه وسلم می فرماید: «هرکس از آبروی برادرش دفاع کند، الله متعال در روز قيامت آتش دوزخ را از او دور می گرداند».

  و برخی دیگر آن: پرهیز از عیب جویی دیگران است، خداوند می فرماید: ﴿وَلَا تَلۡمِزُوٓاْ أَنفُسَكُمۡ «و از یکدیگر عیبجوئی نکنید»، یعنی نباید یکی از ما در صدد افشای عیب دیگری بوده باشد، عیب‌جویی با گفتار، و مسخره با کردار صورت می گیرد، قرآن کریم از هردوی آن منع نموده است، خداوند می فرماید: ﴿وَيۡلٞ لِّكُلِّ هُمَزَةٖ لُّمَزَةٍ «وای بر هر عیب‌جوی غیبت‌کننده‌ای»، چون آنها کسانی اند که به مردم طعنه می زنند و عیب آنها را برملا می سازند، و آنها را با اسما و صفاتی صدا می زنند که دوست ندارند، در این امر هشداری است برای هر عیبجو و غیبت کننده ای مردم، و کسی که چنین کند به عذاب شدید دچار می گردد، و از ابی مسعود رضی الله عنه روایت است که فرمود: (زمانی که ما به پرداختن صدقه و زکات مأمور شدیم هر کدام ما به اندازه قدرت آنرا تحمل نمودیم، پس ابو عقیل نیم پیمانه آورد و کسی دیگری بیشتر از او، پس منافقین گفتند: خداوند از این صدقه بینیاز است، و کسی که چنین کند ریا نموده است، پس این آیت نازل شد: ﴿ٱلَّذِينَ يَلۡمِزُونَ ٱلۡمُطَّوِّعِينَ مِنَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ فِي ٱلصَّدَقَٰتِ وَٱلَّذِينَ لَا يَجِدُونَ إِلَّا جُهۡدَهُمۡ فَيَسۡخَرُونَ مِنۡهُمۡ سَخِرَ ٱللَّهُ مِنۡهُمۡ وَلَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٌ «کسانی‌که از مؤمنانِ رغبت‌کننده (و فرمانبردار) در صدقات (شان) عیب‌جویی می‌کنند، و کسانی را که جز به‌اندازۀ (ناچیز) توانایی خود (چیزی) نمی‌یابند، پس (عیب‌جویی و) مسخره شان می‌کنند، الله آن‌ها را مسخره می‌کند، و برای آن‌ها عذاب دردناکی است».

  و برخی دیگر آن: پرهیز از مسخره کردن مردم است، چون مسلمان واقعی هیچگاه کسی را مسخره نمی کند، خداوند می فرماید: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا يَسۡخَرۡ قَوۡمٞ مِّن قَوۡمٍ عَسَىٰٓ أَن يَكُونُواْ خَيۡرٗا مِّنۡهُمۡ وَلَا نِسَآءٞ مِّن نِّسَآءٍ عَسَىٰٓ أَن يَكُنَّ خَيۡرٗا مِّنۡهُنَّۖ «ای کسانی‌که ایمان آورده‌اید! گروهی (از مردان) گروه دیگر را مسخره نکند، شاید آنان (= مسخره شدگان) از این‌ها بهتر باشند، و نه زنانی، زنان دیگر را، شاید آنان (= مسخره شدگان) از این‌ها بهتر باشند»، پس دین ما ما را از هرآنچه که باعث اذیت دیگران می شود منع نموده است، چون برخی از صفات مسلمان این است که باعث اذیت دیگران نشود، و از او فقط خیر به مردم و نفع به انسانیت برسد.

  و پیامبر صلی الله علیه وسلم همیشه از هرآنچه از گفتار، کردار یا اشاره ای که باعث اذیت احساس دیگران می شود منع می نمود، و همیشه در انسان آنچه را پخش می کرد که باعث بلند رفتن جایگاه و منزلتش میان مردم شود، از مادر موسی روایت است که گفت: نزد حضرت علی کرم الله وجه یادی از حضرت عبد الله بن مسعود شد، فضل و برتری او را یاد آوری نموده گفت: روزی می خواست بالای درختی برآید تا میوه ای به یاران خود بچیند، پس برخی از یارانش به باریکی پای او خندیدند، پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمود: «چرا می خندید؟ پس هرآیینه آن, روز قیامت در ترازوی اعمال سنگین تر از کوه احد است».

أقولُ قولِي هذَا ، وأستغفرُ اللهَ لِي ولكُمْ

  ستایش مخصوص ذات خدایی که پروردگار جهانیان است، درود و رحمت و سلامتی بر خاتم پیامبران و رسولان حضرت محمد صلی الله علیه وسلم و بر آل و اصحاب و پیروان راستین او باد.

برادران مسلمان!

  همانا از بزرگترین ارزشهایی که سوره حجرات به آن دعوت نموده است اعلای مبدأ برادری و آوردن اصلاحات میان مردم می باشد، چون خداوند متعال می فرماید: ﴿إِنَّمَا ٱلۡمُؤۡمِنُونَ إِخۡوَةٞ فَأَصۡلِحُواْ بَيۡنَ أَخَوَيۡكُمۡۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ لَعَلَّكُمۡ تُرۡحَمُونَ «یقیناً مؤمنان برادرند، پس میان برادران‌تان صلح (و آشتی) بر قرار کنید، و از الله بترسید، باشد که به شما رحم کرده شود»، پس برقراری صلح و آشتی میان مردم از بزرگترین ارزشهایی است که این سوره مبارک به آن دعوت نموده است، چون دین مقدس ما می خواهد تا مجتمع انسانی همبسته و متفق ساخته شود و همه افراد آن برای اعلا و تقویت ارزش زندگی مشترک در فضای برادری و مهربانی بدور از هرگونه اختلاف و نزاع کار و تلاش نمایند، پس آوردن صلح میان مردم درمان همه بیماری های اختلاف و درگیری است.

  طوری که در چارچوب خانواده وقتی اختلافی میان زن و شوهر رخ می دهد و نمی توانند خودشان آنرا حل و درمان کنند در این حالت قرآن کریم از ما می خواهد تا دو نفر صلاح کاری از اهل زن و شوهر که اهلیت آوردن آشتی و صلح را داشته باشند انتخاب شوند و برای اصلاح آنها بکوشند، خداوند متعال می فرماید: ﴿وَإِنۡ خِفۡتُمۡ شِقَاقَ بَيۡنِهِمَا فَٱبۡعَثُواْ حَكَمٗا مِّنۡ أَهۡلِهِۦ وَحَكَمٗا مِّنۡ أَهۡلِهَآ إِن يُرِيدَآ إِصۡلَٰحٗا يُوَفِّقِ ٱللَّهُ بَيۡنَهُمَآۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِيمًا خَبِيرٗا «و اگر از اختلاف و جدائی میان آن دو (زن و شوهر) بیم داشتید، پس داوری از خانواده شوهر و داوری از خانواده زن (تعیین کنید و) بفرستید، اگر این دو (داور) قصد اصلاح داشته باشند، الله میان آن دو (زن و شوهر) سازگاری خواهد داد بی‌گمان الله دانای آگاه است».

   و این روحیه اصلاح کاری به مجتمع اسلامی امتداد میابد تا مجتمع متصالح و آشتی بار بیاید، چون خداوند متعال می فرماید: ﴿لَّا خَيۡرَ فِي كَثِيرٖ مِّن نَّجۡوَىٰهُمۡ إِلَّا مَنۡ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوۡ مَعۡرُوفٍ أَوۡ إِصۡلَٰحِۢ بَيۡنَ ٱلنَّاسِۚ وَمَن يَفۡعَلۡ ذَٰلِكَ ٱبۡتِغَآءَ مَرۡضَاتِ ٱللَّهِ فَسَوۡفَ نُؤۡتِيهِ أَجۡرًا عَظِيمٗا «در بسیاری از (در گوشی و) نجواهای‌شان خیری نیست، مگر که (با این کار) امر به صدقه دادن یا کار نیک، یا اصلاح در میان مردم کند و هر کس برای خشنودی الله چنین کند، به زودی پاداش بزرگی به او خواهیم داد».

    و پیامبر صلی الله علیه وسلم پاداش آوردن اصلاح، کیفر و گناه فساد کاری میان مردم را بیان نموده است، طوری که می فرماید: «آیا شما را به درجه و ثواب بهتر از نماز و صدقه با خبر نسازدم؟» گفتند: بله ای رسول خدا با خبر مان بساز، فرمود: «برقرار نمودن صلح و آشتی میان مردم است».

  پس مسلمان واقعی اصلاح کاری را منهج زندگی خویش قرار می دهد، در هر جایی که این چنین مسلمان بوده باشد در آنجا خیر و خوبی نهفته است، پیامبر صلی الله علیه وسلم می فرماید: «همانا برخی از مردم کلید خیر و قفل شرارت هستند، و برخی دیگری از مردم کلید شرارت و قفل خیر هستند، پس مژده به کسانی که خداوند کلید خیر را در دستان آنها قرار داده است، و وای بر کسانی که خداوند کلید شر را در دست آنها نهاده است».

  الهى! ما را به نيکوترين اخلاق و خصلت ها رهنمون فرما، همانا بجز تو کسى نيست که ما را بسوى آنها هدايت کند. الهى! خصلت هاى بد را از ما دور بگردان؛ زيرا بجز تو کسى نيست که آنها را از ما دور گرداند، مصر و همه کشورهای اسلامی را حفظ کن.

مفهوم عمل نیک و عمل زشت

ستایش مخصوص ذات خدایی که پروردگار جهانیان است، همان ذاتی که در قرآن کریم می فرماید: ﴿مَّنۡ عَمِلَ صَٰلِحٗا فَلِنَفۡسِهِۦۖ وَمَنۡ أَسَآءَ فَعَلَيۡهَاۗ وَمَا رَبُّكَ بِظَلَّٰمٖ لِّلۡعَبِيدِ﴾ «هر کس‌که کار شایستۀ انجام دهد، پس به سود خود اوست، و هر کس بدی کند، پس به زیان اوست، و پروردگار تو هرگز به بندگان ستم نمی‌کند»، گواهی می دهم که نیست معبود برحق جز الله یکتای بی همتا، و گواهی می دهم که سردار و پیامبر ما حضرت محمد صلی الله علیه وسلم بنده و فرستاده خداست، همان پیامبری که از پروردگارش چنین حکایت می کند: «… ای بندگانم! جز این نیست که اعمال هریک شما را برای تان بر می شمارم، سپس پاداش آنرا برای تان پوره می دهم، پس کسی که پاداش خوبی به دست آورد پس باید شکر خدا را به جا آورد، و کسی که غیر از این بود -یعنی کیفری بدی به دست آورد- پس تنها باید نفس خود را ملامت کند»، بار خدایا! بر او و بر همه آل و اصحاب او و بر پیروان راستین شان درود، رحمت، سلامتی و برکت نازل فرما.
اما بعد!
خداوند متعال انسان را گرامی داشته است، چون او را با دستان بلاکیف خویش به زیبا ترین صورت آفریده، و از روح خود در او دمیده است، و او را با دادن عقل متمیز ساخته است، و به فرشتگان دستور داده تا به سجده تعظیم نمایند، و همه آنچه در جهان هستی است را برای او مسخر نموده است، و او را بر بسیاری از مخلوقاتش برتری داده است، طوری که در قرآن کریم می فرماید: ﴿وَلَقَدۡ كَرَّمۡنَا بَنِيٓ ءَادَمَ وَحَمَلۡنَٰهُمۡ فِي ٱلۡبَرِّ وَٱلۡبَحۡرِ وَرَزَقۡنَٰهُم مِّنَ ٱلطَّيِّبَٰتِ وَفَضَّلۡنَٰهُمۡ عَلَىٰ كَثِيرٖ مِّمَّنۡ خَلَقۡنَا تَفۡضِيلٗا﴾ «و به راستی ما فرزندان آدم را گرامی داشتیم، و آن‌ها را در خشکی و دریا (بر مرکبها) حمل کردیم، و از انواع (روزیهای) پاکیزه به آن‌ها روزی دادیم، و آن‌ها را بر بسیاری از موجوداتی که آفریده‌ایم؛ چنانکه باید برتری بخشیدیم»، چون انسان امانت خیلی سنگینی به عهده دارد که وقتی این امانت به آسمانها و زمین و کوه ها پیشکش شده همه آنها از تحمل آن ابا ورزیدند و برآن مشفق بودند؛ همانا این امانت امانت تکلیف است که تقاضای کار و تلاش را دارد، و همچنین در ضمن عبادات فرضی امانت اعمار زمین نیز به عهده انسان است، طوری که خداوند متعال می فرماید: ﴿فَإِذَا قُضِيَتِ ٱلصَّلَوٰةُ فَٱنتَشِرُواْ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَٱبۡتَغُواْ مِن فَضۡلِ ٱللَّهِ وَٱذۡكُرُواْ ٱللَّهَ كَثِيرٗا لَّعَلَّكُمۡ تُفۡلِحُونَ﴾ «پس هنگامی‌که نماز پایان یافت، (برای کسب رزق و روزی) در زمین پراکنده شوید، و از فضل الله طلب کنید، و الله را بسیار یاد کنید تا رستگار شوید».
پس باید مسلمان بداند هرآنچه از اعمالی را که در زندگی خویش انجام می دهد در میزان نیکیها و بدی هایش گذاشته می شود، خداوند می فرماید: ﴿فَمَن يَعۡمَلۡ مِثۡقَالَ ذَرَّةٍ خَيۡرٗا يَرَهُۥ٧ وَمَن يَعۡمَلۡ مِثۡقَالَ ذَرَّةٖ شَرّٗا يَرَهُ﴾ «پس هرکس به‌اندازۀ ذرۀ کار نیک انجام داده باشد (پاداش) آن را می‌بیند(7) و هرکس به‌اندازۀ ذرۀ کار بد کرده باشد، (کیفر) آن را می‌بیند»، و در آیت دیگری می فرماید: ﴿يَوۡمَ تَجِدُ كُلُّ نَفۡسٖ مَّا عَمِلَتۡ مِنۡ خَيۡرٖ مُّحۡضَرٗا وَمَا عَمِلَتۡ مِن سُوٓءٖ تَوَدُّ لَوۡ أَنَّ بَيۡنَهَا وَبَيۡنَهُۥٓ أَمَدَۢا بَعِيدٗاۗ وَيُحَذِّرُكُمُ ٱللَّهُ نَفۡسَهُۥۗ وَٱللَّهُ رَءُوفُۢ بِٱلۡعِبَادِ﴾ «روزی‌که هر کس آنچه را از خیر و نیکی انجام داده، و آنچه از بدی مرتکب شده، حاضر شده می‌یابد و آرزو می‌کند، ای کاش میان او و آن (کارهای بد) فاصله‌ای دور بود، و الله شما را از (کیفر) خودش بر حذر می‌دارد، و (در عین حال) الله به بندگان مهربان است»، و مفهوم عمل شامل: هرآنچه از گفتار و کرداری می شود که انسان انجام می دهد، و در عمل صالح شرط است که باید خالص به راه خداوند متعال باشد و به اتقان انجام داده شود، خداوند می فرماید: ﴿وَمَآ أُمِرُوٓاْ إِلَّا لِيَعۡبُدُواْ ٱللَّهَ مُخۡلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ حُنَفَآءَ وَيُقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَيُؤۡتُواْ ٱلزَّكَوٰةَۚ وَذَٰلِكَ دِينُ ٱلۡقَيِّمَةِ﴾ «و آنان فرمان نیافتند جز اینکه الله را بپرستند در حالی‌که دین خود را برای او خالص گردانند (و از شرک و بت برستی) به توحید (و دین ابراهیم) روی آورند و نماز را بر پا دارند و زکات را بپردازند، و این است آیین راستین و مستقیم» و پیامبر صلی الله علیه وسلم می فرماید: «خداوند دوست می دارد وقتی یکی از شما عملی را انجام می دهد باید به طور درست و وجه احسن انجام بدهد».
و بدون تردید مفهوم عمل صالح در اسلام خیلی واسع است، شامل فرایض خداوند همچون نماز، روزه، حج، زکات ذکر و امثال آن می شود، پس این اساسات اسلام است که باید مسلمان آنرا انجام بدهد، چون خداوند متعال می فرماید: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱرۡكَعُواْ وَٱسۡجُدُواْۤ وَٱعۡبُدُواْ رَبَّكُمۡ وَٱفۡعَلُواْ ٱلۡخَيۡرَ لَعَلَّكُمۡ تُفۡلِحُونَ﴾ «ای کسانی‌که ایمان آورده‌اید! رکوع کنید، و سجده کنید، و پروردگارتان را بپرستید، و کار نیک انجام دهید باشد که رستگار شوید»، و در آیت دیگری می گوید: ﴿وَأَقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُواْ ٱلزَّكَوٰةَ وَأَطِيعُواْ ٱلرَّسُولَ لَعَلَّكُمۡ تُرۡحَمُونَ﴾ «و نماز را بر پا دارید و زکات را بدهید، و پیامبر (الله) را اطاعت کنید، تا شما مورد رحمت قرار گیرید»، و پیامبر صلی الله علیه وسلم می فرماید: «پاکی بخش ایمان است، و گفتن: “الحمد لله” میزان را مملو می سازد، و گفتن: “سبحان الله والحمد لله” مابین آسمانها و زمین را مملو می سازد، و نماز نور است، و صدقه دادن حجت، و صبر روشنایی است، و قرآن برای تو یا علیه تو حجت است، همه مردم در صبح می روند پس برخی آنان خود را می فروشند و برخی خویش را آزاد می سازد و برخی دیگری خود را در عذاب و خطر میاندازد».
وبرخی از اعمال نیک که باید مسلمان به آن مزین باشد: راستگویی، نیک گفتاری و افشای سلام و غیر از اینها که باعث الفت گرفتن دیگران به انسان می شود است، خداوند می فرماید: ﴿وَقُل لِّعِبَادِي يَقُولُواْ ٱلَّتِي هِيَ أَحۡسَنُۚ﴾ «و به بندگانم بگو: (با یکدیگر) سخنی بگویند که آن بهترین باشد»، و پیامبر صلی الله علیه وسلم می گوید: «همانا محبوبترین شما نزد من همانهایی اند که اخلاق نیک دارند و کسانی که الفت می گیرند و الفت گرفته می شوند…»، و حالت مسلمان را چنین بیان می کند: «سوگند به ذاتی که جان محمد به دست اوست، همانا مسلمان مانند زنبور عسل است؛ پاک می خورد، و پاک می گذارد، وقتی بیفتد نه می شکند و نه فاسد می شود».
و عمل نیک مخصوص حالات مشخص نیست؛ بلکه هرآنچه می باشد که ارزشهای انسانی را متحقق بسازد و در ساختار مجتمع همبسته سهم بگیرد، و ارزشهای تسامح و محبت و مهربانی را بلند نماید، پس همه اینها عمل نیک است، طوری که اسلام کار کردن انسان برای خود کفایی و دوری از حرام و کسب روزی برای خود و فرزندان از عرق جبین را عمل نیکو قرار داده و برآن پاداش نیکو می دهد، طوری که آنرا پیامبر صلی الله علیه وسلم نوعی خروج درراه خدا دانسته است، چون روزی مردی از نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم گذشت، اصحاب رضی الله عنهم وقتی نشاط و فعالیت او را دیدند گفتند: ای رسول خدا! کاش این مرد در راه خدا می بود، پس پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمود: «اگر این آدم برای روزی دادن فرزندان صغیرش برآمده باشد در راه خدا است، و اگر برای خدمت والدین بزرگ سن خود برآمده باشد درراه خداست، و اگر برای نفس خود برآمده باشد تا خویشتن را بینیاز بسازد و باعفت باشد درراه خداست، ولی اگر برای ریا کاری و فخر فروشی برآمده باشد پس در راه شیطان است».
و پیامبر صلی الله علیه وسلم برای ما بهترین الگو و سرمشق است؛ چون خودش شخصا کار می کرد، و در خدمت اهلش بود، مادر مؤمنان حضرت عایشه صدیقه رضی الله عنها می گوید: پیامبر صلی الله علیه وسلم کفش خود را رنگ می کرد و لباس خویش را می دوخت، همچون دیگران در خانه خود کار می کرد، و پیامبر صلی الله علیه وسلم در حدیثی می فرماید: «بهترین شما کسی است که برای اهل بیت خود بهتر باشد، و من بهترین شما برای اهل بیتم هستم».
و برخی دیگری از عمل صالح هرآنچیزی می باشد که انسان به دیگران نفع برساند، کم باشد این نفع یا زیاد، مادی باشد یا معنوی، خداوند متعال می فرماید: ﴿لَّا خَيۡرَ فِي كَثِيرٖ مِّن نَّجۡوَىٰهُمۡ إِلَّا مَنۡ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوۡ مَعۡرُوفٍ أَوۡ إِصۡلَٰحِۢ بَيۡنَ ٱلنَّاسِۚ وَمَن يَفۡعَلۡ ذَٰلِكَ ٱبۡتِغَآءَ مَرۡضَاتِ ٱللَّهِ فَسَوۡفَ نُؤۡتِيهِ أَجۡرًا عَظِيمٗا﴾ «در بسیاری از (در گوشی و) نجواهای‌شان خیری نیست، مگر که (با این کار) امر به صدقه دادن یا کار نیک، یا اصلاح در میان مردم کند و هر کس برای خشنودی الله چنین کند، به زودی پاداش بزرگی به او خواهیم داد»، و پیامبر صلی الله علیه وسلم می گوید: «هرکس سواریِ اضافه ای دارد، آن را به کسی بدهد که مرکبی ندارد؛ و هرکس آذوقه (توشه ی) اضافی دارد، آن را به کسی بدهد که بی توشه است»، و پیامبر صلی الله علیه وسلم بر کارهای نیکی بسیاری تشویق نموده است طوری که می فرماید: «به راستی دروازه های خیر بسیار است: همچون تسبیح، تحمید، تکبیر، تهلیل، امر به معروف، نهی از منکر، دور کردن اشیای مضر از سر راه، شنواندن کر، راهنمایی نابینا، دلالت کردن کسی که برای نیازی دلالت می خواهد، رفتن با هر دو با برای کمک کسی که فریاد می زند و کمک می خواهد، و گرفتن بازوی کسی که ضعیف و ناتوان است، پس همه اینها صدقه تو برای خودت است»، و همه اینها از قبیل اعمال نیک اند.
و برخی دیگری از اعمال نیک: ساختار و اصلاح و آبادانی است، چون دید اسلام پیرامون هر عملی که در ساختار مجتمع سهم می گیرد دید احترام و توقیر است، در قرآن کریم تقریبا سه صد و شصت آیت موجود است که همه پیرامون کار و تلاش سخن می گوید، و خداوند برای ما نمونه های از کسانی ذکر نموده که اعمال نیک انجام می دادند، چنانچه می فرماید: ﴿هُوَ أَنشَأَكُم مِّنَ ٱلۡأَرۡضِ وَٱسۡتَعۡمَرَكُمۡ فِيهَا﴾ «او شما را از زمین پدید آورد، و شما را در آن به آباد کردنش گمارد»، این امر تأکید می کند که برای کسانی که مشغول اعمال کشاورزی، صنعت و بازرگانی هستند به اندازه تلاش و کارشان برای شان پاداش بزرگ داده می شود، طوری که می فرماید: ﴿وَأَنزَلۡنَا ٱلۡحَدِيدَ فِيهِ بَأۡسٞ شَدِيدٞ وَمَنَٰفِعُ لِلنَّاسِ﴾ «و آهن را نازل کردیم که در آن نیروی سخت و منافعی برای مردم است»، همچنین برای کسانی پاداش بزرگ است که مشغول اعمال همچون ساختن کشتی‌ها هستند، چنانچه می فرماید: ﴿فَأَوۡحَيۡنَآ إِلَيۡهِ أَنِ ٱصۡنَعِ ٱلۡفُلۡكَ بِأَعۡيُنِنَا وَوَحۡيِنَا﴾ «پس به او وحی کردیدم که: به دیدگان ما و به وحی ما کشتی را بساز»، پیرامون صنعت لباس می فرماید: ﴿وَمِنۡ أَصۡوَافِهَا وَأَوۡبَارِهَا وَأَشۡعَارِهَآ أَثَٰثٗا وَمَتَٰعًا إِلَىٰ حِينٖ﴾ «و از پشم‌هایش و کرک‌هایش و مو‌هایش اثاثیه (خانه) و متاع (و اسباب و وسایل زندگی) تا مدت معینی (برای‌تان) قرار داد»، پیرامون ساختار پوست می فرماید: ﴿وَجَعَلَ لَكُم مِّن جُلُودِ ٱلۡأَنۡعَٰمِ بُيُوتٗا تَسۡتَخِفُّونَهَا يَوۡمَ ظَعۡنِكُمۡ وَيَوۡمَ إِقَامَتِكُمۡ﴾ «و از پوست چهار پایان (نیز) برای شما خانه‌هایی (= خیمه‌هایی) قرار داد که آنرا در روز کوچ کردن‌تان و روز اقامت‌تان سبک می‌یابید (و به آسانی آنرا جا بجا می‌کنید)».
و اعمال نیک تنها مخصوص آنچه نیست که نفعش به مردم می رسد؛ بلکه افزون برآن شامل اشیای دیگری نیز می‌شود که نفع آن بر حیوانات و جمادات می رسد، چون وقتی پیامبر صلی الله علیه وسلم بر شتر لاغری گذشت، گفت: درباره این حیوانات بی زبان از خدا بترسید، به صورت نیک و درست سوار شوید و به صورت نیک بگذارید»، و در حدیث دیگری می فرماید: «مردی را در بهشت دیدم که در حال گردش بود چون درختی را به خاطر اذیت کردن مردم از سر راه قطع نموده بود».
اما بد کاری و زشت کرداری؛ شامل هر کاری می شود که باعث خشم و غضب خداوند می گردد، و انسان را از دایره اصلاح به دایره فساد می کشاند، و از عبادات فرضی دورش می سازد و به زشتی ها و منکرات همچون نافرمانی پدر و مادر و تجاوز بر اموال و آبروی مردم نزدیک می گرداند، مانند: مسئولیت نشناسی انسان در قبال خانواده اش، تقصیر و کوتاهی در تربیت فرزندانش، و اهتمام ندادن به تربیت سالم آنها، خداوند می فرماید: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ قُوٓاْ أَنفُسَكُمۡ وَأَهۡلِيكُمۡ نَارٗا﴾ «ای کسانی‌که ایمان آورده‌اید! خودتان و خانوادۀ‌تان را از آتش دوزخ نگه دارید»، و پیامبر صلی الله علیه وسلم می فرماید: «همین گناه انسان را کافیست که زیر دستان خود را ضایع بسازد (آنها را تربیت درست نکند)».
و برخی دیگری از بد کاری: فساد کردن در روی زمین است، با نشر کردن افکار ویران گر، شایعه های دورغین و ترویع انسانهای بی گناه، خداوند می فرماید: «﴿وَلَا تُفۡسِدُواْ فِي ٱلۡأَرۡضِ بَعۡدَ إِصۡلَٰحِهَا﴾ «و در زمين، پس از اصلاح آن فساد نکنيد»، و در آیت دیگری می فرماید: ﴿إِنَّمَا جَزَٰٓؤُاْ ٱلَّذِينَ يُحَارِبُونَ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ وَيَسۡعَوۡنَ فِي ٱلۡأَرۡضِ فَسَادًا أَن يُقَتَّلُوٓاْ أَوۡ يُصَلَّبُوٓاْ أَوۡ تُقَطَّعَ أَيۡدِيهِمۡ وَأَرۡجُلُهُم مِّنۡ خِلَٰفٍ أَوۡ يُنفَوۡاْ مِنَ ٱلۡأَرۡضِۚ ذَٰلِكَ لَهُمۡ خِزۡيٞ فِي ٱلدُّنۡيَاۖ وَلَهُمۡ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ﴾ «سزای کسانی‌که با الله و پیامبرش می‌جنگند، و در زمین به فساد می‌کوشند، فقط این است که کشته شوند، یا به دار آویخته شوند، یا دست (راست) و پای (چپ) آن‌ها بعکس یکدیگر بریده شود، و یا از سر زمین خود تبعید گردند، این رسوایی آن‌ها در دنیاست، و در آخرت عذاب بزرگی خواهند داشت»، و پیامبر صلی الله علیه وسلم می فرماید: «بهترین شما کسی است که از او امید خیر برده می شود و از شر او دیگران در امان هستند، و بدترین شما کسی است که از او امید خیر برده نمی شود و مردم از شرارت او در امان نیستند»، و برخی دیگری از زشتی ها: ایجاد ضرر و اذیت در راهها است، این کار گناه بزرگ است، چون پیامبر صلی الله علیه وسلم می فرماید: «در اسلام ضرر و ضرار نیست»، و در حدیث دیگری می گوید: «کسی که باعث اذیت مسیر مسلمانان شود نفرین آنها بر او واجب می شود».
و برخی دیگری از زشت کاری ها: آنچه است که باعث ایجاد کینه و نفرت میان مردم می شود، و آنها را مادی و معنوی اذیت می کند، مانند: غیبت، سخن‌چینی، مسخره و استهزا، یاد کردن با القاب بد، دشنام دادن و زشت گفتن و غیر از اینها از مفاهیم زشتی که اسلام منع نموده، و منافی اخلاق و فطرت سلیم می باشد، پیامبر صلی الله علیه وسلم می فرماید: «منفور ترین شما نزد من کسی است که میان مردم سخن‌چینی می کند و میان دوستان جدایی ایجاد می کند».
أقولُ قولِي هذَا ، وأستغفرُ اللهَ لِي ولكُمْ
ستایش مخصوص ذات خدایی که پروردگار جهانیان است، گواهی می دهم که نیست معبود برحق جز الله یکتای بی همتا، و گواهی می دهم که سردار و پیامبر ما حضرت محمد صلی الله علیه وسلم بنده و فرستاده خداست، بار الها! بر او، بر آل و اصحاب او بر پیروان راستی آنها درود، رحمت، سلامتی و برکت نازل فرما.
برادران مسلمان!
به راستی هر عملی را که انسان انجام می دهد آثار و نتایج آن در دنیا و آخرت بر صاحبش بر می گردد، برخی از آثار عمل نیک: زندگی پاک و زیبا در دنیا و آخرت، چون خداوند می فرماید: ﴿مَنۡ عَمِلَ صَٰلِحٗا مِّن ذَكَرٍ أَوۡ أُنثَىٰ وَهُوَ مُؤۡمِنٞ فَلَنُحۡيِيَنَّهُۥ حَيَوٰةٗ طَيِّبَةٗۖ وَلَنَجۡزِيَنَّهُمۡ أَجۡرَهُم بِأَحۡسَنِ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ﴾ «هر کسی‌که کار شایسته‌ای انجام دهد، (خواه) مرد باشد یا زن، در حالی‌که مؤمن است، او را به حیاتی پاک زنده می‌داریم، و مسلماً پاداش‌شان را به (حسب) بهترین اعمالی که انجام می‌دادند؛ به آن‌ها می‌دهیم»، و برخی دیگر از ثمار اعمال نیک: استمرار پاداش پس از مرگ است، پیامبر صلی الله علیه وسلم می فرماید: «هفت عملی است که پاداش آنها پس از وفات صاحبش که در قبر است بر او می رسد: کسی که علم مفیدی بیاموزد و سپس به دیگران بیاموزاند، یا دریا و نهری حفر نماید، یا چاهی بکند، یا درخت خرمایی غرس نماید، یا مسجدی بسازد، یا مصحفی به میراث بگذارد، یا فرزندی به جا بگذارد که بعد از وفاتش به حق او دعا نماید»، و برخی دیگر از فواید عمل نیک: اعمال نیک کفاره گناهان می باشد و گناه را به ثواب تبدیل می سازد، خداوند متعال می فرماید: ﴿وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ لَنُكَفِّرَنَّ عَنۡهُمۡ سَيِّ‍َٔاتِهِمۡ وَلَنَجۡزِيَنَّهُمۡ أَحۡسَنَ ٱلَّذِي كَانُواْ يَعۡمَلُونَ﴾ «و کسانی‌که ایمان آوردند و کارهای شایسته انجام دادند، قطعاً گناهان‌‌شان را از آنان می‌زداییم، و آنان را به بهترین اعمالی‌که انجام می‌داند، پاداش می‌دهیم»، و برخی دیگر آن: پاداش بزرگ و همنشینی با پیامبران، صدیقان و شهیدان است، خداوند می فرماید: ﴿إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ كَانَتۡ لَهُمۡ جَنَّٰتُ ٱلۡفِرۡدَوۡسِ نُزُلًا﴾ «بی‌گمان کسانی‌که ایمان آورده‌اند و کار‌های شایسته انجام دادند، باغ‌های (بهشت) برین محل پذیرائی آنان خواهد بود»، و در آیت دیگری می فرماید: ﴿وَمَن يُطِعِ ٱللَّهَ وَٱلرَّسُولَ فَأُوْلَٰٓئِكَ مَعَ ٱلَّذِينَ أَنۡعَمَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِم مِّنَ ٱلنَّبِيِّ‍ۧنَ وَٱلصِّدِّيقِينَ وَٱلشُّهَدَآءِ وَٱلصَّٰلِحِينَۚ وَحَسُنَ أُوْلَٰٓئِكَ رَفِيقٗا﴾ «و کسی‌که الله و پیامبر را اطاعت کند (روز قیامت) همنشین کسانی خواهد بود که الله بر آنان انعام نموده‌است، از پیامبران، و صدیقان و شهدا و صالحان، و اینان چه نیکو رفیقانی هستند».
و همانطوری که اعمال نیک دارای فواید است، کارهای زشت نیز دارای آثاری می باشد که در دنیا و آخرت بر صاحبش بر می گردد، برخی از آثار کارهای زشت: گمراهی، سردرگمی و گیجی است، خداوند می فرماید: ﴿أَفَمَن زُيِّنَ لَهُۥ سُوٓءُ عَمَلِهِۦ فَرَءَاهُ حَسَنٗاۖ فَإِنَّ ٱللَّهَ يُضِلُّ مَن يَشَآءُ وَيَهۡدِي مَن يَشَآءُۖ﴾ «آیا کسی‌که کردار بدش برای او آراسته شده، پس آن را نیک (و زیبا) می‌بیند (همانند کسی است که چنین نیست؟) پس بی‌گمان الله هر کس را که بخواهد گمراه می‌سازد و هر کس را که بخواهد هدایت می‌کند»، و برخی دیگر آن: زندگی پریشان و غیر مستقر است، خداوند متعال می فرماید: ﴿وَمَنۡ أَعۡرَضَ عَن ذِكۡرِي فَإِنَّ لَهُۥ مَعِيشَةٗ ضَنكٗا وَنَحۡشُرُهُۥ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ أَعۡمَىٰ﴾ «و کسی‌که از یاد من روی گردان شود، پس بی‌گمان زندگانی (سخت و) تنگی خواهد داشت، و روز قیامت او را نابینا بر انگیزیم»، و برخی دیگر از آثار کار بد: مصیر بد در روز قیامت است، خداوند می فرماید: ﴿إِنَّ ٱلَّذِينَ يَأۡكُلُونَ أَمۡوَٰلَ ٱلۡيَتَٰمَىٰ ظُلۡمًا إِنَّمَا يَأۡكُلُونَ فِي بُطُونِهِمۡ نَارٗاۖ وَسَيَصۡلَوۡنَ سَعِيرٗا﴾ «بی‌گمان کسانی‌که اموال یتیمان را به ستم می‌خورند، جز این نیست که آتش را در شکم خود (فرو می‌برند و) می‌خورند، و به زودی به آتشی برافروخته درآیند».
پس چه خوب می شود تا ما به همه این اعمال نیک و مفید چنگ بزنیم، و از هر کار زشت و ناپسند و مضر دوری نماییم، و در راه حق با یکدیگر کمک کنیم، خداوند می فرماید: ﴿وَٱلۡعَصۡرِ١ إِنَّ ٱلۡإِنسَٰنَ لَفِي خُسۡرٍ٢ إِلَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ وَتَوَاصَوۡاْ بِٱلۡحَقِّ وَتَوَاصَوۡاْ بِٱلصَّبۡرِ﴾ «سوگند به عصر(1) که انسان در (خسران و) زیان است(2) مگر کسانی‌که ایمان آورده‌اند و کارهای شایسته انجام داده‌اند، و یکدیگر را به حق سفارش نموده، و یکدیگر را به صبر سفارش کرده‌اند».
یا الله، از تو انجام امور خیر و ترک منکرات و دوست داشتن بینوایان را می خواهیم، و برای ما اخلاص و قبول اعمال را نصیب بگردان، مصر و همه کشورهای اسلامی را از هر بدی حفظ نما.

احادیث مبارک پیامبر صلی الله علیه وسلم و جایگاه آن در شریعت

  حمد وثنا مر خدای راست که پروردگار جهانیان است همان ذاتی که در کتاب مبارکش قرآن کریم می فرماید: ﴿وَمَآ ءَاتَىٰكُمُ ٱلرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَىٰكُمۡ عَنۡهُ فَٱنتَهُواْۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَۖ إِنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلۡعِقَابِ «و آنچه که رسول الله به شما بدهد آن را بگیرید، و از آنچه که شما را از آن نهی کرده است پس خودداری کنید، و از الله بترسید، بی‌گمان الله سخت‌کیفر است»، و گواهی میدهم که هیچ خدای بر حق جز آن الله واحد نیست، وهمچنان گواهی میدهم که حضرت محمد (ص) بنده وفرستاده‌ی خدا است، پیامبری که فرمود در میان شما دو چیز را گذاشتم تا زمان به آن دو چنگ بزنید گمراه نمی شوید، آن دو کتاب الله وسنت رسولش صلی الله علیه و آله و سلم است.

  الهی بر پیامبر و آل و اصحاب وهمه پیروان بر حق شان تا روز قیامت رحمت، سلامتی و برکت نازل فرما.

 اما بعد!

  بدون شک خداوند انبیاء ورسولانش را فرستاد است تا بشریت را هدایت کند و از تاریکی های هلاکت بسوی روشنایی نجات رهنمایی شان نماید.

  خداوند می فرماید: ﴿لَقَدۡ أَرۡسَلۡنَا رُسُلَنَا بِٱلۡبَيِّنَٰتِ وَأَنزَلۡنَا مَعَهُمُ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡمِيزَانَ لِيَقُومَ ٱلنَّاسُ بِٱلۡقِسۡطِۖ «به راستی که پیامبران خود را با دلایل روشن فرستادیم، و با آن‌ها کتاب (آسمانی) و میزان (عدالت) نازل کردیم تا مردم به عدالت قیام کنند»

  و سپس الله سبحانه و تعالی رسالت را با آخرین نبی خویش محمد صلی الله علیه و سلم اختتام بخشید وآن جناب را بعنوان شاهد و گواه بر اعمال پیشینان و دعوت گر بسوی راه روشنی مبعوث کرد که صلاحیت تطبیق در هر زمان و مکان را دارد.

  وبراو کتابی محکمی (قران)را بشکل معجزه نازل کرد که هیچ باطل برآن پیش نمیشود، و همچنان خداوند بر آن جناب سنت های مبارکه‌ی را وحی کرد تا قرآن را شرح ومجمل آنرا تفسیر نماید

  خداوند می‌فرماید: ﴿وَمَا يَنطِقُ عَنِ ٱلۡهَوَىٰٓ٣ إِنۡ هُوَ إِلَّا وَحۡيٞ يُوحَىٰ «و از روی هوای نفس سخن نمی‌گوید(3) این نیست جز آنچه به او وحی می‌شود (و بجز وحی چیزی نمی‌گوید)»

  ودر جای دیگری نیز خداوند میفرماید: ﴿وَأَنزَلۡنَآ إِلَيۡكَ ٱلذِّكۡرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيۡهِمۡ وَلَعَلَّهُمۡ يَتَفَكَّرُونَ٤٤ «و (ما این) قرآن را بر تو نازل کردیم تا برای مردم روشن سازی، آنچه را که به سوی آن‌ها نازل شده است، و باشد که آن‌ها بیندیشند»

  و همچنان حدیثی نیز از آنجناب روایت است که فرمودند: بدانید که بر من قرآن و مثل آن از سنت داده شده است.

  واز نظر بیننده قرآن پنهان نیست که در چندین جای از قرآن خداوند میان امر خودش وامر رسولش صلی الله علیه و سلم جمع کرده میفرماید: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱسۡتَجِيبُواْ لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمۡ لِمَا يُحۡيِيكُمۡۖ «ای کسانی‌که ایمان آورده‌اید! (دعوت) الله و پیامبر (او) را اجابت کنید، هنگامی‌که شما را به سوی چیزی فرا می‌خواند که شما را حیات (و زندگی) می‌بخشد» و رضای خودش را نیز با رضای رسولش محمد یکجا بیان نموده است طوری که میفرماید: ﴿يَحۡلِفُونَ بِٱللَّهِ لَكُمۡ لِيُرۡضُوكُمۡ وَٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥٓ أَحَقُّ أَن يُرۡضُوهُ إِن كَانُواْ مُؤۡمِنِينَ «(منافقان) برای شما به الله سوگند یاد می‌کنند، تا شما را خشنود سازند، درحالی‌که اگر ایمان داشتند، شایسته‌تر (این) است که الله و رسولش را خشنود سازند».

  ودر جای دیگری هم خداوند اطاعت از خود واطاعت از رسولش را جمع کرده است و طاعت از خود و رسولش را سبب حصول رحمتش شماریده است، ودر جای دیگری هم خداوند تاکید میکند زمان رحمت الله شامل حال بنده گان میشود که در پهلوی اطاعت از اوامرخداوند از اوامر رسولش نیز اطاعت بعمل آید، میفرماید: ﴿وَأَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَٱلرَّسُولَ لَعَلَّكُمۡ تُرۡحَمُونَ «و الله و پیامبر را اطاعت کنید، تا مورد رحمت (خدا) قرار گیرید».

  و همچنان در همین زمینه ازفقها نیز اجماع وجود دارد که سنت های مبارک پیامبر خدا دلیل ومصدر دوم از مصادر شریعت اسلام است، خداوند میفرماید: ﴿وَأَنزَلَ ٱللَّهُ عَلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡحِكۡمَةَ وَعَلَّمَكَ مَا لَمۡ تَكُن تَعۡلَمُۚ وَكَانَ فَضۡلُ ٱللَّهِ عَلَيۡكَ عَظِيمٗا «و الله کتاب و حکمت (= سنت) برتو نازل کرد، و آنچه را نمی‌دانستی، به تو آموخت، و فضل الله بر تو (همیشه) بزرگ بوده‌است». وسنت های پیامبر شامل گفتار، کردار، تقریر ها و همه افعال آنحضرت میباشد؛ خداوند میفرماید: ﴿لَّقَدۡ كَانَ لَكُمۡ فِي رَسُولِ ٱللَّهِ أُسۡوَةٌ حَسَنَةٞ لِّمَن كَانَ يَرۡجُواْ ٱللَّهَ وَٱلۡيَوۡمَ ٱلۡأٓخِرَ وَذَكَرَ ٱللَّهَ كَثِيرٗا «یقیناً برای شما در زندگی رسول الله سرمشق نیکویی است، برای آنان که به الله و روز آخرت امید دارند، و الله را بسیار یاد می‌کنند». از حضرت عمران فرزند حصین نیز روایت است فرمودند من هرآنچه را از پیامبر خدا می شنیدم نوشته میکردم اهل قریش مرا از این کار ممانعت کردند و گفتن آیا هر آنچه را از رسول خدا می شنوی می نویسی درحال که رسول خدا در هر حالتی از خوشی، قهر وغیره سخن میگوید، عمران فرزند حصین میگوید من بعد ازاین دیگر از نوشتن باز ایستادم تا اینکه موضوع را به رسول الله ذکر کردم؛ پیامبر صلی الله علیه و سلم همرای دستانش بسوی دهن شان اشاره کردند و گفتن بنویس؛ سوگند ذاتی که جان من به اختیار اوست از این دهن جز سخن حق بیرون نمیشود.

  بناءا قرآن کریم مصدر اول وسنت مبارک پیامبر صلی الله علیه و سلم مصدر دوم در شریعت اسلام است. زیرا رسول خدا دانا ترین انسان به مقصد الله بوده و فیصله آنجناب نیز مطابق حکم و فیصله خداوند میباشد. خداوند میفرماید: ﴿وَمَا كَانَ لِمُؤۡمِنٖ وَلَا مُؤۡمِنَةٍ إِذَا قَضَى ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥٓ أَمۡرًا أَن يَكُونَ لَهُمُ ٱلۡخِيَرَةُ مِنۡ أَمۡرِهِمۡۗ وَمَن يَعۡصِ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ فَقَدۡ ضَلَّ ضَلَٰلٗا مُّبِينٗا «و هیچ مرد مؤمن و زن مؤمنی را نسزد؛ هنگامی‌که الله و پیامبرش کاری را حکم کند، آنکه آن‌ها در کارشان اختیاری باشد، و هرکس الله و پیامبرش را نافرمانی کند، به راستی‌که در گمراهی آشکاری گرفتار شده است»

  ودر جای دیگری هم خداوند فرموده است: ﴿فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤۡمِنُونَ حَتَّىٰ يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيۡنَهُمۡ ثُمَّ لَا يَجِدُواْ فِيٓ أَنفُسِهِمۡ حَرَجٗا مِّمَّا قَضَيۡتَ وَيُسَلِّمُواْ تَسۡلِيمٗا «نه، سوگند به پروردگارت که آن‌ها ایمان نمی‌آورند، مگر اینکه در اختلافات خویش تو را داور قرار دهند، و سپس از داوری تو، در دل خود احساس ناراحتی نکنند و کاملاً تسلیم باشند»، ودر جای هم خداوند مارا از مخالفت امر پیامبرش منع نموده وفرموده است: ﴿وَإِذَا جَآءَهُمۡ أَمۡرٞ مِّنَ ٱلۡأَمۡنِ أَوِ ٱلۡخَوۡفِ أَذَاعُواْ بِهِۦۖ وَلَوۡ رَدُّوهُ إِلَى ٱلرَّسُولِ وَإِلَىٰٓ أُوْلِي ٱلۡأَمۡرِ مِنۡهُمۡ لَعَلِمَهُ ٱلَّذِينَ يَسۡتَنۢبِطُونَهُۥ مِنۡهُمۡۗ «و هنگامی‌که خبری از ایمنی (و پیروزی) یا ترس (و شکست) به آن‌ها برسد آن را شایع می‌سازند، در حالی‌که اگر آن را به پیامبر و صاحبان امرشان باز می‌گرداندند، از حقیقت امر آگاه می‌شدند».

  وبدون شک احادیث پیامبر خدابیان کنند اجمال قرآن است قسمیکه امر به ادای نماز، زکات، حج ودیگر احکام دین در قران مجمل ذکرشده چگونگی عمل برآنها معلوم نیست و پیامبرآنرا گاهی به گفتار و گاهی هم به کردارش تفسیر نموده است.

  مثلکه در موضوع نماز پیامبر خود نماز میخواند و میگوید چناچه مرا دیدید نماز خواندم شما نیز نماز بخوانید که به فعل شان بیان کرده است، ودر جای دیگری هم به گفتار شان بیان میکند ومی فرماید: «وقتی خواستید نماز بخوانید اول تکبیر بگوئید وبعد از تکبیر آنچه را از قرآن برای تان آسان بود تلاوت کنید وبعد ازآن رکوع کنید وبعد از رکوع درست ایستاده شوید وبعد از آن بشکل بسیار آرام سجده بجا آرید وبعد از سجده اول مطمئن بنشینید وبه همین شکل تمام نماز تان را ادا کنید».

  و همچنان سنت های رسول خدا در موضوع زکات نیز بسیاری از فروع آنرا واضح و اندازه‌ی آنرا بیان کرده است. همچنان در موضوع حج پیامبر صلی الله علیه و سلم میفرماید مناسک حج تان را از من یاد بگیرید. و وقتکه شخصی نزد حضرت عمران فرزند حصین آمد و گفت این چه است که شما عمل میکنید اینکه به حدیث عمل مکنید آیات قرآن را ترک کردید، حضرت عمران برایش گفت به من بگو اگر سنت پیامبر نمیبود چی میدانستید که نماز ظهر چند و نماز عصر چند رکعت است وچه میدانستید وقت نماز شام ودیگر نمازها چه وقت است؟ و همچنان از کجا میدانستید که ایستادن به عرفه وزدن شیاطین چه است؟.

  أقولُ قولِي هذَا ، وأستغفرُ اللهَ لِي ولكُمْ

  حمد وثنا مر خدای راست پروردر گار عالمیان است و شهادت میدهم که هیچ خدای بر حق جز الله واحد نیست، وهمچنان شهادت میدهم که حضرت محمد ص بنده وفرستاده‌ی خدا است، الهی بر پیامبر و آل و اصحاب وهمه پیروان بر حق شان تا روز قیامت رحمت کن و مبارک شان بدار.

  برادران مسلمان!

  وقتی ما تاکید بر جایگاه و منزلت سنت پیامبر در شریعت داریم این به آن معنا نیست که ما مردم را به بهانه عمل به سنت پیامبر به انجام یک عادت معین در یک زمان خاص مجبور کنیم بلکه بر ما لازم است فرق واضح میان آن سنت های داشته باشیم که مربوط به عرف و عادات یک وقت خاص است مثل پوشیدن لباس اسباب سفر وغیره، زیرا آنچه مربوط به عرف و عادت مردم میشود با گذشت زمان و مکان تغییر پذیر است تا زمانکه باثوابت شرع شریف در تضاد واقع نشود

  مثل پوشاندن سر در زمان امام شافعی در عرف مردم آن زمان عیب بود وامام شافعی نیز طبق عرف رایج وقتش پوشانیدن سر را از جوان مردی حساب کرد

  و امروز در عرف و عادت زمان ما نپوشاندن سر عیب پنداشته نمیشود و مردم ما با آن مشکلی هم ندارند.

  تاکید میکنیم بر اینکه دشمنان سنت پیامبر دو نوع اند:

۱- آنهایکه دین خدا را تحریف و بر سر آن تجارت میکنند وبه نام دین خانه های مردم را خراب وخون های بیگناه شان را میریزند ومیپندارند که کار خوبی انجام داده اند اینها همان (متنطعون) هستن که پیامبر ما را از آنها بر حذر داشته است، وسه بار تکرارا دعا کردند که متنطعون هلاک باد

  از حضرت عمر روایت است که پیامبر خدا فرمود: «از بیشترین چیزی که بر امتم می ترسم, منافقان شیرین زبان هستند»

۲- کسانی اند که از نور علم کدام بهره نگرفتن. پیامبر فرمود: « الله متعال علم را به یکباره از سينه ی انسان ها محو نمی کند؛ بلکه با وفات علما آن را از بين می برد. تا جایی که (الله) عالِمی را باقی نمی گذارد و مردم جاهلان را رهبر خود قرار می دهند و مسائل خود را از آنها می پرسند و رهبران شان بدون علم فتوا می دهند که هم خود گمراه می شوند وهم ديگران را به گمراهی می کشند»، وسنت پیامبر از همه این جهالت موجود که از شان والای سنت میکاهد ومنهج وسطیت اسلام را زیر سوال میبرند بیزار است.

  بدون شک همه این افراط وتفریط از منهج میانه اسلام‌ بدور بوده وبامقاصد اساسی شریعت اسلام در تضاد است و ظلم و خیانت بزرگ در حق سنت پیامبر می باشد، از اینرو بر علمای متخصص است تا در اصلاح این قلب های مریض وانسان های گمراه زحمت بکشند.

  پس ما ضرورت اساسی داریم باینکه به ظواهر نصوص اکتفا نکرده سنت پیامبر خدارا درست درک کنیم و این کار ممکن نیست مگر به فهم درست و مقاصدی از سنت های پیامبر خدا مطابق به هر زمان و مکان؛ این همان تجدیدی است که احادیث پیامبر خدا بشریت را بسوی آن فرامی خواند، چنانچه پیامبر خود فر موده است بی گمان خداوند در سر هر صد سال برای این امت کسی را بر میگزیند که دین این امت را برای شان تجدید می کند.

  الهی مارا به فهم کتابت و فهم سنت های مبارکه پیامبرت توفیق نصیب کن

 ومارا آنچه بیاموز که برما فایده رساند و بر ما به سبب آنچه که آموختیم نفع برسان و شهر ما را و همه شهر های مسلمانان را در حفظ خود داشته باش.